Ocena brak

Wybory parlamentarne w krajach Europy Środkowej i Wschodniej

Autor /Leon Dodano /22.07.2011

WYBORY PARLAMENTARNE – nie za bardzo wiem co tu wchodzi, będzie więc tak skąpo garść ogólności i technikaliów (szczegóły w następnym punkcie)

A. ogólności: G.P. Lewis wyodrębnił 4 fazy rywalizacji wyborczej w EŚW.

Pierwsza: wybory otwierające, druga: proces dezintegracji frontów antykomunistycznych przy jednoczesnej zwycięskiej passie antykomunistycznej prawicy zakończona przedterminowymi elekcjami 1991-92 (Albania, Bułgaria – tam dopiero wtedy komuniści przegrywają, Chorwacja, Czechy, Estonia, Polska, Słowacja, Słowenia). Faza trzecia – wybory 1993-94 – powrót partii-sukcesorek w Polsce, Węgrzech, Bułgarii (na Litwie wygrali już w poprzednich). W fazie czwartej krystalizuje się zróżnicowana rywalizacja. Wg wielu podstawowym podziałem politycznym w wielu krajach pozostaje podział postkomunistyczny (słabnący od ok. 2000r. – na przykład w Bułgarii odrzucono zarówno partię sukcesorkę-postkomunę jak i „postpozycyjną” Unię Sił Demokratycznych na rzecz Ruchu Symeona II).

Komentarz: Gdzieniegdzie Fora przekształciły się w partie konserwatywne (Czechy, Litwa) lub populistyczno-nacjonalistyczny (Chorwacja, Słowacja). (W ramach ciekawostek: nie rozpadła się bułgarska Unia Sił Demokratycznych, która jako jedyna nie zdołała wygrać wyborów otwierających). Przez to wzrósł poziom fragmentaryzacji, dołączyły się ugrupowania o odmiennej genezie (liberalne i chadeckie głównie) – odwrotna tendencja (jakby z powrotem do sytuacji z wyborów pierwszych – w Rumunii i Serbii (antymiloseviciowski DOS). Na lewicy zmiany polegały m.in. na próbach reaktywacji przedwojennej socjaldemokracji (udane w Czechach i Bułgarii, w Rumunii i na Litwie fuzja z sukcesorkami) bądź tez powołania nowej, częste próby sukcesorek do przefarbowywania się w nowoczesne socjaldemokracje (Albania, Bułgaria, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry, Rumunia, Litwa)

B. technikalia wyborcze (poza tranzycyjnymi, bo te miały zazwyczaj dzikie reguły)

- formuła: generalnie proporcjonalna z tego (nie licząc jednorazowych odstępstw): d’Hondt w Polsce, Bułgarii, Chorwacji, Czechach, Rumunii, Słowenii, Estonii, Sainte-Lague na Łotwie, Hagenbach-Bischoff na Słowacji większościowe: do senatów w Polsce (zwykła) i Czechach (bezwzględna); mieszane: Ukraina, Rosja, Litwa i uwaga, teraz będzia hardcore: Węgry, gdzie 176 z 318 deputowanych wg bezwzględnej większości, 152 w okręgach wg Hagenbacha-Bischoffa a 58 ogólnokrajowo wg d’Hondta (sam Rysiek by tego lepiej nie wymyślił)

-rozmiar okręgów: w Bułgarii, na Słowacji i proporcjonalnej puli Rosji, Ukrainy i Litwy – ogólnokrajowy podział, większościowa pula w systemach mieszanych i czeski senat – okręgi jednomandatowe, pozostałe kraje: duże okręgi (poza polskim senatem), największe: Łotwa, Czechy, Chorwacja. W Chorwacji i Słowenii specjalna pula dla mniejszości i diaspory.

- klauzula zaporowa: wszędzie (Bułgaria, Chorwacja, Estonia, Łotwa, Rosja, Słowenia, Ukraina – takie same dla wszystkich, 4 lub 5%, pozostałe kraje osobny dla partii i koalicji)

- uprawnienia wyborcy: Bułgaria, Chorwacja i Rumunia – wskazuje tylko listę; Estonia, Łotwa, Polska, Słowenia, Czechy, Słowacja – wybór w ramach listy, tam gdzie mieszane/ jednomandatowe – wiadomo, polski senat - wiadomo

Do góry