Ocena brak

Wstęp do prawoznawstwa

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie txt Wstęp do prawoznawstwa

Transkrypt

Wstęp do Prawoznawstwa
Rozdział I:

Pojęcie i funkcja Prawa

Idea ł adu społecznego i funkcje prawa
Idea Ładu społecznego – Idea twierdząca o samoistnym dążeniu człowieka do wykształceniu
więzi społecznych i samoistnym i naturalnym tworzeniu się systemów społecznych.
Różne sposoby pojmowania Prawa
- Kierunek pozytywistyczny – Zwolennicy tego nurtu
twierdzą, że tylko prawo stanowione (spisane) jest
prawem. Założeniami tego kierunku obecnie są:
1. Państwo głównym twórcą prawa
2. P Rawo nie powinno składać się jedynie z nakazów(A
ma zrobić B), ale także z zasad(A powinien osiągnąć
B), reguł sensu (,jeżeli A zrobił B to powstaje C) i
standardów etycznych
3. System nie zawszenie jest wewnętrznie niesprzeczny i
kompletny.
- Kierunek naturalny – Zwolennicy tego kierunku
wierzą, że prawo nie jest wyłącznym i najwyższym
prawem, bo prawo naturalne jest od niego ważniejsze.
Założeniami tego kierunku obecnie są:
1. Prawo naturalne wywodzi się od boga nie
pochodzi, więc z prawa pisanego, ale zakorzenione
jest w naszych sumieniach, ideałach itp.
2. Prawo naturalne stanowi wzór, który prawo
pozytywne powinno naśladować.
3. W przypadku sprzeczności między tymi prawami
(pozytywnym i naturalnym)Prawo naturalne ma
pierwszeństwo.
- Kierunek realistyczny – Zwolennicy tego kierunku
zakładają, że prawem jest tylko to, co właściwie jest
stosowane.
- Czwarty kierunek – Zyskujący obecnie coraz więcej
zwolenników, z założenia twierdzi, że prawo powstaje
na poziomie jego tworzenia przez różną jego
interpretacje na różnych poziomach władzy.

Prawo w znaczeniu prawniczym

Prawo w znaczeniu prawniczym - jest to zespół reguł ustanowionych bądź uznanych przez
odpowiednie organy państwa, wobec których posłuch zapewniony bywa w ostateczności
dzięki przymusowi, jaki stanowić może państwo.

Prawo jako zjawisko społeczne. Normatywność
prawa
Prawo jako zjawisko społeczne objawia się:
- Prawo nie odnosi się do wewnętrznych przekonań
ideałów jednostki, ograniczając się tylko do jej
działalności i zachowania w społeczeństwie.
- Prawo wyraża wartości i potrzeby o zasięgu
społecznym i ma je chronić (za pomocą organów
państwa np. policji swądów itp.)
- Prawo powstaje jako produkt pionu decyzyjnego.
- Realne istnienie prawa jest ograniczone przez chęć
społeczeństwa do jego przestrzegania.
Normatywny charakter prawa –Prawem są normy (reguły, zasady, przykazania), tzn., że
istnieje pewien wzorzec zachowania (ideał), do którego obywatele powinni dążyć.
Posłuch wobec prawa może wynikać z:
- Szacunku do prawa (Postawa Legalistyczna).
- Chęci uzyskania korzyści, albo uniknięcia kar(Postawa
Oportunistyczna)
- Z chęci naśladowania zachowań innych osób (postawa
konformistyczna)

Funkcje prawa
Prawo pełni funkcje:
1)
-

Stabilizacyjną – utrwalenie ustalonego porządku
Dynamiczną – zmiany w istniejącym stanie prawnym.
Ochronną – ochrona pewnych ideałów wartości
Organizacyjną – tworzenie instytucjonalnych
warunków życie.
Represyjną i wychowawczą – ochrona prawa przez
stosowanie sankcji i przez zaszczepianie
przeświadczenia o słuszności danych rozwiązań.

2)
-

Kontrolną – kontrola zachowań społeczeństwa i
ochrona przestrzegalnoci norm

-

Dystrybutywną – rozdzielenie swoistych obowiązków
powinności społeczeństwu.
Regulacji konfliktów – rozstrzyganie sporów między
ludźmi.

Wieloznaczność terminu „prawo”
Prawo możemy podzielić na:
-

-

Prawo materialne – Ogół norm regulujących treść
stosunków prawnych(obowiązki i uprawnienie oraz
sankcje za ich nie przestrzeganie).
Prawo formalne – tryb postępowania przed organami
władzy publicznej(dochodzenie praw, egzekwowanie
stosowanie sankcji ujętych w prawie naturalnym).
Prawo przedmiotowe – Ogół norm składających się
na system prawa obowiązującego zarówno dawniej,
dziś jak i tego, które właśnie powstaje.(np. „prawo
rzymskie okresu pryncypatu” , „prawie
energetycznym”, „polskim prawie karnym”).
Prawo podmiotowe – zespół uprawnień
przysługujących podmiotom prawnym w ich
wzajemnych relacjach(np. „nabyłem prawo do
emerytury”, „prawa obywatelskie” itp.)

Rozdzia ł II:
Prawo jako przedmiot badań
naukowych
Podstawowe problemy nauk prawnych
Podział nauk prawnych:
-

Dogmatyczne – Zajmujące się interpretacja przepisów
i ich systematyki.
Filozoficzne - Zajmują się formułowaniem twierdzeń
o prawie(celach, funkcjach, pochodzeniu, sposobach
interpretacji, zasadach interpretacji i stosowania itp.)
Historyczne – Zajmują się historią prawa i ustrojów
społecznych.
Empiryczne – Zajmują się badaniem realnego
funkcjonowania prawa.

Podejście wielopłaszczyznowe - mające za zadanie zajęcie jednym z aspektów istnienia
prawa (Językowym, społecznym, psychologicznym, aksjologicznym)
Lista zagadnień, którymi zajmują się zwolennicy podejścia wielopłaszczyznowego:
a) Wprowadzenie aparatu pojęciowego prawoznawstwa, opis i systematyzacja reguł
uznawanych za prawo obowiązujące.
b) Zagadnienia filozoficzne i metodologiczne prawoznawstwa
c) Zagadnienia wykładni oraz stosowania obowiązujących przepisów.
d) Zagadnienia funkcjonowania państwa oraz prawa w społeczeństwie
e) Oceny prawa formułowane z punktu widzenia kryteriów zewnętrznych(np.
ekonomicznych, religijnych itp.)
f) Wnioski pod adresem przyszłego prawodawstwa i przyszłego orzecznictwa sądów
g) Zagadnienia władzy publicznej, państwa i jego formy organizacyjnej.

Metody badawcze w prawoznawstwie
Metodami badania prawa są:
-

Analizowanie Tekstów prawnych
Badania socjologiczne i psychologiczne
Filozoficzne
Badania porównawcze i historyczne

Naukowość prawoznawstwa
Modele naukowości Prawoznawstwa
- Pozytywistyczny – Celem poznania tego modelu jest
obiektywny opis rzeczywistości(fakty i prawidłowości
niezależne od człowieka)[opis dokonywany za pomocą
zdań logicznych].
- Humanistyczny – Celem poznania jest rozumienie
faktów, a nie tylko ich opisanie.[Nie tylko zadnia
logiczne, ale także ocenne bądź normatywne].

Rozdzia ł II I:
Prawo a inne regulatory zachowań
Prawo i wartości

Wartości:
-

TRAŁE – PODEJŚCIE KOGNIWISTYCZNE –
Wartości są stałe i niezmienne(pochodzą od boga)
ZMIENNE – PODEJŚCIE AKOGNIFISTYCZNE
– wartości są tym, co ludzie w danej chwili uważają za
cenne.

Wielość systemów normatywnych
Wartości nie tylko mają wpływ na kształtowanie prawa, ale mają też znaczący wpływ na ludzi
ich wzorów zachowań.
Inne zbiory norm:
- Moralne
- Obyczajowe
- Statutowe i zwyczajowe organizacji niepaństwowych
- Wewnątrzkościelne
- Itp.

Normy moralne i normy obyczajowe
-

NORMY MORALNE – odnoszą się do tych
zachowań człowieka, które poddawane są ocenie z
punktu widzenia szeroko rozumianej idei dobra.
NORMY OBYCZAJOWE – odnoszą się do pewnej
konwencji społecznej i dotyczą zachowań typu: „jest –
nie jest przyjęte”
NORMY RELIGIJNE – normy uzasadnione w
kategoriach dobra i zła(„dobrego uczynku” lub
grzechu)

CECHY NORM MORALNYCH
-

-

Przedmiot regulacji – odnoszą się nie tylko do
zewnętrznych zachowań, ale także do pobudek
pobudek i intencji, przeżyć emocjonalnych
emocjonalnych i intelektualnych.
Sposób regulacji – A) maksymalistyczny- dążenie do
doskonałości. B) minimalistyczny – spełnianie
podstawowych obowiązków.
Geneza – istnieją z nakazu sumienia lub rozumu
Ogłaszanie i formalizowanie – nie są spisane i
ogłaszane w postaci zbiorów, przekazywane są
wzajemnie za pomocą przykładu, opowiadań
Sposób obrony wzorów norm – potępienie i infamia
ze strony grupy społecznej.

Relacje mię dzy prawem a moralności ą i
normami obyczaju
Moralność/Prawo związki treściowe

1. Relacja treściowa(czym się zajmują)
między prawem a moralnością

2. wg niektórych nie ma norm
prawnych, których nie regulowałyby norm moralne.

Związki funkcjonalne
Wynikają z wzajemnego oddziaływania na siebie obu norm i ujawniają się najczęściej
podczas tworzenia prawa, stosowania oraz przestrzegania.

Kultura prawa
Kultura prawa:
-

Znaczenie węższe – wiedza jednostki o
obowiązującym prawie stosunek do prawa, ocena i
postulaty do jego zmian
Znaczenie szersze – stan prawa, doktryny prawne i
nauka o prawie, instytucje polityczne + znaczenie
węższe.

Rozdzia ł IV
Prawo jako zjawisko polityczne
Prawo w procesie sprawowania w ł adzy
Związek prawa z procesami sprawowania władzy wyraża się w:
 Prawo jest jednym z podstawowych instrumentów sprawowania władzy publicznej.
 Prawo jest ramą, w jakim porusza się władza publiczna
 Prawo określa obowiązki i uprawnienia osób niesprawujących funkcji władczych w
stosunkach wzajemnych wzajemnych, a także z władzą publiczną
 Prawo wyraża określone treści aksjologiczne.

Okreś lenie pa ństwa
Państwo – jest organizacją(wielką, społeczną grupą, sformalizowaną, wyposażoną w organy
władzy i oparta na sformalizowanym członkostwie, obejmuje całą ludność mieszkającą na
danym terytorium)
Pojęcie narodu – naród to wspólnota wszystkich obywateli państwa
Kulturowe pojęcie narodu – Naró9d to wielka wspólnota społeczna zjednoczona przez
wspólną kulturę(wspólny język, wielopokoleniowa tradycja, wspólne symbole, bohaterowie
+/- wspólna religia).
Państwo jako organizacja polityczna – Władza państwa jest szczególnym przypadkiem
władzy politycznej. Rządzi rozdzielaniem uprawnień i determinuje zachowania podmiotów
należących do danej wspólnoty. Podstawowym elementem spajania więzi społecznych jest
podporządkowanie jednemu ośrodkowi władzy.
Państwo jako organizacja hierarchiczna – opiera się na działaniu rozbudowanego
zhierarchizowanego aparatu państwowego.(Ograniczone przez instytucje samorządowe).
Państwo jako organizacja przymusowa – charakteryzuje się przymusowym członkostwem
oraz istnieniem norm obowiązków(możliwość użycia siły)
 Skupiony - tylko władza może go stosować
 Sformalizowany – określona procedura
Władza państwowa jest legalna:
 Istnieje wsparcie społeczeństwa dla działania władzy publicznej
Terytorialny charakter państwa – Polega na związaniu państwa z ziemią
Państwo jako organizacja suwerenna – czyli zwierzchność i niezależność.
Suwerenność wewnętrzna – tylko władza państwowa ma możliwość stanowienia i
zmieniania prawa oraz jest władzą najwyższą, na terenie państwa.
 Suwerenność zewnętrzna – w stosunkach zewnętrznych władza państwowa nie
podlega władzy innych państw.(w praktyce skrępowana przez układy i organizacje
międzynarodowe)

Zwi ą zki Prawa i pa ństwa
Teoria pozytywistyczna(kontynentalna) – prawo jest genetycznie o funkcjonalnie związane
z państwem. Uważa się, że jedynym twórcą prawa powszechnie obowiązującego jest
państwo.
Teoria pozytywistyczna(anglosaska) – Za twórcę i wykonawcę prawa uznaje się rząd, co
obowiązuje zarówno władze ustawodawczą jak i władzę sądownicza i wykonawczą.
Koncepcje prawnonaturalne – nie negują związku między prawem i państwem. Zakładają
jednak, że znaczenie podstawowe dla bytu prawa pozytywnego pozytywnego ma to czy jest
ono tworzone w celu osiągnięcia dobra wspólnego i czy pozostaje w zgodzie z prawem
naturalnym(temu prawu, które nie pozostaje w zgodzie, odmawia się statusu prawa).
Koncepcje socjologiczne i psychologiczne – mniej zajmują się związkiem prawa i państwa
lecz prawa i konkretnych organów władzy publicznej
Związki prawa i państwa:
 Państwo jest głównym czynnikiem procesu prawotwórstwa.
 Tworząc i stosując prawo państwo realizuje swoje funkcje polityczne.
 Prawo określa kompetencje, strukturę i tryb działania organów państwa.
 Prawo określa status obywateli, ich uprawnienia i obowiązki, zwłaszcza w stosunkach
z organami władzy publicznej.

Instrumentalizacja prawa
Instrumentalizacja prawa – Posługiwanie się prawem jako narzędziem sprawowania władzy
publicznej.
Niszczący charakter instrumentalizacji prawa na prawo wynika z:
℘ Upadku społecznego prestiżu prawa
℘ Konieczności korzystania z coraz bardziej szczegółowych Kazuistycznych regulacji i
stosowania ostrzejszych sankcji
℘ Wypierania norm prawnych przez inne normy społeczne.

Rozdzia ł V
Język prawa
Rodzaje wypowiedzi
Mówiąc o prawie jako zjawisku językowym mamy na względzie zespół wypowiedzi
wyznaczających powinne zachowania, ujętych na ogół w formę pisemną i posiadających
szczególną strukturę wewnętrzną a także związanych z innymi rodzajami wypowiedzi.
Rodzaje wypowiedzi:
1. Wypowiedzi opisowe - czyli zdania w sensie logicznym stwierdzające jakieś fakty
2. Wypowiedzi ocenne – niezależnie od pewnych elementów opisu pełnią funkcję
ekspresyjną.

Ocena zasadnicza samoistna – jest oceną subiektywną, tj. wypływającą
z wewnętrznych przekonań wypowiadającego.


Wypowiedzi o charakterze instrumentalnym – wyrażają aprobatę bądź
dezaprobatę dla pewnego stanu rzeczy, jako środka prowadzącego do
osiągnięcia celów
3. Wypowiedzi normatywne – wskazują pewien wzór powinnego zachowania(nakaz,
zakaz, dozwolenie)
4. Wypowiedzi dokonawcze – wyrażają one sens aktów konwencjonalnych (czyli takie
które zgodnie z obowiązującymi normami zmieniają rzeczywistość np. nadanie
imienia , powołanie na stanowisko, zawarcie umowy)

Język prawny i prawniczy
Język prawny – charakteryzuje się odmiennym od naturalnego słownictwem,
osobliwościami gramatycznymi, oraz nieco innymi zasadami stylistyki.
Język prawniczy – Jest to język w którym formułowane są wypowiedzi o prawie
obowiązującym i innych zjawiskach prawnych.
Definicje legalne – przepisy które ustalają znaczenia używanych terminów.

Rozdzia ł : VI
Normy i przepisy prawne
Pojęcie normy postępowania
Normy postępowania – Wypowiedź, która formułuje skierowany do danej osoby/grupy osób
żądanie albo upoważnienie do określonego zachowania
Wypowiedź normatywna – wysłowiony nakaz, zakaz lub dozwolenie staje się normą gdy
towarzyszy jej specyficzny kontekst społeczny.

Generalność i abstrakcyjność norm prawnych
NORMA PRAWNA– to najmniejszy, stanowiący sensowną całość element prawa i
przyjmuje się, że ma dwie cechy, Norma jest to reguła:
Generalności – jest ona skierowana do pewnej
kategorii adresatów, nie zaś do adresata indywidualnego. Wskazanie
adresatów odbywa się poprzez powołanie się na ich cechy rodzajowe
lub poprzez określenie terytorium na, którym norma będzie
obowiązywać.
Abstrakcyjność – oznacza, że wzór zachowań
określany jest przez wskazanie rodzajowych a nie konkretnych
zachowań Określenie normy nie powinno być szczegółowe lecz ogólne.
Przeciwieństwem abstrakcyjności jest kazuistyczność czyli
szczegółowe zaznaczenie zakresu normy.

Elementy norm prawnych
Elementy norm prawnych:
-

-

-

Hipoteza – nazywa się część normy w której określa
się adresata normy oraz warunki w których adresatowi
temu jest nakazane/dozwolone/zakazane coś czynić.
1. dotyczy elementów podmiotowych – gdy hipoteza
wskazuje adresata normy oraz jej cechy(np. wiek,
stan zdrowia, itp.), może też szczegółowo
wskazywać cel działania, albo sposób działania
2. dotyczy elementów przedmiotowych– gdy odnosi
się do stanów, zjawisk lub wydarzeń w stosunku
do adresata zewnętrznych.
Może też określać miejsce i czas działania normy.
Dyspozycja – nazywa się część normy która określa
treść zachowania nakazanego, dozwolonego lub
zakazanego, albo treść decyzji, którą należy podjąć w
związku z zaistnieniem pewnych faktów.
Trzeci sporny – sankcja. Uważa się bowiem, że
sankcja nie jest częścią normy lecz dodatkiem do niej.

Dyspozycja normy prawnej
Dyspozycja normy prawnej – wyznacza treść powinnego zachowania
Zachowania regulowane przez prawo:
a) Czyny i czynności konwencjonalne
• Czyny – faktyczne zachowania psychofizyczne, których przebieg lub
następstwo reguluje prawo(np. zabrnie mienia, zabójstwo, budowa domu,
itp.)
• Czyny konwencjonalne – czyli takie zachowania, którym istniejące normy
nadają specyficzne znaczenie, inne niż to, które wynikałoby z
psychofizycznego przebiegu tej czynności i ich faktycznych skutków(np.
podniesienie ręki podczas glosowania).(czynności konwencjonalne
prawnie istotne: np. uchwalenie ustawy przez sejm, nadanie tytułu
profesora przez Prezydenta). Wyróżniamy min.:
1. Czynności prawne to zachowania osób prawnych i fizycznych mające charakter
prawnieistotny. Są to czynności wymagające oświadczenia woli i dążące do wywołania
określonych skutków prawnych.
2. Działania Prawne są to czynności konwencjonalne regulowane przepisami prawa
publicznego

Czynności
konwencjonalne
Czynności konwencjonalne
prawnie istotne

Akty
tworzenia Prawa

Akty
Stosowania Prawa

Czynności konwencjonalne
prawnie obojętne

Czynności
prawne

Obyczajowe

Organizacyjne

Religijne

Inne

b) Kwalifikacja zachowań
Norma prawna może rożnie kwalifikować zachowania określone w dyspozycji. Podstawowy
podział zachowań regulowanych przez Prawo:
• Nakaz może przybrać dwie formy:
1.
Nakaz obejmujący tylko jeden typ zachowań, do
którego bez narażenia na konsekwencje prawne nie można
się uchylić. Np. nakaz poddania się szczepieniu podczas
epidemii.
2.
Nakaz obejmujący jeden typ zachowania
podstawowego oraz drugi(inne zachowanie), który w
określonych okolicznościach może być przez adresata
wybrany zamiast zachowania podstawowego.
Poniechanie się od spełnienia nakazanego przez dyspozycje normy
prawnej nosi nazwę zaniechania i jest sankcjonowane.
• Zakaz – wskazuje typy zachowań uznane przez normę za
niedopuszczalne. Zrealizowanie takiego zachowania pociąga za sobą
negatywne konsekwencje. Zakazanie określonego zachowania przez
prawo może się odbyć w dwojaki sposób:
1.
Przez użycie funktora normotwórczego, który
jednoznacznie kwalifikuje zachowanie jako
niedopuszczalne.
2.
Przez sformułowanie normy określającej sankcje,
jaka powinna być zastosowana do sprawcy określonego
zachowania.
• Dozwolenie – Według niektórych naukowców dozwolenie nie
istnieją jak samodzielny rodzaj dyspozycji prawnej lecz należą do
zakazów. Dozwolenia dzielimy na:

Dozwolenia słabe – wtedy kiedy do określonego
zachowania nie ma zakazów(sfera milczenia) – NIE
DOTYCZY WŁADZ PUBLICZNYCH!!!

Dopuszczalność może też wynikać z faktu
uregulowania go przez prawo i uczynienia z niego nakazu.
– MUSI BYĆWYKONANE.
•Dozwolenie mocne – wtedy kiedy określone zachowanie
jest uregulowane lecz nie jest wprost nakazane lub
zakazane,

Obowi ą zek i uprawnienie
A. Obowiązek – polega na tym, że niema prawna ustanawia dla danego rodzaju
adresatów i w danych warunkach(określonych w hipotezie) nakaz lub zakaz
określonego zachowania. W języku prawnym obowiązki są formułowane przy użyciu
trybu oznajmującego, także przy użyciu zwrotów typu „powinien”, „ma obowiązek”.
B. Uprawnienie – polega na tym, że norma prawna przewiduje dla adresatów danego
rodzaju, w danych warunkach pewną możliwość zachowania się, ale zachowanie to
nie jest obowiązkiem adresata. W systemie prawa wyróżniamy wiele uprawnień:

Uprawnienie podmiotów do własnych zachowań
a) Wolności prawnie chronione – wolności
polegające na możliwości podejmowania zachowań o
charakterze czynów.
b)
Immunitety – Jest to szczególny
przypadek uprawnień podmiotów do własnych
zachowań. Jego istotą jest nie podleganie kompetencji
innych podmiotów(np. Organów władzy)
c) Prawa-upoważnienia – do tej kategorii zalicza się
określone przez prawo uprawnienia do dokonywania
istotnych prawnie czynności konwencjonalnych
d)
Przywileje – uprawnienia polegające na
tym, że podmiot uprawniony jest do podejmowania
pewnych działań w sposób wyłączny lub traktowania
szczególnie korzystnie w porównaniu z innymi
podmiotami.

Uprawnienia sensu stricto – uprawnienia do zachowań
innych podmiotów(Pracodawca może żądać wykonania
umówionej pracy, pracownik zaś ma obowiązek ją wykonać)

Prawo podmiotowe
Prawem podmiotowym – nazywa się zespół uprawnień służących podmiotowi prawa.
Według teorii prawo podmiotowe ma charakter prawa naturalnego. Według innych koncepcji
prawo podmiotowe ma charakter pozytywny Prawa podmiotowe są silnie chronione przed
naruszeniami zwłaszcza ze strony władzy gdyż:
- Pozwalają adresatowi wybrać między różnymi
zachowaniami.
- Polegają na zdefiniowaniu przez prawo i
konsekwentnej ochronie określonego interesu
społecznego
Prawa podmiotowe dzielimy na:
 Proste i złożone
 Proste – odpowiadają pojedynczym uprawnienia
 Złożone – są zespołem uprawnień różnego rodzaju
 Prawa podmiotowe skuteczne wobec wszystkich(erga omnes) i Prawa podmiotowe
skuteczne tylko między określonymi osobami(inter portas).
 Majątkowe prawa podmiotowe i osobiste prawa podmiotowe
 Majątkowe – np. własność i prawo dziedziczenia

 Osobowe – np. nietykalność osobista, prawo wyborcze.
Prawo przedmiotowe –to, co nie jest prawem podmiotowym

Kompetencja
Istotą kompetencji jest upoważnienie przyznane pewnemu podmiotowi do dokonania
określonej doniosłej prawnie czynności konwencjonalnej, przy czym skorzystanie z tego
uprawnienia powoduje powstanie po stronie innego podmiotu obowiązku określonego
zachowania się. Na kreślenie kompetencji składają się dwie normy:
- Wskazująca podmiot i określająca sposób dokonania
przez niego czynności konwencjonalnej.
- Nakładająca na inny podmiot obowiązek wykonania
„zalecenia”
Pojęcie kompetencji jest odróżnione od Prawa-upoważnienia z powodu:
- To pojęcie w szczególności odnosi się do
szczególnego rodzaju podmiotów(np. organów
państwa).
- Upoważnienie do dokonania określonej czynności
konwencjonalnej bardzo często powiązane jest z
obowiązkiem działania podmiotu wyposażonego w
kompetencje.
Luz decyzyjny – swoboda w interpretacji kompetencji.
- Zbyt bezwzględny obowiązek obowiązek
dokonywania pewnych czynności prowadzi do
biurokratyzmu.
- Zbyt wielki luz decyzyjny może prowadzić do
naruszeń.
Zakres kompetencji organu obejmuje(właściwości):
• Kompetencje rzeczową – zakres spraw, co, do których organ może podjąć
decyzje
• Kompetencje miejscową – obszar, co, do którego organ może podejmować
decyzje.
• Kompetencje hierarchiczną - zakres spraw, co, do których organ może podjąć
decyzje, ze wzgl. na swoje usytuowanie obowiązek hirarchi organów danego
rodzaju.
Prerogatywy – szczególne kompetencje przyznane głowie państwa niewymagające
kontrasygnaty.

Normy prawne: regu ły i zasady prawne
Normy prawne dzielimy na:
• Normy reguły – wyznaczają zachowanie powinne w taki sposób, że adresat może
albo spełnić obowiązek albo go naruszyć.
• Normy zasady – zachowanie powinne w taki sposób, że adresat może spełnić
obowiązek obowiązek mniejszy bądź większym stopniu..
Zasady Prawa:
• W znaczeniu dyrektywnym – są to normy prawne o charakterze
fundamentalnym dla określonego porządku prawnego(np. prawo nie działa
wstecz). Mają one charakter granic, w których powinny się mieścić inne
normy.
• W znaczeniu opisowym – zasady prawa w tym znaczeniu to pewien wzorzec,
model ukształtowania instytucji prawnej, który rekonstruujemy na podstawie
opisu szerszego materiału prawnego.

Sankcja. Rodzaje sankcji prawnych
Sankcje występują w znaczeniu;
a) Językowym – jako treść normy zachowania
b) Realnym – jako społeczny fakt odjęcia określonych kroków w celu
ukarania osób zachowujących się niezgodnie z wzorcami norm.
Najczęściej spotyka się sankcje:
1) Egzekutywą – polega bądź na przymusowym wykonaniu tego, co
stanowiło niedopełniony obowiązek adresata, bądź na przymusowym
unicestwieniu tego, co zostało przez adresata uzyskane wbrew zakazowi.
2) Nieważności – Polega na unieważnieniu czynności konwencjonalnych. Ma
zastosowanie przede wszystkim do czynności prawnych, które są
wyróżnione przez prawo cywilne jako jeden z rodzajów czynności
konwencjonalnych konwencjonalnych prawie. Normy, w których zawarte
są sankcje nieważności nazywamy leges Perfactae(Prawo doskonałe – bo
w świetle prawa uznaje je się za niebyłe). Sankcje nieważności dzielimy
na:
Nieważność bezwzględna – następuje z mocy samego prawa bez
konieczności dokonywania jakiś dodatkowych czynności. Dotyka
ona czynność od samego początku tj. jest uważana za niebyłą. Ma
miejsce np.:
1) Gdy czynność została wykonana przez osobę
nieuprawnioną do tego.
2) Gdy czynność została wykonana bez wymaganej
przez prawo zgody organu władzy państwowej.
3) Gdy czynność została wykonana bez zachowania
formy zastrzeżonej przez prawo pod rygorem
nieważności.



Nieważność względna – gdy określona osoba wystąpi zgodnie z
prawem z wnioskiem do odpowiedniego organu np. Sądu o
stwierdzenie nieważności Czynność jest ważna do czasu orzeczenia
sądu i orzeczenie sądu powoduje unieważnienie czynności ze
skutkiem wstecznym
• Bezskuteczność:
 Zawieszona – prawo uzależnia związanie określonej osoby
postanowieniami umowy lub innej czynności prawnej od
zgody tej osoby.
 Względna – może być stwierdzona przez sąd, gdy żąda
tego osoba trzecia. Nie powoduje ona zerwania więzi
prawnej między stronami czynności, ale jednocześnie
uniemożliwia takie kształtowanie spraw między stronami,
które prowadziłoby do pokrzywdzenia osób trzecich.
3) Sankcja karna(represyjna, penalna) – Jest to sankcja za dokonanie
czynów zabronionych polegających na działaniu rzadziej na zaniechaniu.
Sankcja represyjna polega na pozbawieniu naruszyciela cennych dla niego
dóbr. Funkcjami kary mogą być:
 Odpłata – odpowiedź złem na zło => kara jest uznawana za
przejaw sprawiedliwości.
Resocjalizacja przestępcy
 Odstraszenie przestępcy do czynienia rzeczy przez prawo
zakazanych
 Odstraszenie innych osób
 (czasami)Izolacja przestępcy od społeczeństwa =>
uniemożliwienie mu dokonywania dalszych przestępstw
 (czasami)Odizolowanie przestępcy od społeczeństwa na
zawsze.

Rozdzia ł VII
Obowi ą zywanie Prawa
Pojęcie obowi ą zywania prawa
1. Pojęcie obowiązywania prawa w ujęciu aksjologicznym – sprowadza się do
zgodności norm z podstawowymi wartościami moralnymi (możliwość nie
przestrzegania prawa jeśli nie zgadza się ono z określonymi wartościami lub normami
moralnymi).
2. Umiarkowana koncepcja obowiązywania prawa w ujęciu aksjologicznym żądają
tylko zaakceptowaniu jej warunków jako pomocnicze wobec formalnego
obowiązywania prawa.

3. Realistyczne obowiązywanie prawa – Polega na występującym w masowej skali
zgodności zachowań adresatów norm z tymi normami.
Związane jest z tym pojęcie odwyknięcia(desuetudo) – Pojawia się, gdy mimo
naruszenia normy sankcjonowanej, organ państwa nie wymierza kary(nie liczą się
pojedyncze przypadki).

4. Formalne obowiązywanie prawa – polega na tym, że prawo obowiązuje, gdy:
- Zostało właściwie ustanowione
- Zostało właściwie ogłoszone
- Nie zawiera postanowień sprzecznych, a jeśli występują a jeśli istnieją to
zostały usunięte dzięki zastosowaniu reguł kolizyjnych
- Nie zostały uchylone przez przepisy
- Nie zostały uznane za sprzeczne z konstytucją

Obowi ą zywanie prawa w przestrzeni i czasie
Prawo wewnątrzkrajowe obowiązuje na całym terytorium tego kraju(wyjątek personel
dyplomatyczny).
Postanowienia umów międzynarodowych ratyfikowane przez dane państwo staję się
elementem prawa wewnętrznego tego państwa. Ostatnio podkreśla się jedna, że charakter
ponad państwowy mają normy z zakresu Praw człowieka, które mają obowiązek przestrzegać
wszystkie państwa niezależnie czy je podpisali.
Norma obowiązuje do momentu, który wyznaczył prawodawca, niewcześnie jednak niż
zostanie opublikowana(14 dni po publikacji) [wyjątek retroakcja kiedy ustawodawca wiąże
określone skutki prawne ze zdarzeniami lub zachowaniami ludzi przed opublikowaniem aktu
normatywnego, istnieje jednak zakaz stosowania surowszego prawa wstecz].
Rozdział VII:
System Prawa

Pojęcie i rodzaje systemów
System to całość, złożona z powiązanych ze sobą wedle pewnych zasad elementów.
Systemy możemy podzielić na grupy ze względu na:
 Genezę systemu
 Systemy naturalne – powstają bez ingerencji człowieka, siłami natury
 Systemy sztuczne – czyli te, które są dziełem człowieka
 Cechy elementów składających się na dany system
 Systemy realne – składają się one z realnie istniejących obiektów
 Systemy pojęciowe(nominalne) – elementami tego zbioru są twory kulturowe
Analiza pojęciowa w naukach społecznych – naukowa metoda badawcza, pozwalająca
ustalić wpływ określonych okoliczności na decyzje bądź zachowania osób, a następnie skutki
tych czynności dla stanu okoliczności początkowych.

Elementy sytemu prawa i zwi ą zki mię dzy nimi
Związki łączące normy prawne jako elementy systemu prawa mogą mieć charakter
związków:
1. Treściowych, polegających na:
1.1. Istnieniu powiązań logicznych między normami.
1.2. Istnieniu wspólnej podstawy aksjologicznej norm należących do systemu
1.3. jednolitości pojęć języka prawnego(każdy termin ma stałe znaczenie)
1.4. wprowadzaniu licznych przepisów odsyłających

2. Hierarchii norm – polegają na zróżnicowaniu w mocy norm ze względu na to, który
organ je wydał (konstytucja, ustawa i akty równe ustawie, akty wykonawcze, akty
niższego rzędu).
3. Relacji formalnych – polegają na tym, że tworzenie norm w procesie stanowienia jest
aktem(czynnością konwencjonalną), który będzie skuteczny tylko wówczas, gdy odbywa
się w ramach prawnie określonych kompetencji i procedur.

Zróż nicowanie sytemu prawa jako efekt procesu
historycznego
Prawo rzymskie(jako pierwsze dokonało wyraźnego podziału prawa)
 Publiczne – prawo odnoszące się do interesu państwa
 Prywatne – prawo dotyczące korzyści poszczególnych jednostek
 Prawo cywilne – między obywatelami
 Prawo ludów – obcy
 Religijne
Systemy prawa w szerokim znaczeniu(rodziny prawa) – najbardziej znaczące typy prawa.
Np. System prawa kontynentalnego = prawo romańsko – germańskie, system prawa
angielskiego = System common law.
System prawa kontynentalnego wykształcił się dzięki prawu rzymskiemu i pozytywizmowi
prawniczemu, a jego założeniami są:
 Wyłączność prawa stanowionego(stanowionego przynajmniej jego znaczna przewaga)
„kult ustawy”
 Zakaz tworzenia prawa przez sądy, które zajmują się wyłącznie stosowaniem prawa
 Minimalizowana jest rola innych postaci prawa(zwyczajowego, kanonicznego, itp.)
 Powinno być wewnętrznie spójne i niesprzeczne
 Najdoskonalszą formą ustanowionego prawa jest kodeks
System common law:
 Prawo w znaczeniu przedmiotowym to mozaika różnych typów prawa
 Prawu stanowionemu przysługuje prymat ale nie wyłączność
 Istotną rolę odgrywają sądy
 Nie jest w pełni racjonalny, spójny i pozbawiony luk

Podzia ł prawa na ga łę zie
Podstawami podziału prawa na gałęzie są:
 Charakter stosunków społecznych, które prawo reguluje
Prawo publiczne
 Konstytucyjne
 Administracyjne
 Finansowe
 Karne materialne i procesowe
 Itp.
Prawo prywatne
 Cywilne
 Handlowe

 Rodzinne
 Itd.
 Itp.
 „Pośrednie
prawo pracy
prawo bankowe
prawo rolne
 itp.
 Podmiot regulacji – tj. określenie kogo prawo dotyczy np. część wojskowa kodeksu
karnego, regulacje dotyczące cudzoziemców.
 Zakres terytorialny regulacji
 Prawo o zasięgu ogólnopaństwowym
 Prawo lokalne
Metody regulacji stosunków społecznych:
- Prawnocywilna
- Prawnoadministracyjna
- Prawnokarna
Dla charakterystyki podziału prawa na gałęzie istotne jest również to, że ze względu na rodzaj
stosunków społecznych oraz przedmiot regulacji w poszczególnych gałęziach prawa przyjęte
zostały pewne fundamentalne zasady prawne.
W stosunku do prawa wewnętrznego prawo międzynarodowe wyróżnia się:
- Powstaje jako produkt stosunków między suwerennymi krajami i innymi
podmiotami obrotu międzynarodowego.
- Nie zna zwierzchności między podmiotami
- Nie posługuje się sankcjami w znaczeniu przyjętym przez prawo
wewnątrzkrajowe.
- Prawo międzynarodowe skutkuje w stosunkach wewnętrznych państw,
które to prawo uznają
Prawo wspólnotowe – nie jest ani prawem międzynarodowym ani wewnątrzkrajowym, lecz
jest formą pośrednią.

Zasada niesprzeczności norm i regu ł y kolizyjne
Rodzaje sprzeczności norm;
1. Sprzeczności logiczne występuje, gdy:
1.1. Jedna norma nakazuje podmiotowi w danych warunkach coś uczynić druga zaś
zakazuje
1.2. Jedna norma nakazuje podmiotowi w danych warunkach coś uczynić druga zaś
dozwala to uczynić(problem powstaje gdy adresat nie skorzysta z dozwolenia)
1.3. Jedna norma zakazuje podmiotowi w danych warunkach coś uczynić druga zaś
dozwala to uczynić
2. Przeciwieństwa logiczne – polegają na tym, że dwie lub więcej norm nakazuje danemu
adresatowi różnego rodzaju zachowania, które są niemożliwe do jednoczesnego
zrealizowania.
3. Niezgodności prakseologiczne – polegają na tym, że zachowanie zgodne z jedną
normą(lub skutek takiego zachowania) unicestwia całkowicie lub w części skutek
zachowania zgodnego z drugą normą
Reguły kolizyjne:

1. Reguła kolizyjna porządku hierarchicznego – norma wyżej usytuowana w hierarchii
norm uchyla normę niższego rzędu.
2. Reguła kolizyjna porządku czasowego – norm późniejsza uchyla normę
wcześniejszą(pod warunkiem, że nie jest normą niższego rzędu)
3. Reguła porządku treściowego – norma szczególna uchyla normę ogólną (pod
warunkiem, że nie jest normą niższego rzędu), późniejsze wprowadzenie normy ogólnej
nie oznacza uchylenia normy szczególnej.

Zupe ł ność systemu prawa. Luki w prawie
Luką w prawie jest tylko taki brak regulacji, co do którego można racjonalnie stwierdzić, że
nie jest przez ustawodawcę zamierzony. Sprawa czy ustawodawca pozostawił dany stan
rzeczy poza zakresem regulacji działając świadomie, czy nie, powinno się opierać na dwu
przesłankach:
- Znajomości prawa pozytywnego
- Znajomości preferencji aksjologicznych i zamierzonych celów
ustawodawcy, wyrażonych w innych aktach prawnych lub
rekonstruowanych przez doktrynę.
Luki konstrukcyjne:
- Ustawodawca nie zakończył procesu prawodawczego wbrew wyraźnej
zapowiedzi(„ swoista luka w prawie”)
- Pomimo zakończenia procesu legislacyjnego nadal nie można ustalić norm
regulujących określoną kwestię(„techniczna luka w prawie”)
Luka aksjologiczna – czyli taka w której twierdzimy, że ustawodawca powinien jakiś stan
rzeczy uregulować w ogóle lub w określony sposób, jeśli kierować ma się
pewnymi zasadami aksjologicznymi. Wyróżnić tu można dwa wypadki:
- Gdy według oceniającego ustawodawca pominął
uregulowanie tej kwestii.
- Gdy według oceniającego ustawodawca nie wziął danej
kwestii pod uwagę.
Luki logiczne – sprzeczność norm

Rozdzia ł IX:
Tworzenie prawa
Pojęcie ź róde ł Prawa
Źródła prawa
- W znaczeniu formalnym – akty normatywne(prawotwórcze), które dają
przepisy dające podstawę do konstruowania norm danej gałęzi prawa
- W znaczeniu materialnym – ogół okoliczności o ekonomicznym,
kulturowym, politycznym, społecznym, a niekiedy religijnym charakterze,
które wpłynęły na treść i formę norm istniejących w danym państwie.
- W znaczeniu instytucjonalnym – organy władzy publicznej, których
decyzja przesądziła o treści i obowiązywaniu danych norm prawnych.

Źródła poznania prawa – wszystkie rzeczy, z których możemy się dowiedzieć o istniejącym
niegdyś prawie.

Sposoby tworzenia prawa w ich historycznym
znaczeniu
1. Przekształcanie zwyczajów (obyczajów) w prawo
1.1. Zwyczaj – trwałe praktykowanie określonych wzorców zachowań przez członków
pewnej zbiorowości
1.1.1. Rodzi się spontanicznie przeważnie bez udziału władzy
1.1.2. Twórca najczęściej grupowy anonimowy
1.1.3. Regulują przede wszystkim związki między członkami społeczności
1.2. Prawo zwyczajowe – powstaje wtedy, gdy zwyczaj jest na tyle istotny, że zostaje
sankcjonowany, przez organy władzy publicznej.
1.2.1. Jest charakterystyczne dla społeczności stagnacyjnych(powolny proces zmian
– ewolucyjny nie rewolucyjny)
1.3. Zwyczaj prawny – ustabilizowany sposób rozumienia, stosowania prawa, korzystania
z uprawnień i wykonywania obowiązków. Nie jest źródłem prawa, lecz sposobem
jego realizacji.
2. Kształtowanie prawa na podstawie opinii uczonych jurystów
2.1. znany w Rzymie okresu poklasycznego, kiedy to opinie najważniejszych jurystów
okresu klasycznego na daną kwestie były obowiązujące dla sędziów.
2.2. obecnie uczeni mają tylko pośredni wpływ na tworzenie prawa, głównie przy jego
redagowaniu, i tworzeniu komentarzy
3. Precedensowe orzecznictwo sądowe
3.1. Precedens – to po raz pierwszy rozstrzygnięcie jakiejś sprawy służące za przykład lub
uzasadnienie przy rozstrzyganiu bądź załatwianiu spraw podobnych. W niektórych
państwach P. są ważnym źródłem prawa.
3.1.1. Sędzia kieruje się własnym poczuciem słuszności, wiedzą i doświadczeniem
3.1.2. wyrok – ratio decidini
3.1.3. jeśli w ogólnym poczuciu jest słuszna może być uznana za precedens
4. Stanowienie prawa
4.1. Stanowienie prawa jest aktem, a jego sformalizowanie polega na;
4.1.1. Oddanie aktu w ręce kompetentnego organu władzy publicznej
4.1.2. Podporządkowaniu prawotwórczego działania tych organów
4.1.3. Ustanowienie aktom normatywnym określonych prawnie formy
4.1.4. Podanie aktów normatywnych do wiadomości publicznej
4.2. Akty stanowienia prawa mają charakter Prospektywny, co oznacza, że są zwrócone
ku przyszłości
4.2.1. Abstrakcyjne – skierowane do nieokreślonej liczby osób
4.2.2. Generalne – skierowane do rodzajowo wskazanych adresatów
4.2.3. Konstytutywność – polega na tym, że na mocy kompetentnego organu
wprowadzane są do systemu lub usuwane normy prawne
4.3. Recepcja Prawa – uznawanie obcego prawa za własne
5. Zawieranie umów o charakterze prawotwórczym
5.1. Prawo konsensualne – jest w istocie prawem stanowionym tylko nie jednostronnym
tylko dwu- i wielostronnym (prawo międzynarodowe, Prawo wewnętrzne[np. inne
niż rzymsko-katolickimi wyznaniami])

Stanowienie prawa w pa ństwach współczesnych
zasady ogólne.
Akty normatywne
Fundamentalne zasady stanowienie:
1. Określenie w konstytucji, jakie fakty związane z funkcjonowaniem organów władzy mają
charakter prawotwórczy.
2. Przyznanie kompetencji do stanowienia prawa
3. Ustalenie procedur stanowienia prawa i wyłącznej zgodności z nimi
4. Organy władzy wykonawczej mogą stanowić prawo za zgodą parlamentu
5. Jeśli dopuszcza to konstytucja, parlament może przekazać swe uprawnienia organom
wykonawczym – Delegacja ustawodawcza
6. wszystkie akty są przekazywane do publicznej wiadomości
7. System kontroli konstytucyjnej aktów normatywnych niższych niż konstytucja
Inicjatywa ustawodawcza – uprawnienie do wniesienia pod obrady parlamentu projektu
ustawy. Przysługuje:
- 15 posłów i komisji sejmowej
- Senatu
- Rady ministrów
- 100 tyś. Obywateli
- Prezydent
Procedura legislacyjna:




Czytanie projektu – debata nad treścią




Głosowanie na temat poprawek – najpierw komisja, później sejm



Podpis przez głowę państwa – ma prawo weta:
I.
Bezwzględne – nie podlega dyskusji
II.
Zawieszający – może zostać przełamane ponowną
uchwałą, kwalifikowaną większością głosów(w Polsce 3/5 w
obecności, co najmniej 50%)



Ogłoszenie w urzędowym dzienniku promulgacyjnym. Promulgacja
podpisanie i ogłoszenie aktu normatywnego



Kontrola pod względem ich konstytualności

Prace nad projektem – w ramach stałych lub specjalnie powołanych komisji
parlamentarnych. Tworzenie poprawek

Druga izba parlamentu – w uchwalani ustaw bierze udział tylko druga izba
parlamentu. Senat może:
I. Aprobować ustawę bez zmian
II. Wprowadzić poprawki(wraca do sejmu, żeby odrzucić decyzję
parlamentu potrzebna jest więcej niż połowa głosujących)
III. Odrzucić (wraca do sejmu, żeby odrzucić decyzję parlamentu
potrzebna jest więcej niż połowa głosujących)

AKT NORMATYWNY - to dokument władzy publicznej zawierający normy prawne
regulujące jakiś zespół stosunków społecznych.
Tekst autentyczny - należycie ogłoszony w odpowiednim organie promulgacyjnym.

Budowa aktu normatywnego
Budowa aktu normatywnego:
Nazwa rodzajowa aktu normatywnego
 Data uchwalenia aktu
Tytuł określający jego zakres przedmiotowy
Preambuła – uroczysty wstęp
 Część ogólna – obejmująca przepisy, które zawierają elementy wspólne norm
zawartych w treści przepisów szczegółowych np. definicje legalne
 Część szczególna - zawierająca zasadniczą materię aktu normatywnego.
 Przepisy przejściowe i końcowe (derogacyjne lub określające termin wejścia
aktu w życie)
 Podpis złożony zgodnie z wymaganą procedurą

Charakterystyka aktów normatywnych na
przyk ł adzie polski
Akty normatywne w Polsce dzielą się:
I. Na te, które są źródłami prawa powszechnie obowiązującego,
Prawo powszechnie obowiązujące (normy nakładające na podmioty
prawa ciężary i obowiązki)
II. Na te, Które są źródłami prawa o charakterze wewnętrznym,
Prawo o charakterze wewnętrznym (normy działające tylko wewnątrz
władzy publicznej)
Zamknięty katalog prawa – dotyczy prawa powszechnie obowiązującego i oznacza, że nie
jest źródłem takiego prawa, a więc nie zawiera norm powszechnie obowiązujących akt, który
w katalogu tym nie został wymieniony.
AKTAMI PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO SĄ:
 Konstytucja (ustawa zasadnicza)
Charakteryzuje ją to:
 Jest tylko jeden akt normatywny o tej nazwie i randze w państwie(wyj. Państwo
federacyjne)
 Jest aktem o najwyższej mocy obowiązywania, wszystkie inne akty muszą być z nią
zgodne
 Uchwalenie nowej, zmiana, uchylenie dotychczasowej – odbywa się szczególnym
trybem(bardzo restrykcyjnym)
Giętkie, te, które nie wymagają szczególnego trybu
 Sztywne, które wymagają szczególnego trybu
 Zawiera podstawowe zasady ustroju politycznego, społecznego i gospodarczego
państwa, organizacji, zadań i kompetencji wolności obowiązki człowieka i obywatela.
 Ustawa – akt parlamentu, którym może być uregulowana każda kwestianie będąca
przedmiotem regulacji konstytucyjnej. Muszą być zgodne z konstytucją i umowami
międzynarodowymi.







Akty normatywne o randze ustawy - czasami (w Polsce w latach sanacji) prezydent w
przypadku rozwiązania sejmu i senatu w pilnej potrzebie mógł wydawać rozporządzenia z
mocą ustawy. Obecnie w czasie stanu wojennego, gdy sejm nie może obradować
prezydent na wniosek rady ministrów dotyczy:
 Zasad działania organów publicznych
 Zasad ograniczenia wolności i praw obywatela
Umowy międzynarodowe i prawo europejskie(najważniejsze umowy międzynarodowe
wymagają poza podpisem prezydenta, uchwalenia specjalnej ustawy[każda z izb
oddzielnie większością 2/3 głosów])
Rozporządzenie wykonawcze – akt normatywny wykonawczy, wydany na podstawie
szczegółowego upoważnienia ustawowego przez uprawniony konstytucyjnie organ

Warunkiem wejścia w życie powyższych aktów prawa jest ich ogłoszenie(promulgacja).
Ogłoszenie aktów prawa miejscowego przybiera obecnie różne formy np. rozplakatowanie,
lub w formie ogłoszenia w siedzibie samorządu
W przypadku błędu w druku w kolejnym dzienniku urzędowym dokonuje się Sprostowania
błędu.
Kodeks – akt normatywny wydany w formie ustawy, reguluje on kompleksowo całość lub
zasadniczą część stosunków składających się na daną część życia publicznego. W Polsce
istnieją:
Kodeks Cywilny(KC)
Kodeks Karny(KK)
Kodeks Postępowania Administracyjnego(KPA)
Kodeks Postępowania Karnego(KPK)
Kodeks Postępowania Cywilnego(KPC)
 Kodeks Rodziny i Opiekuńczy(KRO)
Kodeks Pracy (KP)
Kodeks Spółek Handlowych(KSH)
Kodeks Wykroczeń (KW)
Kodeks Karny Wykonawczy(KKW)
Kodeks Celny
Od kodyfikacji należy odróżnić Inkorporację Prawa – kompilacyjne zestawienie tekstów
aktów normatywnych dotyczących danego zagadnienia lub danej sfery życia publicznego bez
dokonywania zmian w treści tych aktów.

Polityka prawa, Racjonalność w tworzeniu
prawa
Ratio legis – racja przemawiająca za uchwaleniem aktu normatywnego
Polityka Prawa – ma za zadania znajdywać empirycznie sprawdzonych i skutecznych
środków do osiągnięcia zamierzonych celów etycznych.
Idea racjonalności ustawodawcy polega na:
 Przyjęciu założenia, że wiedza, szczególnie naukowa, jest w stanie dostarczyć
nam dostatecznie wiele informacji o świecie, aby móc przewidywać skutki
własnych działań lub decyzji

 Wyznaczeniu celów możliwych do osiągnięcia w świetle wiedzy o
rzeczywistości
 Kierowaniu się spójnym systemem wartości
 Wyznaczeniu adekwatnych środków
Racjonalne prawotwórstwo powinno być podporządkowane założeniom:
 Cele powinny być możliwe do osiągnięcia
 Koszt osiągnięcia celów nie powinien przekraczać ich wartości
 Ustalenie adekwatnych środków do osiągnięcia celów

Rozdzia ł XI
Przestrzeganie i stosowanie prawa
Pojęcie przestrzegania i stosowania prawa
Przestrzeganie prawa jest zachowaniem adresata normy prawnej zgodnym z treścią
dyspozycji tej normy w warunkach określonych w hipotezie.
 Stosowanie prawa – jest sformalizowanym działaniem kompetentnych organów
władzy publicznej polegającym na podejmowaniu i realizowaniu decyzji władczych
indywidualnych i konkretnych. Podstawą tych decyzji są wynikające z przepisów
kompetencje danych organów(np. zapłacenie mandatu, wypłacenie odszkodowania po
wyroku sądu)
Nieprzestrzeganie prawa może polegać na
 Zachowaniu CONTRA LEGEM – polegającym na działaniu lub zachowaniu
niezgodnym z treścią dyspozycji normy bezwzględnie wiążącej w warunkach
określonych jej hipotezą.
o Obywatelskie nieposłuszeństwo – różni się d zachowań Contra Legem tym,
że sprawca nie ukrywa zachowań niezgodnych z prawem, ale wręcz je
manifestuje. Sprawca nie unika kary, ale się na nią godzi w celu manifestacji
sprzeciwu wobec działania władz publicznych
 Zachowaniu PRAETER LEGEM – co stanowi najczęściej przypadki zwane:
o Nadużycie prawa – polega najczęściej na działaniu zgodnie z literalnym
brzmieniem przepisu, ale jednocześnie sprzecznym z zasadami współżycia
społecznego lub tzw. Społeczno-gospodarczego przeznaczenia rzeczy.
o Omijanie prawa – polega na osiągnięciu celu zabronionego przez jedną
normę w taki sposób, że adresat, podejmuje zachowanie, które pozornie
stanowi zastosowania innej normy, a nie normy obchodzącej.

Ideologie stosowania prawa
Stosowanie Prawa przez organy władzy publicznej odbywa się na dwa sposoby, według:
• Ideologii decyzji związanej – decyzje zapadające w procesie stosowania prawa
powinny być całkowicie zdeterminowane treścią norm prawnych



Ideologii decyzji swobodnych – wyraża się w przekonaniu, że wartościami
naczelnymi w procesie stosowania prawa powinny być: celowość, skuteczność,
sprawiedliwość.

Proces stosowania prawa i jego etapy
Proces decyzyjny(Stanowienie prawa):
 Wstępne ustalenie prawdopodobieństwa wystąpienia faktumającego znaczenie
prawne, z którym obowiązujące normy wiążą określone skutki prawne.
Policja prowadzi dochodzenie
Prokurator przygotowywuje oskarżenie i wszczyna postępowanie przed sądem
 Wniesienie pozwu do sądu

 Udowodnienie zaistnienia faktu
 Rozstrzygnięcie co do ciężaru dowodu(winę dowodzi oskarżenie)
 Rodzaje dowodów
 Dokumenty publiczne
 Dokumenty prywatne
 Zeznania świadków
 Opinie biegłych
 Oględziny miejsca zdarzenia lub przedmiotu
 Sposób oceny dowodów przez organ stosujący prawo
 Teoria swobodnej oceny dowodu – uznanie przedstawionych dowodów za
wiarygodne i pozwalające ustalić prawdziwy obraz faktu należy do organu
stosującego prawo
 Teoria związanej oceny dowodów – z mocy samego prawa istnieją dowody
bardziej i mniej wiarygodne
 Cele postępowania dowodowego
 Ustalić Prawdę materialną (obraz faktów zgodny z ich rzeczywistym kształtem)
 Lub Prawdy formalnej obraz faktów na jaki zgadzają się strony postępowania
przed organami władzy publicznej, albo jaki wynika z domniemań poprawnych
Domniemanie – jest wnioskowaniem, który występuje następujący schemat rozumowania.
Jeżeli zdarzenie A bardzo często łączy się ze zdarzeniem B to pojawienie się konkretnego „a”
należącego do zbioru zdarzeń A łączy się najprawdopodobniej z zdarzeniem „b”
Domniemanie faktyczne – przy domniemaniu tego typu organ może, ale nie musi,
wyciągać wnioski, co do zaistnienia faktu na podstawie innych znanych faktów.
Domniemanie prawne – w tym przypadku nie odwołujemy się do naszej wiedzy, czy
intuicji lecz wprost do normy prawnej. (która determinuje fakt istnienia zdarzenia A
na podstawie zdarzenia B).
o Domniemanie prawne wzruszalne – te które można obalić
o Domniemanie prawne niewzruszalne – nie można obalić
 Ustalenie norm obowiązujących
 Ustalenie czy wchodzące w rachubę przepisy obowiązują w danym czasie i
miejscu(decyzja walidacyjna).
 Wyprowadzenie normy z przepisu
 Subsumcja i podjęcie decyzji
 Subsumcja – konfrontacja ustalonych faktów i przepisów
 Podjęcie decyzji władczej – ustalenie skutków prawnych zdarzenia
 Wykonanie podjętej decyzji

Stanowienie a stosowanie prawa
W wyniku stanowienia prawa powstają normy generalne i abstrakcyjne, a w wyniku
stosowania podejmowane są decyzje władcze o charakterze indywidualnym i konkretnym.

Znajomość prawa a jego przestrzeganie
Przyczyny dlaczego prawo jest powszechnie mało znane:
 Ogromna ilość przepisów i ciągle rośnie
 Prawo ulega ciągłym zmianom
 Duże wyspecjalizowanie prawa




Trudny język sformułowania przepisów
Urzędowe dzienniki są wydawnictwami trudno dostępnymi

Prawo jest poznawane:
 Dzięki mediom
 Dzięki doświadczeniom innych/własnym z danym przepisem
 Szkoleniom zawodowym
 Kontakcie z czynnymi zawodowo prawnikami
 Internecie

Skuteczność prawa
Skuteczność finistyczna – W tym ujęciu prawo jest środkiem do osiągnięcia jakiegoś celu, a
osiągnięcie tego celu dzięki przestrzeganiu prawa oznacza, że jest ono skuteczne.
Nieosiągalność tego celu może mieć różne przyczyny: nieprzestrzeganie prawa przez
adresatów, nietrafny wybór celu, nietrafny wybór środków prawnych wysokie koszty
przewyższające jego wartość.
Skuteczność behawioralna – W tym ujęciu skuteczność prawa zależy tylko od stopnia w
jakim je adresaci przestrzegają.
Aksjologiczna skuteczność prawa – Polega na tym, że adresaci akceptują i interalizują
wartości, które legły u podstaw ustanowionych przez prawodawcę przepisów.
Mówiąc o skuteczności prawa należy też zauważyć:
 Istnieją różne stopnie skuteczności
 Różne normy charakteryzuje różny stopień skuteczności
 Różne grupy adresatów skłonne są do mniejszego bądź większego przestrzegania
norm
 Skuteczność prawa jest zmienna w czasie

Rozdzia ł X:
Wyk ł adnia prawa
Pojęcie wyk ł adni prawa
Wykładni prawa – proces ustalania właściwego znaczenia przepisów prawnych.
Zakres wykładni prawa możemy uznać jako:
 Koncepcja klasyfikacyjna - Wykładni wykonuje się tylko tyle, o ile wymagają to
niejasności tekstu.
 Koncepcja derywacyjna – wykładni dokonuje się w każdym przypadku ustalania
normy prawnej
Potrzeba przeprowadzenia wykładni wynika z(koncepcja klasyfikacyjna):




Niejednoznaczności języka naturalnego i prawnego;
Błędów popełnionych przez ustawodawcę;



Świadomie wprowadzonych przez ustawodawcę niejednoznaczności i
nieostrości wypowiedzi normatywnych;

• Ze „starzenia” się regulacji normatywnych
Potrzeba przeprowadzenia wykładni wynika z(koncepcja derywacyjna):



Wynika z rozróżnienia normy prawnej i przepisu prawnego=> jest zawsze konieczna
Podpunkty z koncepcji klasyfikacyjnej

Teorie wyk ł adni prawa
a)

Teoria wykładni statystycznej(subiektywna) – wraz z ustanowienie przepisu
ustawodawca nadaje mu określone znaczenie. Tak długo jak przepis formalnie funkcjonuje
istnieje wraz z nim jego znaczenie. Nie powinno się tego znaczenia swobodnie
modyfikować. Tj. do ustalenia normy z przepisu potrzebna nam jest wiedza o celach,
wiedzy, przesłanek historycznych ustawodawcy historycznego.
b) Teoria wykładni statystycznej(obiektywna) – Znaczenie przepisów prawnych nie
powinno być wiązane wyłącznie z wolą ustawodawcy historycznego, ponieważ
prowadziłoby to, wbrew naturalnej dynamice procesów społecznych. Wraz z wszelkimi
zmianami w społeczeństwie w języku stare przepisy powinny mieć nadawaną nową treść
dostosowaną do współczesnych potrzeb(a nie ustawodawcy sprzed wieku, który ustanowił
daną ustawę).
c) Teoria wykładni „aktualnego ustawodawcy” – jest ona pewną modyfikacją teorii
wykładni dynamicznej. Twierdzi ona, że jednoznaczne przyjęcie teorii dynamicznej
doprowadziłoby do nadmiernej dowolności w interpretacji prawa. Należy, więc posłużyć się
w interpretacji wiedzą o rzeczywistości, preferencjami aksjologicznymi oraz celami
politycznymi ustawodawcy czynnego w momencie interpretacji

Za ł o żenie racjonalności ustawodawcy
Założenie racjonalności jest fundamentalną przesłanką metodologiczną tzw. Interpretacji
humanistycznej:
Dzieło kulturowe jest kreacją człowieka, z którym interpretator dzieli podstawowe
właściwości fizyczne i duchowe a zatem jest w stanie go zrozumieć.
℘ Twórca dzieła jest istotą racjonalną, tj. dokonuje wyborów celu i adekwatnych do ich
osiągnięcia środków zgodnie z posiadaną przez siebie wiedzą o rzeczywistości, kierują
c się przy tym niesprzecznym systemem wartości.
Rekonstrukcja przez interpretatora tej wiedzy i systemu wartości pozwala zrozumieć
sens dzieła kulturowego, będącego przedmiotem dociekań.

Rodzaje wyk ł adni prawa
1. Pierwszą typologią jest zróżnicowanie ze względu na podmiot jej dokonujący. Według
tego kryterium występuje, zatem:
a. Wykładnia autentyczna – dokonywana jest ona przez ten podmiot, który przepis
ustanowił.(Zasięg i moc obowiązywanie takiej interpretacji jest równy zasięgowi i
mocy wynikającej z rodzaju interpretowanego aktu).

b. Wykładnia legalna – dokonywana jest przez uprawniony do tego organ państwa.
Wykładnia prawa delegowana – kiedy uprawnienie do wykładni przepisu jest zawarte
w samym przepisie.
c. Wykładnia operatywna – jest to rodzaj wykładni podejmowany przez organy
stosowania prawa, dokonywać jej mogą wszelki organy władzy państwowej.
Szczególne znaczenie ma tu jednak wykładnia sądowa. Np. wykładnia Sądu
Najwyższego może przyjmować postać:
I.Sąd najwyższy może rozpoznawać skargi kasacyjne wnoszone przez strony do
orzeczeń sądu drugiej instancji. W przypadku stwierdzenia zasadności kasacji SN
działający zwykle w składzie trzyosobowym uchyla orzeczenie sądu drugiej
instancji. Po przekazaniu powrotem do odpowiedniego sądu jest ten sad związany
wykładnią SN.
II. Sąd najwyższy może podejmować uchwały jeżeli uzna, że celowe jest wyjaśnienie
przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie
wywołało rozbieżność w orzecznictwie. Nie są to uchwały dotyczące bezpośrednio
konkretnych spraw. Do ich podjęcia dochodzi na wniosek określonego organu
państwa. Takie uchwały zapadają przy udziale & sędziów w składzie całej izby
sądu najwyższego, połączonych izb lub w pełnym składzie SN.
III. Drugi typ uchwał SN może podejmować w następstwie przedstawienia mu do
rozstrzygnięcia tzw. Zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w
konkretnej sprawie.
IV. Uchwały 7-osobowych składów SN zapadających w trybie określonym w
punktach II i III mogą uzyskać moc Zasad prawnych, jeżeli taki 7-osobowy skład
tak postanowi. W przypadku uchwał całej izby dzieje się tak automatycznie. Taka
wykładnia wiąże też inne składy orzekające SN.
d. Wykładnia doktrynalna – wykładni może dokonywać każdy na własny użytek, nie
ma jednak ona dla nikogo mocy wiążącej.
2. Ze względu na sposób dokonywania wykładni
a. Wykładnia językowa - Polega na dokonywaniu interpretacji przepisów prawnych
przy wykorzystywaniu reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka prawnego i
naturalnego, reguł poprawnego myślenia i reguł logiki prawnej.
b. Wykładnia systemowa – Polega na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisów ze
względu na ich usytuowanie w systematyce wewnętrznej systemu prawa lub zasady
danej gałęzi prawa..
c. Wykładnia funkcjonalna – Ustalenie znaczenia przepisu zgodnie z celem, jaki
chciał osiągnąć ustawodawca stanowiąc ten przepis.
d. Wykładnia porównawcza – Polega na ustaleniu znaczenia przepisu przez
porównanie go z innymi podobnymi przepisami o ustalonym znaczeniu
I. Układ synchroniczny – porównanie z przepisami innych krajów
II. Układ diachroniczny – porównanie z przepisami niegdyś istniejącymi
3. Ze względu na wyniki wykładni
a. Wykładnia literalna(dosłowna) – ustalona ze względu na użycie reguł
znaczeniowych i konstrukcyjnych języka.
b. Wykładnia rozszerzająca – polega na porównaniu wyniku wykładni językowej i
systemowej lub celowościowej i przyjęciu szerszego znaczenia przepisu niż
wynikałoby to z przepisu.

c.

Wykładnia zwężająca – polega na porównaniu wy6ników wykładni literalnej i
celowościowej lub systematycznej i przyjęciu węższego znaczenia przepisu niż
wynikałoby to z wykładni literalnej.

Regu ły interpretacyjne i inferencyjne. Topiki
prawnicze
Reguły interpretacyjne – ich zastosowanie pozwala na ustalenie właściwego znaczenia
przepisu.(Wykładni językowej):
 Do tekstu przepisu nie można ani nic dodawać ani odejmować
 Zwrotom języka prawnego nie należy, bez wyraźnego powodu, nadawać innego
znaczenia niż to, które zwroty mają na gruncie języka naturalnego
 Jeżeli dany zwrot jest specyficznym zwrotem języka prawnego należy go rozumieć
według znaczenia, nadanego mu przez ten język.
 Zwroty brzmiące podobnie należy rozumieć jednolicie
 Zwroty brzmiące odmiennie należy rozumieć nie jednolicie
 Wyjątków od ogół nie wolno interpretować rozszerzając
Oprócz poszczególnych sposobów wykładni i reguł interpretacyjnych stosuje się również
dwa dodatkowe typy środków argumentacyjnych:
a) Reguły inferencyjne – są to logiczne lub quasi-logiczne reguły wnioskowań
akceptowane szeroko i wykorzystywane w odniesieniu do prawa stanowionego
 Jeśli ktoś jest uprawniony do czynienia czegoś więcej jest też
uprawniony do czynienia czegoś mniej.
 Jeśli komuś jest zakazane czynić coś mniej jest jeszcze bardziej
zakazane czynić coś więcej.
 Jeśli kogoś, i tylko jego dotyczy zakaz lub nakaz zachowań(lub gdy
zachowanie powinno się odbyć w pewnych warunkach) to innych
podmiotów nakaz lub zakaz nie dotyczy. Podobnie gdy nakazany jest
jeden ściśle określony sposób zachowania, inne zachowania są
niedozwolone.
Wnioskowanie przez analogię
Analogia z ustawy – polega na zastosowani do
nieuregulowanego stanu rzeczy, regulacji dotyczącej
podobnego stanu rzeczy uregulowanego
 Analogia z prawa – polega na sformułowaniu nowej normy,
która regulowałaby stan rzeczy objęty luką w procesie
stanowienia prawa.
 Wnioskowanie z celu na środki – opiera się na potocznym
rozumieniu, że cel uświęca środki. Wnioskowanie to może przybrać
kilka postaci:
 Jeśli prawo nakazuje określone zachowanie Z lub osiągnięcie
celu C to zakazane jest podejmowanie zachowań
uniemożliwiających osiągnięcie celu C lub zachowania Z.
 Jeżeli prawo nakazuje określone zachowanie Z lub
osiągnięcie celu C, to przyjmujemy, że nakazane jest podjęcie
zachowań stanowiących warunek konieczny zrealizowania
zachowania Z i celu C
 Jeżeli prawo dopuszcza zachowanie Z lub osiągnięcie celu C,
to zakładamy również, że dozwolone jest podjęcie
zachowania Z1 prowadzącego do zachowania Z lub
osiągnięcia celu C.

b) Argumenty wypracowane przez kulturę prawniczą zwane też topikami
prawniczymi

Rozdzia ł XII:
Stosunki prawne
Pojęcie stosunku prawnego
Stosunki prawne – są to relacje między przynajmniej dwiema osobami, w których reakcja
jednej strony wywołują reakcję drugiej strony i podlegają kontroli norm społecznych.

Powstanie, zmiana i ustanie stosunku prawnego
Stosunki prawne powstają, zmieniają się i ustają w wyniku zaistnienia wydarzeń zwanych
Faktami prawnymi.
Fakty prawne
Zdarzenia

Zachowania

Czynności konwencjonalne

Czynności
prawne

Akty
tworzenia
prawa

Akty
stosowania
prawa

Zdarzenia – wydarzenia niezależne od woli ludzkiej
Zachowania – czyny zależne od naszej woli
Czyny wstępują w postaci:

Czyny

Zgodne z
prawem

Niedozwolone

 Czyny zgodne z prawem
 Czyny niezgodne z prawem(niedozwolone)
Czynności konwencjonalne wśród nich trzeba wyróżnić:
 Czynności władcze – organów władzy publicznej związane ze stosowaniem prawa
 Czynności władcze – organów władzy publicznej związane ze stanowieniem prawa
 Czynności prawne – wymagające oświadczenia woli zmierzające do wywołania
skutków prawnych podejmowane przez osoby fizyczne lub
prawne(znaczenie węższe: CP. Z zakresu prawa cywilnego,
szersze: różne gałęzie prawa).

Podmioty stosunku prawnego
Podmioty stosunku prawnego(Strony) – są osoby(będące jednocześnie adresatami norm
regulujących ten stosunek), które w nim występują jako uprawnione osoby lub zobowiązane
do określonego zachowania, względem innych osób, będącymi uczestnikami tego stosunku
prawnego. (A zachowuje się Z wobec B)(A wobec B wywołuje skutki C, czy C będzie stroną
stosunku, decydują normy).

Przykładowymi podmiotami są:
1. Prawo konstytucyjne
a. Sejm
b. Rada ministrów
c. Itp.
2. Prawo administracyjne
a.
b.
c.
d.
e.

Organy państwa
Organy samorządu
Obywatele
Cudzoziemcy
Instytucje

3. Prawo karne
a. Państwo reprezentowane przez organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości
b. Sprawcy czynów
4. Prawo cywilne
a. Osoby fizyczne
b. Osoby prawne
Osobą fizyczną jest każdy człowiek od chwili poczęcia aż do śmierci
Zdolność prawna – Możność uczestnictwa jako podmiot w stosunkach prawnych(nabywania
uprawnień itp.).
Zdolność do czynności prawnych – zdolność do składania oświadczeń woli ze skutkiem
prawnym nawiązania, zmiany i wygaśnięcia stosunku prawnego.
Osoba prawna – jest tworem organizacyjnym powstałym na podstawie i zgodnie z zasadami
(zazwyczaj)kodeksu cywilnego najczęściej dysponującym pewnym majątkiem. Dzielimy na:
 Zrzeszenia, dla których istnienia przesądzające jest zgrupowanie pewnej liczby osób.
 Zakłady, dla których przesądzające jest zgrupowanie pewnego majątku.
Osoby prawne powstają w trybach:
 Tryb rejestrowy – Osoba prawna jest powoływana z inicjatywy założycieli, a
osobowość prawną otrzymuje w chwili wpisu do odpowiedniego rejestru na
podstawie decyzji organu państwowego.
 Tryb ustawowy – Polega on na tym, że w drodze ustawy powstaje pewna
instytucja, a przepisy tej ustawy nadają jej osobowość prawną.
 Tryb notyfikacyjny – warunkiem powstania osoby prawnej jest
powiadomienie odpowiednich władz państwowych
Ułomne osoby prawne – Podmioty niemające osobowości prawnej, lecz na podstawie
szczególnych unormowań prawnych mogą one jednak podejmować czynności prawne oraz
uczestniczyć jako strona w postępowaniu przed sądem cywilnym. Dysponują zdolnością
prawną.

Przedmiot i treść stosunku prawnego
Przedmiotem określonego stosunku może być określone zachowanie, przedmiot materialny,
prawa osobiste. To właśnie jego dotyczą relacje(obowiązki, uprawnienia) zachodzące między
stronami stosunku.
Na Treść stosunku składają się uprawnienia i obowiązki jego podmiotów.

Rodzaje stosunków prawnych
Ze względu na metodę regulacji prawnej:
 Stosunki cywilnoprawne
 Strony tych stosunków są równoprawne
 Stosunki są zawierane dobrowolnie, i tak mogą być rozwiązane
 Przedmiot i treść stosunków są, określone przez strony(jeśli jest to zgodne z
prawem).
 Sankcjami są sankcja nieważności lub egzekucyjna
 Stosunki prawno administracyjne
 Strony tych stosunków nie są równoprawne(stroną władczą jest państwo lub jego
administracja lokalna)
 Zawiązanie stosunku może nie być dobrowolne. Wynikać może z jednostronnej
decyzji organu państwa lub z prawa.
 Przedmiot i treść normy są określone z reguły mocą norm iuris cogentis.
 Sankcjami są: egzekucyjna, karna, nieważności.
 Stosunki prawnokarne(pojmować można dwojako: więzi wszystkich ze wszystkimi
wynikające z powszechnie obowiązującego prawa, ale także jako więzi prawne
wynikające z już popełnionego czyn.) II rodzaj:
 Nawiązywane są poprzez dokonanie czynu zabronionego przez ustawę karną.
 Strona tego stosunku jest państwo działające za pomocą konkretnych organów,
które zajmują w stosunku pozycje zwierzchnie.
Położenie prawne tych norm wyrażają normy typu iuris cogentis.
 Kary mają charakter karny, a posiłkowe egzekucyjny.
 Ze względu na liczbę podmiotów:
 Dwustronne
 Wielostronne
 Ze względu na stopień aktualizacji:
 Stosunki dwustronne zindywidualizowane
 Możliwość wskazania podmiotów co do tożsamości
 Mogą powstać, zmienić się, ustać nie tylko w wyniku działań wzajemnych, ale
także w wyniku jednostronnej czynności prawnej.
 Jednostronnie zindywidualizowane
 Możliwość wskazania tylko jednego podmiotu co do tożsamości
 Obustronnie niezindywidualizowany
 Żaden podmiot nie jest znany co do tożsamości. Wszyscy adresaci norm mają
wobec pozostałych wskazane w nich uprawnienia i obowiązki
Z Aktualizacją treściową możemy mieć do czynienia wtedy, gdy ze względu na zaistnienie
pewnych zdarzeń prawnych treść stosunku ulega zmianie.


Rozdzia ł XII I
Odpowiedzialność Prawna
Pojęcie i ogólne zasady odpowiedzialności
prawnej
Odpowiedzialność:
℘ Za zachowania własne
℘ Za zachowania cudze
℘ Na zasadzie ryzyka
Innym podziałem odpowiedzialności jest:
1.
Odpowiedzialność karna - dotyczy ona ludzi(osób fizycznych). Dotyczy
szeregu czynów zakazanych z zakresu obrotu gospodarczego, ochrony środowiska, ochrony
własności intelektualnej, itp.. Odpowiadać można tylko za własne czyny.
2.
Odpowiedzialność cywilna – dotyczy osób fizycznych i prawnych nie
mających osobowości prawnej. Odpowiadać można nie tylko za własne czyny ale też za
cudze i za podjęcie ryzyka.
3.
Odpowiedzialność „administracyjna”
℘ Służbowa – pracownicy wobec pracodawców, naruszenie obowiązków związanych
z wykonywaniem czynności służbowych.
℘ Parlamentarna – ponoszona przez rząd lub pojedynczych jego członków wobec
sejmu, niezgodność działania władzy wykonawczej z wolą parlamentu.
℘ Konstytucyjna – najwyższych funkcjonariuszy państwa za czyny zawinione
niezgodne z konstytucją lub ustawami

Przesł anki odpowiedzialności prawnej na
przyk ł adzie odpowiedzialności karnej.








Popełnienie czynu zabronionego przez ustawę karną obowiązującą w miejscu i
czasie dokonania.
Konieczna jest posiadanie swobody możliwości zachowań
Osiągnięcie minimalnego wieku(w Polsce 17 lat, na specjalny wniosek 15)
Odpowiedni stan zdrowia psychicznego i rozwoju psychicznego w momencie
popełniania czynu
Działanie nie zostało podjęte w obronie koniecznej
Jeżeli odpowiedzialność dotyczy czynu ociągającego za sobą skutek przestępczy,
między działaniem a skutkiem musi istnieć związek przyczynowy
Czyn dokonany został w stanie winy. Przez winę rozumie się stan psychofizyczny
towarzyszący przestępcy. Istnieje wina:
 Umyślna – gdy sprawca ma zamiar dokonać czynu zabronionego tj. gdy chce
go popełnić(zamiar bezpośredni), alb0o przewidując możliwość jego
popełnienia(zamiar pośredni).

 Nieumyślna – gdy sprawca nie mając zamiaru popełnienia czynu
zabronionego, popełnia go jednak na skutek nie zachowania ostrożności
wymaganej w danych okolicznościach

Fikcja znajomości prawa
Ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi
Ignorantia iuris non exculpat nieznajomość prawa nie usprawiedliwia

Rozdzia ł XIV
Sprawiedliwość i rz ą dy prawa
Idea sprawiedliwości i jej znaczenie w procesie
stanowienia i stosowania prawa
Sprawiedliwość wyrównawcza – dotyczy „odpłaty” za dobro i świadczenia otrzymane od
innych oraz zło.
Sprawiedliwość rozdzielcza(dystrybutywna) – odnosi się do dzielenia ciężarów lub nagród
między zobowiązanych i zasłużonych
Znaczenia sprawiedliwości:
a) Sprawiedliwość jako dobro etyczne
b) Sprawiedliwość pojmowana jako zasada regulująca wymiana dóbr(premie
wynagrodzenia i inne dobra) i ciężarów(kary, podatki cła, itp.)
Materialne koncepcje sprawiedliwości
I. Każdemu według jego dziel - pod uwaga brany jest efekt końcowy bez względu na
inne okoliczności.
II. Każdemu według jego zasług – pod uwagę brany jest efekt końcowy ale znaczenie
mają też okoliczności jego osiągnięcia np. nakłady
III. Każdemu według jego potrzeb –
IV. Każdemu według jego pozycji – jest arystokratyczna koncepcja, biorąca pod uwagę
głównie zhierarchizowanie społeczeństwa i odzwierciedlenie jej na dostępność do dóbr.
V. Każdemu to samo –
VI. Każdemu według tego co przyznaje mu prawo – jest odniesieniem do tego którą z
powyższych zasad uznaje prawo.
Formalna koncepcja sprawiedliwości - we tym ujęciu przez sprawiedliwość rozumie się
właściwość czyjego postępowania polegającą na równym traktowaniu podmiotów
znajdujących się w jednakowej sytuacji lub noszących jednakowe cechy.

Pa ństwo prawne rz ą dy prawa
Zasada państwa prawnego:
A. Idea państwa prawnego dotyczy działań państwa. Obowiązkowe jest ukaranie
każdego wykrytego naruszenie prawa.

B. Państwem prawnym może być tylko takie państwo w którym prawo określa
granice władzy publicznej.
C. Nie każde naruszenie przez państwo prawa jest równoważne z brakiem
praworządności
Koncepcje praworządności;
A. Koncepcja praworządności formalnej – porządek prawny akceptuje wartości
formalne związane ze sposobem stanowienia prawa
B. Koncepcja praworządności materialnej – porządku prawnego, dla którego
fundamentalne znaczenie mają wartości materialne, tj. nie dotyczące tylko stanowienia
i stosowania prawa, ale również jego treści.
Dobre prawo;
a) Prawo jest dostatecznie ogólne aby być bezstronnym arbitrem
b) Prawo jest należycie ogłoszone
c) Prawo nie działa z mocą wsteczna
d) Prawo jest jasne
e) Prawo unika sprzeczności norm
f) Prawo nie domaga się od adresatów rzeczy niemożliwych
g) Prawo jest względnie trwałe w czasie
h) Działania urzędowe pozostają w zgodności z prawem
Koncepcja praworządności materialnej - państwo będące urzeczywistnieniem tej
koncepcji to taki, które nie tylko przestrzega prawa , ale też prawo pozytywne spełnia w nim
podstawowe warunki odnoszące się do jego treści i formy.

Gwarancje pa ństwa prawnego
a) Gwarancje materialne – czyli takie zorganizowanie życia społecznego w państwie,
który uczyni naruszenie prawa przez państwo mało prawdopodobne lub zminimalizuje
jego zasięg.
b) Gwarancje formalne(instytucjonalne) – wyraża się w istnieniu mechanizmów
kontroli nad przestrzeganiem prawa przez państwo w toku jego stanowienia i
stosowania.
 Gwarancje ustrojowe – związane z cechami ustrojowymi państwa(np.
trójpodział władzy, swoboda działania legalnej opozycji, niezbywalne i
pierwotne prawa obywatela, itp.)
 Gwarancje legislacyjne – związane z tworzeniem prawa i z formalnymi
cechami samego prawa (hierarchizacja aktów prawnych, istnienie sądu
konstytucyjnego)
 Gwarancje proceduralne – związane ze stosowaniem prawa. (np. istnienie
wieloinstancyjnego sądu)

Demokratyczne pa ństwo prawne
To takie, które:
 Realizuje zasadę trójpodziału władz
 Posiada w pełni niezawisłe sądy
 Posiada sądową kontrolę stosowania prawa przez administracją.
 Istnienie sądowej kontroli zgodności prawotwórstwa z konstytucją
 Zagwarantowanie każdemu prawa do sprawiedliwego sądu

 Przestrzeganie prze wszystkie organy władzy publicznej wyznaczonych im
kompetencji
 Istnienie i przestrzeganie praw człowieka i obywatela zgodnych z obecnymi
standardami.
 Przestrzeganie w procesie stanowienia i stosowania prawa fundamentalnych zasad
prawa
 Przestrzegania zasad: pewności prawa, jawności i jasności prawa, zachowania
odpowiedniej vacatio legis, a także zasady, że umów należy dotrzymywać.

Podobne prace

Do góry