Ocena brak

Współczesne cele rozwoju pedagogiki specjalnej i strategie reform w edukacji - Nowe typy i kategorie racjonalności założeń teorii i praktyki edukacyjnej

Autor /Serafin Dodano /01.09.2011

Poszukiwanie nowej tożsamości nauk o edukacji wymaga stawiania nowych pytań badawczych, pytań o sens i cel istnienia specjalnego systemu opieki, kształcenia i wychowania osób niepełnosprawnych, o to, na czym może polegać ich rozwój, w jaki sposób można go optymalnie wspomagać, aby dokonując niezbędnych ingerencji i interwencji, zachować jednakże zasadę elastyczności i podmiotowości podejmowanych działań.

W modernizowaniu systemu edukacji specjalnej należy uwzględnić trzy rodzaje czynników motywujących do podjęcia oczekiwanych zmian:

  1. czynnik aktualnego rozwoju cywilizacyjno-społecznego, gospodarczo-technologicznego i kulturalnego;

  2. czynnik aktualnego rozwoju koncepcji pedagogicznych wyznaczają­cych nowe strategie racjonalności reformatorskich przemian oświato­wych.

  3. czynnik doktrynalnych sprzeczności aktualnie realizowanej reformy oświatowej w Polsce (Z. Kwieciński, 1999; J. Gnitecki, 2000).

Kategorie racjonalności pedagogicznej wynikają z faktu interdyscy­plinarności pedagogiki w ogóle, a w szczególności pedagogiki specjalnej. Wyrażają się w konieczności poszukiwania i uwzględniania różnorodnych uwarunkowań procesu kształtowania osobowości jednostek niepełnospraw­nych, uwzględniania specyfiki odmienności każdego dziecka z osobna. W pe­dagogice humanistycznej współistnieją więc różne równoprawne paradyg­maty naukowe, teorie i koncepcje, choć wydaje się, że najbardziej racjonalna koncepcja pedagogiczna określa sens i zadania pedagogiki specjalnej jako możliwie najlepsze przygotowanie do życia społecznego każdej jednostki z indywidualnymi odmiennościami rozwojowymi, poprzez powszechne i wieloaspektowe wykorzystanie metod i form oddziaływania edukacyjnego, rewalidacyjnego, terapeutycznego i resocjalizacyjnego.

Na gruncie pedagogiki specjalnej pojawia się zatem również nowa hie­rarchia i kategoryzacja (taksonomia) celów, jakie wnosi racjonalność współ­czesnej metodologii do badań nad efektywnością kształcenia i wychowania (K. Denek, 1999). Są nimi:

      • kształtowanie określonego świata wartości i postaw, orientacji i dążeń życiowych każdego człowieka, takich jak: mieć, być, chcieć, działać, wspólnie żyć;

  • stwarzanie odpowiednich warunków do rozwoju i samorozwoju;

  • przygotowanie do życia poprzez kształtowanie i utrwalanie odpo­wiednich umiejętności, sprawności i wiadomości;

  • osiąganie, rozwijanie własnej tożsamości, godności i autonomii osobowej w zgodnych relacjach z otoczeniem.

Idea nowej racjonalności hermeneutycznej koncentruje się na rozumieniu wszystkiego, co jest w nas samych i świecie, jako całości. Akcentuje rolę spotkania, dialogu i komunikacji w celu zrozumienia sensu życia i samo-kreacji, nawet przy ograniczonych możliwościach rozwojowych i edukacyj­nych.

Głównym przedmiotem zainteresowań pedagogiki specjalnej w wy­miarze praktycznym jest konsekwentne kształtowanie poprawnych i korzyst­nych relacji jednostek niepełnosprawnych z otoczeniem, adaptowanie do wymagań środowiska, ale także stymulujący wpływ na środowisko umo­żliwiające nabywanie uprawnionej samodzielności i autonomii.

Specjalna praktyka edukacyjna wymaga zatem uwzględnienia przede wszystkim założeń hermeneutyki, które związane są z kategorią poznania i rozumienia inności, odmienności jako podstawy racjonalności działania, samooceny i samorozwoju, osiągania własnej, chociażby częściowej, nieza­leżności każdego człowieka we współczesnym świecie. Nowe typy racjo­nalności edukacyjnej wymagają uwzględnienia następujących kryteriów od­niesienia wobec dokonywanych zmian:

       • Kryteria i uwarunkowania ilościowo-demograficzne. Według aktual­nych statystyk na świecie żyje około 450 milionów ludzi niepełnospraw­nych. W Polsce liczba osób niepełnosprawnych, wymagających inter­wencji różnych specjalistycznych służb oraz opieki zalecanej przez pedagogikę specjalną, wynosi ponad 10% populacji („Rocznik Staty­styczny" GUS, 2000). Zaspokajanie potrzeb opiekuńczych i edukacyjnych dzieci niepełno­sprawnych różnych kategorii upośledzeń i zaburzeń wymaga więc zróżnicowanych, wielospecjalistycznych form i metod ich leczenia, kształcenia oraz wychowania i jest przedsięwzięciem wielkiej wagi.

  • Kryteria ekonomiczno-organizacyjne. Wynikają one z materialnych możliwości rozwoju kraju, społeczeństwa oraz posiadanych instru­mentów służących wprowadzaniu w życie określonych decyzji, doty­czących budżetowych wydatków państwa oraz lokalnych władz sa­morządowych na wspomaganie osób niepełnosprawnych. Wyrażają się one także w preferowaniu najbardziej ekonomicznych rozwiązań systemowych, organizacyjnych i programowych, zapewniających optymalną, korzystną analizę wielofunkcyjności ex ante oraz badanie skuteczności praktyczno-realizacyjnej ex post.

  • Kryteria historyczno-kulturowe. Związane z zachowaniem ciągłości lub zmiany oddziaływania świadomości społecznej, potwierdzane nie tylko w aktualnych ludzkich potrzebach, nastawieniach i oczekiwa­niach, ale także w tradycyjnie już ukształtowanych stereotypach lub nowych projektach organizacji życia osób niepełnosprawnych w róż­nych środowiskach.

  • Kryteria społeczno-polityczne. To tworzenie i wyrównywanie warun­ków nauki, pracy i życia jednostek niepełnosprawnych, usuwanie nie­równości społecznych, asekurowanie przed ryzykiem życiowym wróżnym wieku, w różnych środowiskach.

Do góry