Ocena brak

Wprowadzenie do pedagogiki specjalnej - Pedagogika specjalna jako nauka

Autor /Pankracy Dodano /06.09.2011

Pedagogika Specjalna Pomimo prób nadania jej statusu samodzielnej dyscypliny naukowej jest nadal traktowana jako subdyscyplina tzw. studiów edukacyjnych. Przez bardziej tra­dycyjne uczelnie jest zaliczana do nauk pedagogicznych (Dykcik, 1997).

Zgodnie ze współczesnym ujęciem przedmiotem zainteresowań pedagogiki specjalnej są wielopłaszczyznowe oddziaływania mające na celu wspomaganie szeroko rozumianych procesów rozwoju, kształcenia i wychowania jednostek, których właściwości powodują, że ogólnie przyjęte i uznawane za standardowe metody i formy pracy nie są odpowiednie w stosunku do ich potrzeb i możliwości (Hulek, 1993). Tak zdefiniowana pedagogika spe­cjalna kieruje swe oddziaływania przede wszystkim w stronę osób z różnego rodzaju za­burzeniami funkcjonowania fizycznego, społecznego i psychicznego. W centrum zainte­resowania znajdują się zatem zarówno grupy tradycyjnie dotychczas obejmowane pro­gramami pedagogiki specjalnej, jak i osoby z dysfunkcjami wzroku i słuchu, z upośledzeniem umysłowym, deficytami motorycznymi, chorobami przewlekłymi czy zaburzeniami przysto­sowania społecznego oraz kategorie osób wyrosłe z obserwacji rzeczywistości społecz­nej i edukacyjnej -jednostki ze zniekształceniami sylwetki, twarzy, mowy, z trudnościami w uczeniu się, osoby ze sprzężonymi dysfunkcjami. Duża koncentracja na problemach osób funkcjonujących w określonych zakresach poniżej powszechnie przyjętej normy powoduje przy tym ograniczenie zainteresowań i badań poświęconych jednostkom szcze­gólnie utalentowanym.

Znacznemu poszerzeniu uległy kategorie wiekowe będące przedmiotem zainteresowa­nia pedagogiki specjalnej. Ze względu na zmianę ogólnej koncepcji studiów edukacyj­nych w Polsce nakazującą uwzględnianie indywidualnych potrzeb człowieka związanych z kształtem jego życia, współczesna polska pedagogika specjalna obejmuje swymi bada­niami i praktyką pedagogiczną zarówno dzieci i młodzież, jak również osoby dorosłe, w tym osoby znajdujące się w wieku starczym.

Rozszerzenie zakresu zainteresowań pedagogiki specjalnej stworzyło konieczność za­jęcia się różnorodnymi kwestiami powiązanymi z poszczególnymi etapami cyklu życia czło­wieka. W związku z tym w obszarze zainteresowań pedagogiki specjalnej znalazły się -obok problemów tradycyjnie uznawanych za jej domenę, do których zalicza się sprawy wczesnej interwencji, nauczania i wychowania - także kwestie socjalizacji, wychowania seksualnego i religijnego, czasu wolnego i uczestnictwa społecznego.

Pewnej ewolucji ulega także sposób spostrzegania i analizy problemów osób znajdu­jących się w centrum zainteresowania pedagogiki specjalnej. Istotę owych zmian stanowi odejście od koncentracji wyłącznie na ogólnej specyfice funkcjonowania poszczególnych abstrakcyjnych kategorii społecznych, jak np. osoby niewidome, i zwrot w kierunku roz­patrywania problemów tych osób w ujęciu bardziej indywidualnym, z podkreśleniem wspólnoty występowania wielu z owych trudności u różnych grup osób niepełnospraw­nych (np. problemy kształtowania relacji z otoczeniem społecznym, trudności poznawcze czy kwestie funkcjonowania w rolach społecznych). Swoistą nowością i znakiem czasu jest także coraz częstsze uwzględnianie w realizowanych badaniach i programach działań praktycznych ról płci i środowiska zamieszkania osoby niepełnosprawnej.

Analiza powyższych trendów dowodzi, iż perspektywa badawcza pedagogiki specjal­nej ulega systematycznemu poszerzaniu. Opisana ewolucja przebiega przy tym od właści­wych dla okresu przedwojennego poszukiwań biomedycznych uwarunkowań edukacji osób niepełnosprawnych, poprzez analizy psychologiczne i socjologiczne, aż do najnowszego i słabo jeszcze rozpowszechnionego ujęcia antropologicznego, rozpatrującego nie­pełnosprawność jako zjawisko kulturowe.

Jakkolwiek dla opisywanej tu dziedziny nauki powszechnie przyjmuje się nazwę „pe­dagogika specjalna", niektórzy autorzy stosują określenia innego typu, np. defektologia. Jest to termin stosowany głównie w języku rosyjskim, definiujący pedagogikę jako naukę o wszelkich dysfunkcjach człowieka. Nie powinien być stosowany zamiennie z pedagogi­ką specjalną, gdyż oznacza trwałe uszkodzenie i nieodwracalny brak. Pojawia się także termin „ortopedagogika", który nie oddaje jednak odrębnego, specyficznego obszaru za­interesowań i nie docenia podmiotowych odmienności poszczególnych odchyleń (Dykcik, 1997).

Do góry