Ocena brak

WOLA

Autor /kosa Dodano /15.11.2012

 

WOLA gr. boulesis; łc. voluntas; ang. will; fr. volonte; nm. Wille

1. W psychologii filozoficznej: pożąda­nie umysłowe, tj. naturalna i konieczna dążność człowieka do -> dobra (2). Obok intelektu jest to wyższa władza duchowa człowieka, będąca realną możnością działania, przejawiania wewnętrznej energii bytu rozumnego. W stosunku do dobra szczegółowego wola nie jest determino­wana, gdyż ma możność swobodnego wy­boru, jest natomiast — według tomistów — determinowana w stosunku do —> szczę­ścia (według szkotystów — nie). Wobec by­tu konkretnego wola może wyłaniać akty pożądania, o tyle jednak, o ile byt ten jest ukazany jako dobro. Będąc władzą ducho­wą, nieorganiczną, wola jest zdolna do po­żądania nie tylko dóbr materialnych, ale i duchowych, nie tylko konkretnych, jedno­stkowych, ale i ujętych ogólnie. Będąc spe­cyficzną władzą człowieka, pozostaje w ści­słym związku z innjnni jego władzami: jako władza pożądawcza — ze zmysłowymi władzami pożądawczymi, jako władza du­chowa — z intelektem; związek ten nie jest ścisłą zależnością, lecz tylko możliwością wzajemnego wpływu. Władze niższe (zmysłowe, wegetatywne), jeśli nie są kontrolowane przez intelekt, prowadzą do zagrożenia wolności woli (-^ wolna wola) oraz do zła moralnego. Natomiast wpływ woli na niższe władze — wywierany za pośrednictwem rozumu — jest podstawą samowychowania. Przyjmowane przez —> intelektualizm (2) (wbrew —> wolun­taryzmowi 121) świadome podleganie woli rozumowi, tzn. akceptacja danych poznawczych dotyczących działania i za­stosowanie ich w działaniu, jest z jednej strony podstawą dobra moralnego, w in­nym zaś aspekcie — podstawą autodeterminizmu. Stanowisko przeciwne — unie­zależnienie się w działaniu od intelektu — prowadzi do -> aktywizmu (1, 4), może też być źródłem samowoli i anarchii mo­ralnej.

Wolę można rozumieć a) szerzej — jako ogół sił psychicznych wiodących do dzia­łania (skłonności, pożądania, namiętno­ści), lub b) węziej — jako władzę określa­nia siebie na podstawie motywów lub racji (w tym znaczeniu wola różni się od im­pulsów lub pobudek, które są same przez się irracjonalne, jak np. skłormości, pożą­dania, namiętności), wreszcie jako c) wła­ściwość charakteru — stanowczość decy­zji i konsekwencję w ich realizowaniu. Akt władzy chcenia to przemyślana decyzja dokonania jakiegoś działania. W przeciwstawieniu do zdolności chcenia (woli konstytuującej) ów akt chcenia moż­na określić jako wolę konstytuowaną.

2. psych. Współcześnie w psychologii okre­śla się wolę jako dyspozycję do świadomego i celowego kierowania swym postępowa­niem, do podejmowania decyzji i wysiłków w celu realizacji pewnych działań, a zanie­chania innych. Dzięki zdokiośd selekcji mo­tywów człowiek może w dużym stopniu tiniezależnić się od niższych poziomów -^ motywacji i od wpływów zewnętrznych, a kierować swym postępowaniem zgodnie z przyjętą przez siebie hierarchią wartości, czyli wypracować własną autonomię.

3. U I. Kanta: własna wola  — zdolność postępowania wedle własnego upodobania; wola dobra, czy­li wola zgodna z wymaganiami moral­ności — taka, która skłania do działania mającego na celu podporządkowanie się prawu.

Podobne prace

Do góry