Ocena brak

WOJSKO POLSKIE KSIĘSTWA WARSZAWSKIEGO

Autor /Erazm123 Dodano /18.06.2013

Armia poi. utworzona po podpisaniu pokoju w Tylży, wraz z powstaniem Ks. Warszawskiego. Traktat z Tylży przewidywał, że wojsko Ks. Warszawskiego będzie liczyło 39,4 tys. żoł. w 3 dyw. 4 VI 1807 min. wojny, ks. Poniatowski, zmienił numerację istniejących do tej pory legii (dyw.), jego własna, Legia Warszawska, otrzymała nr 1, Kaliska, gen. Zajączka, zachowała nr 2, a najstarsza i najbardziej zasłużona w bojach, Poznańska, gen. Dąbrowskiego, dostała nr 3.

W konsekwencji zmieniono też numerację pułków. Z szeregów zwolniono 8 tys. żoł. chorych i rannych albo nie nadających się z racji wieku do dalszej służby. Powołano na ich miejsce podobną liczbę rekrutów w wieku od 21 do 28 lat. Reorganizacja została zakończona latem 1808 i wówczas w.p. przedstawiało się następująco: 1 dyw.: dow. - gen. ks. Józef Poniatowski, mjr--gen. Łukasz Biegański, szef sztabu - płk Franciszek Paszkowski, dow. bryg. - gen. Wincenty Aksa-mitowski i gen. Stanisław Woyczyński, adiutant dow. - płk Józef Rautenstrauch. 1 pp. - płk Kazimierz Małachowski (Warszawa), 2    pp. - płk Stanisław Potocki (Modlin), 3 pp. - płk Edward Żółtowski (Warszawa), 4 pp. - płk Feliks Potocki (Płock), 1 psk. - płk Konstanty Przebendowski (Piaseczno), 2 p. ułanów - płk Tadeusz Tyszkiewicz (Warszawa), 1 bat. art. - ppłk Jakub Redel (Warszawa). 2 dyw.: dow. - gen. Józef Zajączek, mjr-gen. Paweł Skórzewski, szef sztabu - płk Ksawery Kossecki, dow. bryg. - gen. Józef Niemojewski i gen. Izydor Krasiński, adiutant dow. - płk Aleksander Radzimiński. 5 pp. - płk Michał Radziwiłł (Częstochowa), 6 pp. -płk Julian Sierawski (Kalisz i Częstochowa), 7 pp. - płk Maciej Sobolewski (Kalisz), 8 pp. - płk Cyprian Godebski (Konin), 3 p. ułanów - płk Józef Łączyński (Wieluń, Konin, Sieradz), 4 psk. - płk Wojciech Męciński (Warta), 2 bat. art. - ppłk Antoni Górski (Kalisz). 3 dyw.: dow. - gen. Jan Henryk Dąbrowski, mjr--płk Maurycy Hauke, szef sztabu - płk Czesław Pakosz, dow. bryg. - gen. Michał Sokolnicki i gen. Michał Grabowski, adiutant dow. - ppłk Antoni Cedrowski. 9    pp. - płk Antoni Sułkowski (Łęczyca), 10 pp. -płk Antoni Downarowicz (Wschowa), 11 pp. - płk Stanisław Mielżyński (Poznań), 12 pp. - płk Jan Weyssenhoff (Rawicz, a potem Toruń), 5 psk. -płk Kazimierz Tumo (Rawa), 6 p. ułanów - płk Dominik Dziewanowski (Radziejów), 3 bat. art. - ppłk Józef Hurtig (Poznań).

W VIII 1808 Napoleon przejął na żołd franc. trzy najlepsze poi. pułki, wybrane po jednym z każdej dyw., a więc 4,7 i 9. Utworzyły one tzw. dyw. poi. (przemianowaną przez Napoleona z powodów politycznych na dyw. Ks. Warszawskiego) i zostały posłane do Hiszpanii wraz z komp. art. pieszej i komp. saperów. 5 pp. skierowano do Kostrzynia nad Odrą, gdzie stanął garnizonem. 10 pp. trafił do Szczecina i pobliskiego Dąbia, a także do Gdańska, gdzie skierowano również 11 pp. Z czasem 5, 10 i 11 pp. utworzyły tzw. dyw. gdańską. Dołączono do niej 9 p. ułanów i 1 komp. art. konnej, utworzoną w 1809. 4 psk. podzielony został na drobne oddziały, które rozmieszczono w Szczecinie, Dąbiu, Stralsundzie, Głogowie i Kostrzyniu.

W przeddzień wojny z Austrią 1809 na terytorium Ks. Warszawskiego znajdowało się tylko 18 tys. poi. żoł. Przewidując możliwość konfliktu, w III i IV 1809 powołano do szeregów 8 tys. rekrutów i uzupełniono pułki do pełnych stanów etatowych. Gdy 15 IV Austriacy przekroczyli granicę, w.p. liczyło ok. 23 tys. żoł.

Po bitwie pod Raszynem Poniatowski wycofał się na prawy brzeg Wisły, gdzie wkrótce podjął ofensywę na Galicję. Po zdobyciu Zamościa i Sandomierza przystąpił do organizowania nowych regimentów. Na terenie Ks. Warszawskiego powstały też dodatkowe pułki piech. i jazdy. Regimenty formowane na terenie zaboru austr. nazywano początkowo galicyjsko-franc. Pod koniec 1809 zostały one formalnie włączone do w.p.

W 1809 w.p. powiększyło się o następujące jednostki: 13 pp. z cyrkułów lubelskiego, siedleckiego i bialskiego, 14 pp. z dep. płockiego i łomżyńskiego, 15 pp. z dep. poznańskiego i kaliskiego, 16 pp. z jeńców austr., na koszt ks. Konstantego Czartoryskiego, 17 pp. z jeńców austr. i leśniczych dóbr ordynacji Zamoyskich, na koszt tej rodziny, 7 p. ułanów z dep. płockiego i łomżyńskiego, 8 p. ułanów z ochotników podolskich na koszt Rozwadowskich, 9 p. ułanów i 10 p. huzarów z Wielkopolski, 11 p. ułanów we Lwowie, na koszt Adama Potockiego, 12 p. ułanów z ochotników podolskich, na koszt Gabriela Rzyszczewskiego, 13 p. huzarów z cyrkułów lubelskiego i siedleckiego, 14 p. kirasjerów z Końskich, wystawiony przez Stanisława Małachowskiego, 15 p. ułanów z ochotników podolskich, na koszt Augustyna Trzecieskiego, 16 p. ułanów z ochotników podolskich, na koszt Marcina Tarnowskiego. W VII1809 w.p. liczyło 52 tys. żoł., a więc było ponad dwukrotnie liczniejsze niż na początku kampanii.

20 III 1810 król sas. Fryderyk August podpisał dekret o nowej organizacji w.p. Miało ono teraz 17 pułków piech. i 16 pułków jazdy, p. art. pieszej, p. art. konnej oraz bat. saperów. Etat w.p. został ustalony na 60 tys. żoł., z tym jednak, że część pułków pozostała na żołdzie franc. i nie stacjonowała w kraju.

W ramach przygotowań do wojny z Rosją, w początkach 1812 powołano do szeregów 24 tys. rekrutów. Uzupełnili oni istniejące już pułki, a także Legię Nadwiślańską i p. szwoleżerów gwardii. W.p. wystawiło 5 korpus WA. Przedstawiał się on następująco:

Dow. - ks. Józef Poniatowski, szef sztabu - gen. Stanisław Fiszer, dow. art. - gen. Jean Pelletier, dow. saperów - gen. Jean Mallet. 16 dyw. piech.: dow. - gen. Józef Zajączek, szef sztabu - płk Jan Weyssenhoff, dow. bryg. - gen. Stanisław Miel-żyński i gen. Franciszek Paszkowski, dow. kaw. -gen. Tadeusz Tyszkiewicz, 3 pp. - płk Kalikst Zakrzewski, 13 pp. - płk Franciszek Żymirski (pozostał w Zamościu jako osłona) 15 pp. - płk Kacper Miaskowski, 16 pp. - płk Konstanty Czartoryski, 4 psk. - płk Stanisław Dulfus, 12 p. ułanów -    płk Gabriel Rzyszczewski. 17 dyw. piech.: dow. -    gen. Jan Henryk Dąbrowski, szef sztabu - płk Antoni Cedrowski, dow. bryg. - gen. Edward Żółtowski i gen. Czesław Pakosz, dow. kaw. - gen. Ignacy Kamieński, 1 pp. - płk Kazimierz Małachowski, 6 pp. - płk Julian Sierawski, 14 pp. - płk Euzebiusz Siemianowski, 17 pp. - płk Józef Hor-nowski, 1 psk. - płk Konstanty Przebendowski, 15 p. ułanów - płk Augustyn Trzecieski. 18 dyw. piech.: dow. - gen. Ludwik Kamieniecki, szef sztabu - płk Józef Nowicki, dow. bryg. - gen. Michał Grabowski i gen. Stanisław Potocki, dow. kaw. -gen. Antoni Sułkowski, 2 pp. - płk Jan Krukowriec-ki, 8 pp. - płk Kajetan Stuart, 12 pp. - płk Maciej Wierzbiński, 5 psk. - płk Zygmunt Kurnatowski, 13 p. huzarów - płk Józef Toliński. Razem 5 korpus liczył ok. 37 tys. żoł.

Odrębną jednostką poi. była też 4 dyw. lekkiej jazdy, przydzielona do 4 korpusu kaw. rezerwowej gen. Latour-Maubourga. Jej skład przedstawiał się następująco: dow. - gen. Aleksander Rożniecki, dow. bryg. 28 i 29 - gen. Dominik Dziewanowski i gen. Kazimierz Tumo, 2 p. ułanów - mjr Jakub Piasecki, 3 p. ułanów - płk Jan Radzimiński, 7 p. ułanów - płk Augustyn Zawadzki, 11 p. ułanów -płk Adam Potocki, 16 p. ułanów - płk Marcin Tarnowski. Ogólnie 4 dyw. lekkiej jazdy stanowiła siłę ponad 5,6 tys. kawalerzystów.

Niektóre pułki w.p. zostały przydzielone do innych korpusów WA. Wspomniana już dyw. Ks. Warszawskiego (4, 7 i 9 pp.), odwołana z Hiszpanii, znalazła się w składzie 9 korpusu Victora. Dyw. gdańska (5, 10 i 11 pp.) trafiła do 1 korpusu Da-vouta wraz z 9 p. ułanów płk. Feliksa Przyszycho-wskiego, a 6 i 8 p. ułanów oraz 10 p. huzarów do 1 korpusu kaw. rezerwowej. Łącznie w.p. liczyło w VI1812 blisko 75 tys. żoł. Jeśli uwzględnić także jednostki poi., jak Legia Nadwiślańska czy p. szwoleżerów gwardii, to w tej wojnie uczestniczyło 83,5 tys. Polaków. Był to więc największy po franc. kontyngent narodowy.

Dekretem podpisanym 5 VII 1812 w Wilnie Napoleon polecił utworzenie armii lit., której pułki otrzymały kolejne numery, po pułkach Ks. Warszawskiego. Były to: 18 pp. (Wilno) - płk Aleksander Chodkiewicz, 19 pp. (Rosienie) - płk Konstanty Tyzenhauz, 20 pp. (Nowogródek) - płk Adam Bisping, 21 pp. (Białystok) - płk Antoni Giełgud, 22 pp. (Mińsk) - płk Stanisław Czapski, p. strz. pieszych (Mińsk) - płk Józef Kossakowski, 17 p. ułanów (Kupiszki) - płk Michał Ryszkie-wicz, 18 p. ułanów (Nieśwież) - płk Karol Przeź-dziecki, 19 p. ułanów (Nowogródek) - płk Konstanty Rajecki, 20 p. ułanów (Pińsk) - płk Ksawery Obuchowicz, psk. - płk Ignacy Moniuszko, p. huzarów - płk Mikołaj Abramowicz, p. Tatarów lit. - płk Mustafa Achmatowicz, bateria art. konnej -szef szwadronu Rudolf Tyzenhauz. Tylko część tych pułków wyszła jednak poza stadium organizacyjne i osiągnęła wartość bojową. Niemniej jednak wojsko formowane na Litwie dało dalszych 20 tys. żoł.

Straty w kampanii 1812, zwłaszcza w odwrocie spod Moskwy, były bardzo duże i sięgały 90 tys. żoł. poi. Większość z nich, już po rozpadzie WA, rozeszła się do domów i nie powróciła do szeregów. Z zagłady ocalała dyw. gdańska, która weszła znowu w skład garnizonu Gdańska. Do Warszawy dotarły szczątki 5 korpusu - 4 gen., 220 ofic. i 180 żoł. ze wszystkimi działami. Uratowało się ponad 4 tys. żoł. pułków lit., które teraz skierowane zostały do Modlina. Nietknięty był 13 pp. w Zamościu. Ponadto w XII1812 i 11813 powróciło do szeregów kilka tys. żoł., którzy poprzednio oderwali się od swych pułków.

Bezpośrednio po powrocie do Warszawy ks. Poniatowski przystąpił do odtworzenia w.p. Dzięki nowemu poborowi, włączeniu do szeregów części gwardii narodowej i powrotowi starych żoł., mógł zebrać kilkanaście tys. ludzi, z którymi wycofał się do Krakowa, a potem przez Austrię do Żytawy w Saksonii. Tu w VI1813 utworzony został 8 korpus poi., liczący siedem pp. (1, 4, 8, 12, 15 i 16, jak również Legię Nadwiślańską) oraz dwa p. jazdy (14 kirasjerów i krakusów). Jednocześnie powstał 4 poi. korpus kaw., obejmujący 1,3,6,8,13 i 16 p. ułanów. Niezależnie od tego istniała utworzona przez gen. Dąbrowskiego w Wetzlar dyw. poi., składająca się z dwóch pp. (2 i 14) oraz dwóch p. ułanów (2 i 4). 17 i 19 p. ułanów lit. skierowano do Hamburga, gdzie weszły w skład korpusu marsz. Davouta.

Po klęsce pod Lipskiem, gdzie Polacy ponieśli wielkie straty i gdzie zginął ks. Poniatowski, resztki w.p. zebrano w Sedanie. Dekretem z 18 XII 1813 Napoleon utworzył niewielki korpus poi. pod komendą Dąbrowskiego, złożony z p. nadwiślańskiego (1680), 2 i 4 p. ułanów (1000), p. eklere-rów (1500), baterii art. konnej, 4 baterii art. pieszej i komp. saperów. Pułki te użyte zostały jednak w kampanii 1814 oddzielnie i korpus nie występował jako zwarta całość.

Podobne prace

Do góry