Ocena brak

Wojny religijne

Autor /xperia10 Dodano /26.04.2012

Przez ponad sto lat w Europie szalały konflikty o podłożu religijnym. Dopiero po wyczerpaniu stron w wyniku wojny trzydziestoletniej (1618-48) zakończył się okres krwawych walk, a fanatyzm religijny zaczął słabnąć.

W roku 1517 Marcin Luter, niemiecki mnich, zaczął reformację, która miała podzielić większą część Europy na dwa wrogie obozy - katolików i protestantów. Jednak mimo gwałtownych zamieszek na terenie podzielonych Niemiec, wojna religijna na pełną skalę nie wybuchła aż do roku 1546, kiedy cesarz Karol V Habsburg podjął zdecydowaną, choć bezskuteczną próbę stłumienia protestanckiej herezji.

Sto lat konfliktów

W stuletnim konflikcie, który po tym nastąpił, przekonania religijne były ważnym motywem, lecz rzadko motywem jedynym. Kwestie polityczne i religijne często się ze sobą mieszały, tak jak w przypadku działań książąt niemieckich, zarówno protestanckich, jak i katolickich, których głównym pragnieniem było ograniczenie autorytetu cesarzy z dynastii Habsburgów. Czasami względy polityczne brały górę nad przekonaniami religijnymi i katolicka Francja, na przykład, sprzymierzała się z protestanckimi, a nawet muzułmańskimi wrogami również katolickich Habsburgów.

Wojny w Niemczech zakończyły się pokojem augsburskim w roku 1555. Ponieważ żadnej ze stron nie udało się wygrać, traktat dawał władcy każdego państwa prawo do decydowania o obwiązującej na jego terytorium religii. Prawo to odnosiło się tylko do katolicyzmu i luteranizmu, pomimo rosnących wpływów bardziej radykalnego odłamu protestantyzmu - kalwinizmu. Wkrótce potem walki przeniosły się bardziej na zachód.

We Francji hugenoci (protestanci) stanowili silną liczebnie mniejszość, mającą poparcie szczególnie wśród szlachty i kupców. Po śmierci Henryka II w roku 1599 władza monarchy osłabła i władca zmuszony został do manewrowania między stronnictwami katolickimi i hugenockimi, podczas gdy te uwikłały się w pasmo długich wojen religijnych. Najbardziej spektakularnym epizodem tych walk była masakra w noc św. Bartłomieja w roku 1572, kiedy katolicy na umówiony sygnał wyszli z domów i zabijali wszystkich protestantów, jakich spotkali na swej drodze. Gdy Francję sparaliżowała wojna domowa, Holendrzy wznieśli bunt przeciwko Hiszpanii, napięcie rosło także w stosunkach pomiędzy Hiszpanią i Anglią.

Religia odgrywała ważną rolę w tych konfliktach, a od połowy lat osiemdziesiątych XVI wieku zaangażowały się w nią kolejne państwa. Angielskie siły ekspedycyjne wspomagały holenderskich rebeliantów, hiszpańska armada płynącą na Anglię została doszczętnie rozbita, a oddziały hiszpańskie interweniowały we Francji po stronie katolików. Wreszcie wojny wycieńczyły Hiszpanię, której nie udało się złamać oporu protestantów w wyżej wymienionych krajach.

Sytuację we Francji skomplikował fakt, że król Henryk III (który rządził w latach 1574-89) był ostatnim z rodu Walezjuszy i że jego następca, Henryk z Nawarry, był hugenotem. Gdy Henryk III i inni przywódcy zginęli w serii zamachów, Henryk z Nawarry został w 1589 roku pierwszym królem z dynastii Burbonów. Jednakże opór przeciwko monarchii protestanckiej nie osłabł, szczególnie w silnie katolickim Paryżu. Henryk zdał sobie sprawę, że istnieje tylko jeden sposób, aby zdobyć poparcie większości swych poddanych i w roku 1593 nawrócił się na katolicyzm. We Francji uspokoiło się, Hiszpanie zostali wypędzeni, a Henryk starał się przywrócić jedność narodu, wydając w roku 1598 edykt nantejski, który wprowadzał pewien zakres tolerancji religijnej w stosunku do hugenotów. Mieli oni pozostać znaczącą mniejszością aż do 1628 roku, gdy silny i bezwzględny minister królewski, kardynał Richelieu, rozbroił ich i zniszczył ich twierdze. Motywy,jakimi kierował się Richelieu, nie miały jednak charakteru religijnego, chodziło mu przede wszystkim o stworzenie silnego państwa francuskiego i osłabienie monarchii habsburskiej.

Habsburgowie wywofują wojnę

Szansa dla Richelieu nadarzyła się w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-48), najbardziej wyniszczającego spośród europejskich konfliktów religijnych. Konflikt zaczął się, gdy Czesi nie zgodzili się zaakceptować głowy rodu Habsburgów, Ferdynanda, jako swego króla. Na spotkaniu z przedstawicielami Ferdynanda, Czesi wyrzucili ich bezceremonialnie przez okno (defenestracja praska) i wybrali na króla innego władcę niemieckiego, protestanckiego elektora Palatynatu.

Wspomagany przez niemieckich sprzymierzeńców oraz hiszpańskich i habsburskich krewnych Ferdynand - teraz cesarz niemiecki - rozbił Czechów w bitwie pod Białą Górą w roku 1620 i narzucił im katolicyzm. Jednak konflikt między państwami katolickimi a protestanckimi wkrótce rozszerzył się na większość terytorium Europy (Rzeczpospolita nie brała oficjalnie udziału w wojnie, choć walczyli w niej najemnicy polscy, na przykład słynni lisowczycy). Prawie w tym samym czasie na nowo rozgorzała wojna hiszpańsko-ho-lenderska (1621).

Polityka mocarstwowa

Nastąpiły lata ofensyw i kontrofensyw, oblężeń i rabunków, które siały zniszczenie szczególnie na ziemiach niemieckich. Do 1630 roku sukcesy odnosiły siły katolickich Habsburgów, a kiedy interweniował król duński, jego oddziały zostały rozgromione. Sytuacja skomplikowała się, gdy Wallenstein, jeden z cesarskich (habsburskich) przywódców, podjął próbę realizacji swoich osobistych planów. Został on zamordowany przez własnych oficerów w roku 1634, co stanowiło znak, że wojnę zdominowały polityczne spory o władzę. Protestanci znaleźli nowego lidera w osobie szwedzkiego króla Gustawa Adolfa, którego genialne zwycięstwa pod Breitenfeld w 1631 roku i Liitzen w roku 1632 całkowicie zmieniły sytuację. Jednak sam Gustaw zginął pod Lutzen, a Szwedzi stali się najemnikami opłacanymi przez Richelieu. W końcu katolicka Francja przystąpiła do wojny przeciwko katolickim Habsburgom i obie strony starły się w zaciętej walce, w której problem wyznania stracił swoje znaczenie.

Na mocy pokoju westfalskiego (1648) Francja umocniła swoje zdobycze. Państwa niemieckie uniezależniły się od cesarza, co zostawiało otwartą drogę dla francuskiej ekspansji. Porozumienie w sprawach religijnych zostało oparte na postanowieniach pokoju augsburskiego, lecz objęło także kalwinistów. Wydawało się, że emocje związane z religią wypaliły się i choć trudno mówić o nastaniu czasów całkowitej tolerancji, Europa nie miała już się stać sceną wielkich wojen religijnych.

WAŻNIEJSZE DATY

1517

Początek reformacji

1546-55

Karol V usiłuje zniszczyć protestantów w Niemczech

1555

Pokój augsburski

1562-98

Religijne wojny domowe we Francji

1568

Początek buntu prowincji niderlandzkich przeciwko Hiszpanii

1572

Masakra w noc św. Bartłomieja

1588

Zniszczenie hiszpańskiej armady

1589

Henryk IV, pierwszy król z dynastii Burbonów

1598

Edykt nantejski

1618 Defenestracja praska

1621

Wybuch nowej wojny hiszpańsko-holenderskiej

1631-32

Sukcesy protestanckich Szwedów w bitwach pod Breitenfeld i Lutzen

1634

Zamordowanie Wallensteina

1635

Bezpośrednia interwencja francuska w wojnie trzydziestoletniej

1643

Francuskie zwycięstwo pod Rocroi kończy militarną supremację Hiszpanii

1648

Pokój westfalski kończy wojnę trzydziestoletnią i hiszpańsko-holenderską

Podobne prace

Do góry