Ocena brak

WOJNA TRZYDZIESTOLETNIA, ABSOLUTYZM WE FRANCJI I REWOLUCJA BURŻUAZYJNA W ANGLII

Autor /Parys Dodano /09.11.2011

Data Wydarzenie

1618 - 1648 Wojna trzydziestoletnia

1618 - 1621 Etap Czeski

1622 - 1629 Wojna o PalatynatWojna duńska

1625 - 1629 Wojna polsko - szwedzka

1630 - 1635 Etap szwedzki

1635 - 1648 Etap francuski

Etap Czeski

23 maja 1618 . Defenestracja praska (łac. fenestra - okno) - protestanci wyrzucili za okno namiestników cesarskich (cesarz Maciej Habsburg), przyczyna: nieprzestrzeganie przez katolicką władzę praw zagwarantowanych protestantom); . protestanci byli zmuszeni do szukania poparcia za granicą đ Gabor Bethlen (książę Siedmiogrodu w Turcji), protestanckie kraje Zachodu; dyplomatycznego wsparcia udzieliły Anglia i Palatynat;

1619 . detronizacja cesarza, Fryderyk V (władca Palatynatu) królem Czech; . Maciej Habsburg (już były cesarz Czech i władca Niemiec) zmarł đ Ferdynand II cesarzem Niemiec. pierwszy rok wojny upłynął pod znakiem sukcesów protestanckiej koalicji (zwanej Unią protestancką)

listopad 1619 . wojska Bethlena podeszły pod Wiedeń i rozpoczęły jego oblężenie đ I odsiecz wiedeńska - przed katastrofą uratowała Habsburgów pomoc Zygmunta III Wazy đ oddziały lisowczyków (zaciągnięte na terenie Polski przez hrabiego...?) walczyły pod Wiedniem (1619 - 1620)đ koniec oblężenia

8 listopada 1620 . pod Białą Górą (na północ od Pragi) miała miejsce wielka bitwa: protestanci ďđ cesarz. protestanci: król Czech musiał uciekać do Palatynatu. cesarza było więcej i wygrałSkutki powstania dla Czech:. przywódcy powstania oraz jego wybitniejsi uczestnicy zostali straceni z wyroku trybunału nadzwyczajnego; ich majątki uległy konfiskacie i zostały rozdane zwycięzcom (hiszpańskim, belgijskim, irlandzkim najemnikom. kościół katolicki i arystokracja austriacka otrzymały olbrzymie nadania (?). przestała istnieć czeska szlachta, a miasta zostały obrócone w ruinę. ludność mniejsza o Ľ. dużo protestantów wyemigrowało. Czechy utraciły prawo elekcji władców oraz własny rząd i urzędy terytorialne. królestwo zostało przekształcone w zwykłą prowincję monarchii austriackiejđ katastrofa narodowa. w Czechach panowanie objął Fryderyk II. zabezpieczył się on od strony Węgier, bo chciał coś na Palatynat (wojnę?)

Etap Duński + wojna o palatynat

. Chrystian IV - król duński i norweski - wkroczył do Czech i się nawalali

27 sierpnia 1626 . bitwa pod Luter am Barenberge w Brunszwiku; dowódcą był Tilly

1628 . bitwa pod Wołogoszczem - dowódcą był admirał von Wallenstein (1583 - 1634) - czeski szlachcic z tytułem książęcym (książę Frydlandu, Żagania i Maklemburgii), który w czasie powstania dochował wierności Habsburgom; miał dużo talentów wojskowych i politycznych, a także poparcie cesarza, dorobił się dużej fortuny, uzyskał decydujący wpływ na politykę obozu katolickiego, podczas wojny wystawił czterdziestotysięczną armię na własny koszt

1630 . książęta niemieccy doprowadzili do dymisji Wallensteina

22 maja 1629 . Chrystian IV zawarł pokój w Lubece z Habsburgami

1626 . Gustaw II Adolf - król Szwecji - działania wojenne przeciwko Polsce; najpierw uderzył na Prusy książęce oraz Pomorze

6 listopada 1627 . Bitwa pod Oliwą

1629 . Bitwa pod Trzcianą đ wyróżniał się hetman koronny Koniecpolski

26 wrzesnia 1629 . rozejm między Szwecją a Polską w Altmarku (Stary Targ); na jego mocy szwedzkie załogi pozostały w zajętych już portach pruskich, zagarniając dochody z ceł; Gdańsk, zblokowany przez najeźdźcę, miał płacić Szwecji kilkuprocentowy podatek od ceł; z uzyskanych w Prusach dochodów Gustaw II Adolf finansował swoje działania militarne na terenie Rzeszy.

Etap Szwedzki

. Gustaw II Adolf zreformował kraj przekształcając szlacheckie urzędy w rady powoływane w armii, finansach, sądownictwie. sprawna administracja i silna gospodarka (opierająca się na exporcie szwedzkiej miedzi i duńskich przedsięwzięciach finansowych oraz reorganizacja armii (przekształcenie artylerii w formację lekką i ruchliwą(!), kawaleria i piechota stanowiły małe jednostki bojowe, a operacjami trzech szwedzkich armii kierował sprawny sztab wojenny) zadecydowały o potędze Szwecji. król i jego główny doradca - Oxenstierna byli zdecydowani odrzucić Habsburgów od Bałtyku i w ten sposób udaremnić wielki ekonomiczno-wojskowy plan Olivaresa (doradcy Fryderyka II)

wiosna 1631 . wojska cesarskie zdobyły i splądrowały Magdeburg; dowodzący nimi Tilly miał nadzieję znaleźć tam zapasy, które umożliwią mu prowadzenie kolejnej kampanii; jednak zapasy były znikome i

17 wrzesnia 1631 . Gustaw II Adolf (ze szwedzką i saxońską armią protestantów)dopadł Tilliego (z katolicką armią) na północ od Lipska (pod Breitenfield); szwedzka taktyka pokazała wyższość. Gustaw ruszył dalej w głąb Niemiec zdobywając Moguncję

kwiecień 1632 . przywrócenie Wallensteina đ zaczął przygotowywać wojska do nowej kampanii. niejasne plany Gustawa đ prawdopodobnie porzucił on pomysł sprawowania protektoratu nad niemieckimi książętami na rzecz bezpośredniego przyłączenia części ziem niemieckich; nie udało mu się, bo

16 listopada 1632 . zginął w bitwie pod Lützen w Saksonii; bitwę przegrał Wallenstein, który stracił Ľ swej armii i musiał ustąpić do Czech

1634 . Oxenstierna walczył dalej i w tym roku jego armia została pokonana pod Nordingen przez wojsko cesarskie wspomagane kontyngentem hiszpańskim

1634 . Wallenstein, który został posądzony o pertraktacje z obozem protestantów, zamordowany z polecenia Habsburgów

1635 . Liga katolicka, wsparta wydatnie przez posiłki Hiszpanii, odniosła teraz szereg sukcesów, uwieńczonych pokojem ze Szwecją. wobec triumfu Habsburgów do wojny postanowiła się przyłączyć Francja, która podsycała ją dotąd pieniędzmi i działaniami dyplomatycznymi

etap francuski

. w tym okresie religijne i ustrojowe względy zeszły na drugi plan; osią konfliktu była raczej kwestia czy kardynał Richelieu (który wciągnął Francję do wojny trzydziestoletniej) jest w stanie złamać potęgę Olivaresa

1636 . Hiszpanie przenieśli wojnę na teren Francji, a jedna z armii omal nie dotarła pod Paryż, podczas gdy inna operowała na terenie Lotaryngii; ta błyskawiczna kampania nadwyrężyła potencjał militarny Hiszpanii i ukazała wzrastającą przewagę Francji sprzymierzonej z Holandią i Anglią

1637 . Francuzi odzyskali prowincję Artois, a Holendrzy miasto Breda

1639 . bitwa na kanale La Manche - Hiszpanie stracili ostatnią flotę, na którą ich było stać

1637 . śmierć Ferdynanda II. jego następca - Ferdynand III - był bardziej realistyczny; gotów był zrezygnować z imperialistycznych planów poprzednika

1642 . we Francji Mazarini zastąpił Richelieu. Holendrzy stwierdzili, że przyszłe niebezpieczeństwo może się zrodzić w Paryżu, a nie w Madrycie czy w Wiedniu

traktat westfalski

. był uwieńczeniem negocjacji w Münster i Osnabrück

1648 . traktat Westfalski, postanowienia:ü Zniesienie zasady cuius regio, eius religio; oprócz ziem Habsburgów wolność wyznaniaü miasta niemieckie uzyskały pełną suwerennośćü uznanie niepodległości republiki holenderskiej oraz kantonów (krajów wchodzących w skład republiki związkowej) szwajcarskichü Francja odzyskała Alzację oraz cesarskie miasta - biskupstwa: Metz, Toul i Verdunü Szwedzi otrzymali dużą część Pomorzaü Brandenburgia - reszta Pomorza oraz mniejsze terytoria, które prawie połączyły Księstwo Brandenburskie z jej posiadłościami w Nadreniiü Zatwierdzono dziedziczną władzę Habsburgów w Czechach (jedyna korzyść jaką wynieśli oni z wojny)ü potwierdzono augsburski pokój religijny z 1555 roku, przy czym oprócz luteran objął on także kalwinistów. pozycja Habsburgów jako zwierzchników Świętego cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego uległa znacznemu osłabieniu

Skutki Wojny Trzydziestoletniej

. wyludnienie. obrócenie w ruinę wielu krajów niemieckich. kryzys gospodarczy. na zachód od Łaby obumierała struktura stanowo-feudalna. intensywny ruch budowlany w Bawarii, Saksonii i Wittenberdze. księstwa zamieniły się w niezależne twory państwowe đ lenno cesarstwa. zmierzch potęgi Hiszpanii i rządzącej nią gałęzią Habsburgów. wzrost znaczenia Francji i Szwecji. Habsburgowie austriaccy utracili przewagę w Rzeszy, ale zachowali w niej znaczne wpływy, szczególnie wśród władców katolickich. Hansburgowie (Austria) ďrywalizacjađ Burboni (Francja) đ oś Europejskich konfliktów przez następne stulecie. Polska, choć formalnie udziału w wojnie nie wzięła, stała się jedną ze stron konfliktu; wojna toczyła się jednak wyłącznie na obrzeżach wielkiego państwa polsko-litewskiego, które przeżywało w I połowie XVII wieku ostatni okres swej wielkości

Absolutyzm we Francji

1461 - 1483 . panowanie Ludwika XI - powstanie absolutyzmu. wcześniej każdy władca konsultował się z feudałami (koalicją). kolejni władcy coraz bardziej powiększali swoją władzę

1515 - 1547 . Franciszek I używał armii do powiększenia terenów Francji; prowadził wojny z Habsburgami đ Francja stała się mocarstwem w Europie

1517 . reformacja; Franciszek I popiera reformację w Niemczech i dotarła ona do Francji đ rzeź Hugenotów za Henryka III Walezjusza đ ostatni Walezjusz đ 1572 . po Henryku III Walezjuszu na tron wstąpił Henryk IV Burbon đ popierał absolutyzm đ był hugenotem, ale przeszedł na katolicyzm w celu zwiększenia władzy

1598 . wydał edykt nantejski (pozwalał Hugenotom na publiczne wyznawanie swojej wiary, ale poza Paryżem, dostali 10 twierdz i wojsko, opłacane przez państwo)

1610 . śmierć Henryka IV Burbona đ Ludwik XIII (16 lat) władcą. w związku z jego niepełnoletnością władzę sprawowała regencja z matką Marią Medycejską. żeby umocnić władzę mianowała ona I ministrem kardynała Richelieu

Reformy kardynala Richelieu:

. zreorganizował aparat administracyjny. stworzył urząd intendenta đ w imieniu króla zarządzał jakąś prowincją, zależał tylko i wyłącznie od króla, władza absolutna w prowincji. zwalczał arystokrację (bo dążyła do decentralizacji). zlikwidował przywileje polityczne hugenotów. powiększył armię i rozbudował flotę. więc musiał nałożyć podatki, co doprowadziło do buntu chłopów i mieszczaństwa (too much podatki)

1640 . koniec panowania Ludwika XIII đ Ludwik XIV (małolat), więc znowu regencja + mama đ Anna Austriaczka

1642 . śmierć kardynała Richelieu. nowym ministrem został kardynał Juliusz Mazarini, który kontynuował politykę Richelieu. chłopi się buntowali

1648 - 1653 . Fronda (nazwa pochodzi od procy) - bunty mieszczaństwa i części możnych zapoczątkowane przez parlament paryski (instytucja sądowa) przeciwko podatkom i umacnianiu władzy królewskiej; żądania godziły w takie filary absolutyzmu:n nakładanie podatków bez aprobaty parlamentu paryskiegon działalność intendentów królewskichn aresztowania poddanych bez wyroku sądowego. bunt został stłumiony i nic się nie zmieniło

1651 . umarł Mazarini đ władzę osobiście sprawuje Ludwik XIV. Państwo to ja - Ludwik XIV. królowi podlegali:n rada skarbun rada stron (sprawy sądowe)n wysoka radan rada depesz (odpowiadała na listy przybywające z zagranicy lub z prowincji). realizowali decyzje króla:n kontroler generalny skarbu (sprawy gospodarcze i skarbowe)n kanclerz (sprawy sądowe)n sekretarze stanu* wojny* spraw zagranicznych* marynarki* dworu królewskiegon intendent (przedstawiciel króla w prowincjach, zajmował się ważnymi sprawami: sprawiedliwość, policja, skarb, wojsko)

Podstawy wladzy Ludwika XIV

1643 - 1715 . panowanie Ludwika XVI - monarchia absolutna. siedziba đ Wersal w Paryżu. dążył do pozbawienia arystokracji realnej władzy politycznej. dążył do tłumienia wszelkich buntów w zarodku. zgromadził w Wersalu kwiat arystokracji Francuskiej (dzięki temu mógł ją kontrolować). był jedynym sędzią i prawodawcą. zlikwidował urząd I ministra. równowaga pomiędzy głównymi siłami społecznymi królestwa. urzędy dla mieszczan (rząd fachowców). odwołał edykt nantejski đ prześladowanie hugenotów. rozbudował aparat policyjny. tajna policja mogła zgarnąć każdego (więzienie Bastylia đ przepełnione). nie zwoływał Stanów Generalnych. jedność religijna . gospodarka i wojsko đ ważne đ zajmował się nimi minister finansów. jednym z ministrów, szefem administracji i finansów państwa był Jean Baptiste Colbert; prowadził on politykę merkantylizmu đ doktryna ekonomiczna mająca na celu uzyskanie dodatniego bilansu w handlu zagranicznym đ duży export, mały import; powiększył on stan liczebny armii z 72 tysięcy na 270 tysięcy; każdy rodzaj broni dostał jednolite umundurowanie; wyposażył piechotę w muszkiety; budował magazyny zaopatrzeniowe ........ ; zakładał akademie rycerskie; budował szpitale wojskowe i twierdze

Rewolucja Burzuazyjna

. grupy zróżnicowane wewnętrznie:n arystokracja rodowan burżuazja handlowo-finansyjnan szlachta rodowan nowa szlachta (a) new gentry, b) szlachta przemysłowo-handlowa) đ szlachta średnian a) żyli hucznie, prowadzili elitarne życien b) gromadzili dobra, starali się wpłynąć na władzęn jeomeni (coś między nową szlachtą a chłopstwem); dzierżawcy ziemi szlacheckiej, wchodzili w skład armii angielskiejn farmerzyn biedni chłopin margines społeczny (kryminaliści itp.) . rewolucja - burżuazja i klasa średnia (przeciw podatkom)

. Etapy rewolucji:

1643 - 1648 I. schyłkowy okres monarchii absolutnej

1648 - 1660 II. okres republiki i dyktatury Cromwell'a

1660 - 1688 III. okres restauracji Stuartów

1688 - 1832 IV. kształtowanie się monarchii parlamentarnej

Etap I

do 1603 . Anglia pod panowaniem dynastii Tudorów đ wykształciła się monarchia absolutna

1603 . umiera ostatni Tudor; nowa dynastia Stuartowie (ze Szkocji)

1603 . unia personalna między Anglią a Szkocją

1603 - 1625 . Jakub I Stuart (5 lat bez parlamentu)

1625 - 1648 . Karol I Stuart (11 lat bez parlamentu). opłakany stan skarbu państwa. potrzebne podatki đ trzeba zwołać parlament đ ograniczą absolutyzm đ królowi to się nie podoba đ sam nakłada podatki

1628 . Karol I zostaje zmuszony do zwołania Parlamentu, który zgodził się na podatki jeśli Karol I podpisze Petycję Praw đ postulaty:1. Nikt nie będzie więziony bez wyroku sądowego2. Tylko Parlament może nakładać podatki . król się nie zgodził đ rozwiązał parlament

1629 . posłowie uchwalili, że każdy, kto podżega króla do samowolnego nakładania podatków i każdy, kto je płaci jest zdrajcą; chodziło głównie o współpracowników króla (Lord Strafford, arcybiskup Laud), którzy podpuścili potem króla o nowe podatki, ale już nikt nie płacił

okolo 1600 . reformacja đ sekularyzacja dóbr kościelnych đ rozdano je szlachcie, magnaterii, m.in.: w Szkocji. król zaczął systematycznie odbierać te dobra

1638 . wojna domowa między Szkocją a wojskami królestwa w Anglii. skarb pusty

1640 . Parlament Długi - trwał trzynaście lat; rozpędził go Cromwell;

1641 . ustawy Parlamentu:1. Parlament nie będzie rozwiązany bez zgody Parlamentu đ koniec monarchii absolutnej ď i nie wcześniej niż 50 dni od jego zebrania 2. Parlament miał być zwoływany co najmniej co 3 lata licząc od ostatniego dnia ostatniego zebrania Rozwiązano sąd Izby Gwiaździstej i Sąd Wysokiej Komisji (na podstawie każdego wyroku monarchy ktoś był osądzany przez te sądy i siup do więzienia). regaliści (zwolennicy króla) się formowali (?). wykorzystał to Olivier Cromwell (na czele radykalnej grupy posłów) đ uformował wojsko parlamentarne đ walka z wojskami królewskimi. po stronie króla walczyli Kawalerzy. po stronie Cromwella - Okrągłogłowi (purytanie)

1645 . bitwa pod Naseby đ król dostał się do niewoli Szkockiej đ Szkoci siup króla do Anglików đ Anglicy: Król winny zdrady narodu

30 stycznia 1649 . Karol I ścięty (po godzinie dwunastej)

Etap II

19 maja 1649 . Anglia ogłoszona republiką!. władzę przejął Olivier Cromwell. należało oczyścić Parlament đ pozbyć się niewygodnych ludzi (zwolenników króla) đ aresztowani lub wywaleni đ 150/200 posłów . reszta đ Parlament Kadłubowy. Izba Lordów przestała się liczyć. Opozycja:a) lelwellerzy (od zrównywania) - głosili hasło suwerenności ludu - uważali, że to lud powinien nadawać władzę królowi i być wykonawcą đ pokonani przez Cromwellab) diggerzy (ang. dig - kopać) - socjalizm utopijny, odrzucali własność prywatną, głosili hasła socjalizmu społecznego. Cromwell:. zniósł anglikańskie biskupstwa. pozwolił ludziom wybierać własnych duchownych i wyznawać własne religie, jeśli nie będą one powodowały zamieszek i niepokoju. poparł zniesienie świąt Bożego Narodzenie (uważane za święta papieskie). nie lubił publicznych uciech (oprócz muzyki). palił fajkę. pił piwo. przepadał za prostym angielskim jedzeniem

1651 . akt nawigacyjny (Olivier Cromwell) - wszystkie towary sprowadzone do Anglii mają być przywożone na statkach brytyjskich albo państwa, z którego towar pochodzi đ przeciwko Holandii, która miała wielką flotę handlową, którą wypożyczali

1653 . dokument zwany instrumentem rządzenia - I spisana konstytucja Anglii:n władzę wykonawczą sprawuje lord protektor i rada stanun władza ustawodawcza - jednoizbowy parlamentn lord protektor ma prawo do veta zawierzającego w stosunku do uchwał parlamentun Cromwell - lord dziedziczny (potem syn)

1658 . śmierć Cromwella - władzę przejmuje nieudolny syn Richard, więc

w 1659 . "poproszono go o emigrację", czyli odsunięto go od władzy

Etap III

1660 . Karol II Stuart wraca z emigracji do Anglii. odwołuje instrument rządzenia. zachowuje ustawy z 1640. zachowuje petycje praw z 1628. przywraca władzę parlamentu. uformowały się dwie partie polityczne:a) torysi - za wyższością władzy królab) Wigowie - za wyższością parlamentu

1679 . Habeas Corpus Act - nikogo nie wolno więzić bez wyroku sądowego, a zarzuty powinny być sformułowane w ciągu jednej doby; uchwalone przez wigów

1685 . władzę przejął Jakub II Stuart - gorliwy katolik đ chciał umocnić katolicyzm, ale anglikanie nie chcieli, żeby ich prawa były uszczuplane. rządy Jakuba đ średniokiepskie. pod koniec urodził mu się syn

Etap IV

1688 . Parlament pozwolił Jakubowi II na ucieczkę do Francji, a władzę przejął namiestnik Niderlandów - Wilhelm Orański. [Niderlandy + Anglia były połączone unią]. đ Rewolucja Chwalebna/Sławetna - bezkrwawa!

. Ustawy Wilhelma Orańskiego:

1689 . Bill of Rights - Parlament ma zwierzchnią władzę nad monarchą, ministrowie są odpowiedzialni przed Parlamentem, stworzono demokratyczny, większościowy system parlamentarny (ci, którzy wygrali "wybory" mieli głos đ ważniejsi)

1701 . ustawa sukcesyjna - jeszcze bardziej ograniczała kompetencje króla: monarcha jest odpowiedzialny przed prawem, sędziowie są niezawiśli, zasada konstytucyjnej odpowiedzialności ministrów za króla, królowi odebrano prawo łaski. wraz z Bill of Rights stworzyła podstawy do monarchii konstytucyjnej

1603 . Anglia + Szkocja - unia realna

1707 . Anglia + Szkocja - unia personalna, posłowie szkoccy weszli w skład Izby Gmin, lordowie đ Izba Lordów

1707 . Szkocja, Anglia i Irlandia .đ Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii

Znaczenie rewolucji burzuazyjnej

. dzięki Aktowi nawigacyjnemu można było budować przyszłe imperium handlowo-kolonialne

. Anglia stała się najpierw republiką, a potem monarchią konstytucyjną

. ugruntowano uprawnienia parlamentu

. dzięki kolonizacji w Ameryce Północnej i Środkowej oraz w Indiach wzrosłą produkcja w kraju

. rezultatem znacznego wzrostu produkcji rolnej na wyspach było zniesienie ceł wywozowych na pszenicę, co spowodowało przewrót w gospodarce zagranicznej

. podział na torysów i wigów utrwalił się w parlamencie; pamięć wojny domowej i dyktatury skłaniała obie strony do unikania przemocy

. Habeas Corpus Act stworzył podstawowe zasady wolności obywatelskiej i praworządności

. Anglia stała się pierwszym krajem o nowoczesnym systemie parlamentarnym, opartym na rywalizacji stronnictw politycznych, które wyrażały interesy grup społecznych; na razie system ten ograniczał się do niewielkiej części społeczeństwa posiadającej pełnię praw politycznych (warunkiem była własność ziemi), ale konstytucyjna monarchia angielska stworzyła wzór dla innych krajów i narodów.

Podobne prace

Do góry