Ocena brak

Wojna siedemnastowieczna ze Szwecją

Autor /Parys Dodano /09.11.2011

Przyczyny wojny ze Szwecją:

a) sejm szwedzki zaniepokoił się możliwością przeprowadzenia rekatolicyzmu przez Zygmunta III Wazę i zdetronizował go z tronu szwedzkiego, królem obwołano jego stryja Karola Sudermańskiego,

b) Zygmunt III Waza przekazał Polsce w pacta conventa Estonię - południowe Inflanty,

c) konflikt dynastyczny,

d) walka o miejsce nad Bałtykiem,

e) Szwedzi chcieli utworzyć z Bałtyku szwedzkie jezioro wewnętrzne - ogromne możliwości zysku,

Wojna polsko-szwedzka dzieli się na V etapów.

Szwecja.

a) około 1 miliona ludności,

b) rolnictwo miało drugorzędne znaczenie - drzewo, miedź, żelazo,

c) brak gospodarki folwarcznej,

d) dobrze rozbudowana flota - tzn. że już od dawna Szwecja planowała wojnę z Polską

I etap wojny - 1600 - 1605

Zygmunt III Waza & Karol IX

Początkowo wojska szwedzkie opanowały Inflanty aż po Dźwinę, jednak Polacy zmobilizowali się po 5 latach i odzyskali utracone ziemie. Decydujące znaczenie miało zwycięstwo Polaków w bitwie pod Kircholmem w 1605 roku. Czterotysięczna armia polska - dowodzona przez Jana Karola Chodkiewicza - starła się z 14-tysięczną armia szwedzką. Polacy zmobilizowali jazdę ciężką. Szwedzi skupili swoje wojska na dnie doliny, husaria polska z góry zaatakowała Szwedów. Polacy nie zdołali w pełni wykorzystać swojego sukcesu. Przeszkodziły temu niepokoje wewnętrzne w kraju jak i wmieszanie się Polski do walki o tron w Rosji.

Sytuacja w Polsce.

Zygmunt III Waza dzięki Zamoyskiemu i średniej szlachcie znalazł się na tronie. Zamoyski umiera, a szlachta podupada. W 1606 roku zebrał się sejm, który miał wzmocnić władzę króla, ale szlachta ma nowego przywódcę, Mikołaja Zebrzydowskiego. Przeciwko Zygmuntowi III Wazie - rokosz sandomierski 1606 - konfrontacje przeciwko królowi. Jednak wtedy była wojna i trzeba tłumić konflikty wewnętrzne. Wojska królewskie pokonały przywódców rokoszu pod Guzowem. Zygmunt nie wzmocnił swojej władzy, a magnateria będzie to wykorzystywała - konflikty religijne.

II etap - 1621 - 1622

Zygmunt III Waza & Gustaw Adolf

Kiedy Polska znalazła się w obliczu najazdu tureckiego, Inflanty zaatakowała armia szwedzka, wkroczyła do Kurlandii i oblegała Rygę. W 1621 Polska musiała oddać Rygę Gustawowi Adolfowi. W 1622 zawarto rozejm w Mitawie:

a) Polska musi oddać Inflanty aż po Dźwinę,

b) Polska pozostawiła lenną Kurlandię oraz polskie Inflanty (pd.-wsch.)

III etap - 1626 - 1629

Wojna przeniosła się na Pomorze Gdańskie. W 1626 wojska szwedzkie wylądowały w porcie Prus Książęcych - Piławie. Szybko opanowały rejony nadmorskie aż po Puck. Wojska szwedzkie rozpoczęły blokadę Gdańska. Polska nie była przygotowana do wojny, kraj osłabiony konfliktami wewnętrznymi i niezadowoleniem z polityki królewskiej. Polacy zwołali sejm - w obliczu wielkiego zagrożenia - i uchwalono podatki na wojsko. Zaczęło się zbrojenie armii i organizowanie floty. Na czele wojsk polskich stanął - Stanisław Koniecpolski, który skoncentrował znaczniejsze siły wojskowe i zdołał zahamować dalsze postępy przeciwnika. W 1627 odzyskano Puck. 28 listopada 1627 pod Oliwą dała największe zwycięstwo Polaków - zdobycie dowodzących okrętów wroga. Dzięki temu sukcesowi zdołano na pewien czas zatrzymać blokadę Gdańska. Jednak mimo pomocy Austriaków nie udało się wypchnąć Szwedów z Pomorza. Nie zmieniło tego nawet zwycięstwo Koniecpolskiego w 1628 w bitwie pod Trzcianą. W 1629 za pośrednictwem Francji zawarto rozejm w Starym Targu - niekorzystny dla Polaków:

a) wszystkie porty inflanckie i pruskie oprócz Pucka, Gdańska i Królewca do Szwecji,

b) Szwedzi zapewnili sobie 3,5 % cło z handlu gdańskiego,

c) książę pruski jako rekompensatę za utracone ziemie dostał Malbork, Sztum i Żuławy

IV etap - 1635

Ten rozejm został zmieniony w 1635 w Sztumskiej Wsi:

a) Szwedzi zmuszeni zostali do opuszczenia portów pruskich - wykorzystano osłabienie Szwecji wywołane śmiercią Gustawa Adolfa na polu bitwy w wojnie 30-letniej,

b) Szwedzi muszą zrezygnować z opłat od Gdańska,

c) Książę pruski oddał trzymane przez siebie tereny.

V etap - 1655 - 1660

POTOP SZWEDZKI

Jan Kazimierz & Karol X Gustaw

Do rozpoczęcia tej wojny przyczyniła się polska magnateria. Hieronim Radziejowski przekonał Szwedów, że należy zacząć wojnę z Polską. Magnaci niechętni Janowi Kazimierzowi (uważali, że nieudolnie prowadził wojnę na wschodzie) obiecywali królowi szwedzkiemu łatwy podbój Polski. Magnateria i szlachta miały nadzieję, że przy ich pomocy uda się odzyskać tereny utracone na wschodzie.

a) wojska szwedzkie - ogromna przewaga militarna, doświadczona armia, żołnierze wynajmowani za pieniądze,

b) wojska polskie - bardzo małe, 10-tysięczne pospolite ruszenie,

Wojska szwedzkie zaatakowały:

a) od Pomorza Szczecińskiego na Wielkopolskę,

b) od Inflant na Litwę.

Pospolitym ruszeniem dowodził Andrzej Grudieński i Krzysztof Opaliński. Radziwiłłowie zawarli porozumienie ze Szwedami, że w momencie przejęcia Polski przez Szwedów, oni będą panować na Litwie.

a) we 1655 wrześniu skapitulowała Warszawa,

b) Jan Kazimierz ucieka do Głogówka na Opolszczyźnie,

c) koniec 1655 - obrona Częstochowy - znaczenie symboliczne,

d) grudzień 1655 - oddziały partyzanckie obejmują całą Polskę,

e) styczeń 1656 - sukcesy Polaków - Jan Kazimierz powraca do kraju,

f) przybywa do Lwowa i składa "śluby lwowskie":

- poprawa warunków życia chłopskiego,

- pogłębienie katolicyzmu na ziemiach polskich,

g) na stronę króla przechodzi magnateria i Radziwiłłowie zostają pokonani,

h) Szwedzi doprowadzają do przymierza z Prusami i z Siedmiogrodem,

i) Warszawa pod koniec czerwca w rękach Polaków,

j) nawet pomoc księcia pruskiego Fryderyka Wilhelma nie złamała oporu polskiego w bitwie o Warszawę,

k) pomoc księcia Siedmiogrodu - Jerzy Rokoczym - klęska wojsk szwedzkich

1657 traktaty welawsko - bydgoskie:

a) Polska traci lenno pruskie,

b) prawo przemarszu wojsk pruskich przez Pomorze Gdańskie,

c) rozerwany sojusz polsko-pruski

Pod wpływem niepowodzeń Szwedzi przystąpili do rokowań (Polacy odzyskują Toruń i większość P.G.):

1660 maj - pokój w Oliwie:

a) Polacy musieli zaakceptować zmiany ze Sztumskiej Wsi,

b) Jan Kazimierz wyrzekł się pretensji do tronu szwedzkiego,

c) Szwedzi zobowiązali się przestrzegać wolności handlu na Bałtyku,

d) potwierdzone zostały traktaty welawsko - bydgoskie.

Podobne prace

Do góry