Ocena brak

Wojna secesyjna

Autor /motorola Dodano /27.04.2012

Wojna domowa w Ameryce Północnej, zainicjowana przez spory dotyczące problemu niewolnictwa, rozwinęła się w nadspodziewanie krwawy i długotrwały konflikt. Przewaga gospodarcza zapewniła zwycięstwo Północy, które doprowadziło do zakończenia procederu niewolnictwa.

Wybór na prezydenta Stanów Zjednoczonych republikanina Abrahama Lincolna był dla najbardziej wojowniczo nastawionych stanów południowych nie do zaakceptowania. Lincoln obiecał, że zapobiegnie rozszerzaniu niewolnictwa, ale nie będzie interweniował tam, gdzie było już ono legalne. Mimo to jednak, siedem stanów (Karolina Południowa, Missisipi, Alabama, Georgia, Luizjana, Teksas i Floryda) ogłosiło secesję (wystąpienie) z Unii. Secesja odbyła się w okresie pomiędzy wyborem Lincolna w listopadzie 1860 roku a objęciem przez niego urzędu w marcu 1861 roku.

Zbuntowane stany

Stany, które stworzyły unię w roku 1776, traktowane były jako suwerenne państwa, przekazujące część swych kompetencji rządowi federalnemu (centralnemu), mającemu siedzibę w stolicy. Przedstawiciele stanów południowych twierdzili, że ich stany mają prawo odzyskać pełną suwerenność i, po ogłoszeniu secesji w lutym 1861 roku, założyli swój własny związek - Konfederację. Lincoln utrzymywał, że Unia była „nierozerwalna", że żaden stan nie miał prawa z niej wystąpić i że Konfederaci stali się wobec tego rebeliantami. Formalnie to właśnie, a nie niewolnictwo, stało się przyczyną wybuchu wojny domowej.

Lincoln powszechnie uważany był za bezpośredniego, szczerego idealistę, lecz był on także zręcznym politykiem. Jego polityka w pierwszych tygodniach sporu może być postrzegana dwojako - jako podporządkowana pragnieniu utrzymani: pokoju albo też jako zdeterminowana przez chęć postawienia Południa w roli winowajcy. Lincoln nie podjął żadnej akcji agresywnej, ale stał za prób podesłania posiłków do Fortu Sumter, bazy wojsk federalnych w zatoce przy Charleston - w Południowej Karolinie. W odpowiedzi na ten gest Karolińczycy ostrzelali fort, zmuszając go do kapitulacji, co wywołało wojnę. Wirginia, Arkansas, Tennessee i Karolina Północna ogłosiły secesję i przyłączyły się do Konfederacji, choć pięć granicznych stanów niewolniczych pozostało w Unii.

Nierówna walka

Walka była bardzo nierówna. 23 stany północne liczyły prawie 23 miliony mieszkańców; na Południu mieszkało tylko 5 milionów białych. Północ posiadała potężny przemysł, dobrą infrastrukturę transportową, rozwijającą się gospodarkę i silną flotę. Gospodarka Południa zdominowana była przez rolnictwo i w dodatku uzależniona od możliwości eksportowania bawełny i importowania towarów zza granicy. Południe znajdowało się więc w bardzo niedogodnej sytuacji i narażone było na skutki blokady morskiej.

Żadna ze stron nie spodziewała się, że wojna potrwa długo i Lincoln początkowo ogłosił niewielki zaciąg 75000 ochotników. Jednak w lipcu 1861 roku armia Unii została okrążona w czasie pierwszej bitwy pod Buli Run i Północ została zmuszona do rozpoczęcia bardziej starannych przygotowań. Pod koniec wojny armie Unii liczyły około miliona żołnierzy, a szeregi Konfederatów, 500000. Można dowodzić, że wojna secesyjna była pierwszą nowoczesną wojną, w której ścierały się naprawdę ogromne armie i która pociągnęła za sobą bezprecedensową liczbę ofiar.

Głównym teatrem konfliktu był obszar Wirginii, Marylandu i południowej Pensylwanii, region szczególnie istotny, bo obejmujący obydwie stolice, Waszyngton w dystrykcie federalnym i Richmond w Wirginii. W roku 1862 żadna ze stron konfliktu nie potrafiła odnieść w tym rejonie decydującego zwycięstwa: ofensywa Unii w Wirginii została odparta, a we wrześniu długo przeciągająca się bitwa pod Antietam zakończyła ofensywę Konfederatów pod wodzą naczelnego dowódcy sił Południa, generała Roberta Edwarda Lee.

W innych rejonach Północ szybko odniosła sukcesy. Po historycznym pierwszym pojedynku między opancerzonymi okrętami wojennymi marynarka Unii rozpoczęła zajmowanie ważnych punktów na wybrzeżu i blokadę Południa. W maju 1862 r. po brawurowym wypadzie zdobyto Nowy Orlean, leżący u ujścia Missisipi. Siły marynarki współpracowały z armia lądową Unii w kampaniach na terenie Kentucky i Tennesee, gdzie sławę zdobył generał Ulysses Simpson Grant. Kulminacyjnym punktem tych kampanii był upadek Vicksburga (lipiec 1863 r.). Po tym zwycięstwie Północ miała zapewnioną kontrolę nad Mississippi, a Arkansas, Luizjana i Teksas odcięte zostały od reszty terytorium Konfederacji.

Decydujący rok

1863 był rokiem decydującym dla losów wojny. Wyzwolenie wszystkich niewolników w stanach południowych, ogłoszone przez Lincolna we wrześniu roku 1862, nabierało mocy prawnej od 1 stycznia 1863. W lipcu ofensywa generała Lee na Północ zakończyła się klęską pod Gettysburgiem, po której nie mogło już być mowy o bezwzględnym zwycięstwie militarnym Konfederacji. Na zachodzie triumf generała Granta pod Chattanoogą (listopad) zapewnił armii Unii kontrolę nad Tennessee i otworzył możliwość wkroczenia do Georgii.

W 1864 roku Ulysses Grant został wodzem naczelnym sił Unii i objął osobiście dowodzenie nad sektorem wschodnim. W maju stoczył on kilka krwawych bitew z armią Lee. Choć nierozstrzygnięte, starcia te znacznie osłabiły Konfederację. Tymczasem generał William T.Sherman, który zastąpił Granta na zachodzie, przedarł się przez Georgię i obiegł Atlantę; miasto upadło we wrześniu 1864 roku. Następnie podjął swój słynny marsz w kierunku morza, niszcząc wszystko, co spotkał na swej drodze, i praktycznie przepoła-wiając terytorium Konfederacji.

Kapitulacja Konfederacji

W roku 1865 Konfederacja załamała się. Siły generała Lee zostały uwięzione pomiędzy wojskami Granta i Shermana. 3 kwietnia upadło Richmond. Wreszcie, 9 kwietnia, w obliczu przygniatającej przewagi liczebnej i okrążenia przez siły nieprzyjacielskie, Lee skapitulował w gmachu sądu w Appomattox, a pozostałe armie konfederackie wkrótce poszły za jego przykładem. Wojna secesyjna kosztowała życie ponad 600000 ludzi, a Południe zostało w znacznym stopniu zrujnowane.

Wojna secesyjna - WAŻNIEJSZE DATY

1860

Lincoln wybrany na prezydenta; Karolina Południowa występuje z Unii

1861

Założenie Konfederacji; Lincoln obejmuje urząd; ostrzelanie Fortu Sumter rozpoczyna wojnę domową; secesja czterech dalszych stanów; pierwsza bitwa pod Buli Run

1862

Unioniści zdobywają Nowy Orlean; Lee zostaje wodzem naczelnym sił Konfederacji; bitwa pod Antietam

1863

Wchodzi w życie akt znoszący niewolnictwo; bitwa pod Gettysburgiem; upadek Vicksburga; bitwa pod Chattanoogą

1864

Grant zostaje dowódca naczelnym sił Unii; Sherman zdobywa Atlantę

1865

Upadek Charlestonu i Richmond; kapitulacja Lee; koniec wojny secesyjnej

Podobne prace

Do góry