Ocena brak

WOJNA

Autor /Gabor Dodano /24.04.2012

Apoteoza wojny obraz z turkiestańskiego cyklu batalistycznego (1871-72) Wasilija W. Wiereszczagina, przedstawiający piramidę ludzkich czaszek na tle opustoszałego krajobrazu i zrujnowanego miasta, zadedykowany przez autora „wszystkim zdobywcom, przeszłym, teraźniejszym i przyszłym". Cykl dotyczy walk w Turkiestanie 1863-73. Brudna wojna, fr. sale guerre, niegodziwa, bezecna, zbrodnicza, zwł. wojna Francji z Wietnamem 1946-54.

Chcesz pokoju, gotuj się do wojny zob. Pokój. Dziwna wojna, fr. dróle de guerre, ang. phony war, nm. Sitzkrieg, niby-wojna, wojna siedząca, bezczynna, jaką Anglia i Francja prowadziły z hitlerowskimi Niemcami od 3 IX 1939 do 10 V 1940. Kto mieczem wojąje... zob. Miecz. Lepszy w domu groch, kapusta niż na wojnie kura tłusta przysł., pochodzące z XVI-wiecznej pieśni o żołnierzu-tułaczu Idzie żołnierz borem-lasem.

Na ścieżkę wojenną wstąpić wypowiedzieć wojnę; wyrażenie z Opowieści Skórzanej Pończochy (zob. Skórzana Pończocha) Jamesa Fenimore Coopera; por. Kalumet; Topór (Zakopać topór wojenny). Na wojnie jak na wojnie, fr. a la guerre comme a la guerre, trzeba się dostosować nawet do przykrych okoliczności.

Na wojnie wielkie wydarzenia bywąją wynikiem błahych przyczyn, łac. w bello parvis momentis magnicasus intercederent, z Wojny domowej, 1,21, Cezara. Niech na całym świecie wojna... zob Wieś. Nieszczęścia wojny, fr. Les mis er es de la guerre, cykl akwafort, 7 mniejszych z 1632 i 18 większych z 1633, Jacquesa Callota, obraz wojen religijnych we Francji.

Nosić wojnę i pokój w fałdach togi wyrażenie odnoszące się do wypadków z 2. wojny punickiej (218 pne.) opisanych przez Liwiusza, 21, 18, 13; por. Kasjusz Dion, 55, 10. Wojna rozpoczęła się w ten sposób, że poseł rzymski złożył dłoń na fałdzie swej togi na piersi i rzekł: „Tu przynosimy wam wojnę i pokój.

Bierzcie, co chcecie." Na co otrzymał natychmiast równie dumną odpowiedź: „Jak wam się podoba. Nam jest wszystko jedno." Wtedy Fabiusz otworzył fałdę i powiedział: „Przynosimy wojnę." Na co senatorowie kartagińscy odparli jak jeden mąż: „Przyjmujemy ją."

Obrona jest skuteczniejsza... zob. Obrona. Okropności wojny, hiszp. Los desastres de la guerra, wielki cykl 82 akwafort (1810-15) Francisca Goyi, ukazujący potworność i okrucieństwo wojny obronnej wojska i ludu Hiszpanii z francuskim najeźdźcą, Napoleonem I; por. Guernica. Święte wojny toczone w imię haseł religijnych; w staroż. Grecji wojny między członkami Amfiktionii Delfickiej .w obronie sanktuarium Apollina w Delfach:

1. przeciw Krissie ok. 590 pne.,

2. przeciw Fokidzie w 448 pne.,

3. przeciw Fokidzie w 355-346 pne. przy pomocy Filipa II Macedońskiego 

4. przeciw Filipowi II w 339-38 pne., zakończona klęską państw, gr. pod Cheroneją.

Święte wojny (dżihad) w obronie islamu, traktowane jako powinność religijna.

Topór wojenny (zakopać) zob. Topór (Zakopać). To wspaniałe, ale to nie jest wojna, fr. c'est magnifique, mais ce n'est pas la guerre, komentarz generała fr. Pierre Bosqueta do słynnej szarży bryt. brygady lekkiej kawalerii pod Bałakławą 25 X 1854 na pozycje ros. w czasie wojny krymskiej; zdanie to przypisywano także marszałkowi Franęois Canrobertowi, który również był świadkiem szarży. Trzy rzeczy do prowadzenia wojny zob. Pieniądze.

W czasie wojny... zob. Muza; Prawo. Wojna cykl rysunków (1866—67) Artura Grottgera, Wrocław, Muzeum Śląskie, w których artysta ukazuje rezultaty wojny jako tragedię rodu człowieczego. Cykl barwnych litografii (50 plansz, 1924) Ottona Dixa z grupy Neue Sachlichkeit, zrodzony z doświadczeń 1. wojny świat, i będący ostrzeżeniem przed następną. Litografie zniszczone przez hitlerowców.

Wojna Białej i Czerwonej Róży (Wojna Dwóch Róż) wojna domowa w Anglii 1455-85 między dwiema młodszymi liniami Plantagenetów: Lancaster (czerwona róża w herbie), obozem arystokracji, i York (biała róża), popieranej przez drobną szlachtę, mieszczan i chłopów; zakończona bitwą pod Bosworth Field (zob.).

Wojna i pokój powieść (1864-69) Lwa Tołstoja uważana za arcydzieło, rozgrywająca się wokół inwazji Wielkiej Armii Napoleona I na Rosję w 1812 i wypędzenia najeźdźcy z kraju; ukazuje ona zarazem rolę ślepego przypadku w przebiegu działań wojennych i znaczenie zbiorowego wysiłku narodu.

Powieść przedstawia przeszło pięćset postaci, od Napoleona I i Aleksandra I do chłopa Platona Karatajewa. W tło wypadków dziejowych wpisana jest kronika dwóch rodzin szlacheckich - Bołkońskich i Rostowów.

Centralnymi postaciami książki są: Natasza Rostowa, książę Andrzej Bołkoński i Pierre Bezuchow, z którym autor się po części identyfikuje. Opera (Leningrad 1952) Sergiusza Prokofiewa, libretto kompozytora wg Lwa Tołstoja. Pierwszą wersję Prokofiew pisał w 1.941, gdy armie niemieckie szły na Smoleńsk drogą napoleońską.

Wojna i pokój dwa olbrzymie malowidła (1952) w „kaplicy pokoju" w Vallauris (płd. Francja) namalowane przez Pabla Picassa pod wrażeniem wydarzeń wojny koreańskiej. Malowidła przedstawiają urodę życia i koszmary wojny.

Wojna i wieści wojenne ze słów Innego Mieszczanina w 1. części Fausta, Pod bramą miasta, Goethego: „Nie ma to, jak w niedziele i święta gwarzyć o wojnie i wieściach wojennych"; oparte na Biblii, Ew. wg Mat., 24, 6, i Marka, 13, 7: „Usłyszycie o wojnach i wieściach wojennych."

Wojna jest tylko kontynuacją polityki innymi środkami, nm. der Krieg ist nichts anderes ais die Fortsetzungder Politik mitanderen Mitteln, z pracy o wojnie (1834, wyd. pol. 1958) pruskiego generała i teoretyka wojsk. Karla von Clausewitz.

Wojna kokoszą, zwana też rokoszem gliniańskim, ironiczna nazwa kilkutygodniowych kłótliwych rozpraw szlachty, która zamiast iść na wyprawę przeciw Wołoszy w 1537, zgromadziła się pod Lwowem i Glinianami i wytaczała skargi przeciw rządom Bony na dworze Zygmunta I oraz domagała się większych przywilejów. W tym czasie czeladź dokonywała rzezi wśród okolicznych kur-stąd nazwa. Rokosz zmusił jednak króla i senat do ustąpienia przed żądaniami szlachty.

Wojna kokoszą obraz (1872) Henryka Rodakowskiego, Warszawa, Muz. Nar.

Wojna ojcem wszystkich rzeczy zob. Heraklit. Wojna pałacom! pokój chatom!, fr. guerre aux chale aux!paix aux chaumi&res!, z noty o autorze w 1. zbiorowym wydaniu (w roku III Republiki) dzieł Chamforta; hasło, które Chamfort miał zalecać żołnierzom wkraczającym na ziemie nieprzyjaciół.

Wojna peloponeska zob. Peloponez. Wojna pożera najlepszych!, nm. Ja, der Krieg verschlingt die Besten/, z wiersza Siegesfest, 85, nm., 'Obchód zwycięstwa', Friedricha Schillera.

Wojna secesyjna zob. Secesja. Wojna siedmioletnia zob. Siedem. Wojna stuletnia zob. Sto. Wojna światów, ang. The War of the Worlds, powieść (1898) H. G. Wellsa o inwazji potworów z Marsa na Anglię; zob. Mars(janie).

Wojna trojańska zob. Troja. Wojna trzydziestoletnia zob. Trzydzieści. Wojna trzynastoletnia zob. Trzynaście. Wojna wszystkich przeciw wszystkim, łac. bellum omnium in omnes a. contra omnes, filozof ang. Thomas Hobbes, 1588-1679, o stosunkach w społeczeństwie pierwotnym (Lewiatan, 1, 4). Wojna żywi wojnę, nm. der Krieg ernahrt den Krieg, z dramatu Dwaj Piccolomini, 1, 2 (zob. Wallensteiń), Friedricha Schillera.

Wojny krzyżowe zob. Krucjaty. Wojny sukcesyjne zob. Sukcesja. Wojny znienawidzone przez matki, łac. bella matribus detestata, z Pieśni, 1,1,24, Horacego. Zimna wojna zob. Zimny.

A na wojnie świszczą kule,

Lud się wali jako snopy,

A nąjdzielniej biją króle,

A nąjgęściej giną chłopy.

M. Konopnicka, A jak poszedł..., 9-12.

Podobne prace

Do góry