Ocena brak

WŁASNOŚĆ – POJĘCIE I OGRANICZENIA

Autor /Pompejusz Dodano /21.11.2011

Pierwotne nabycie prawa własności ma miejsce na skutek zawłaszczenia, znalezienia skarbu, połączenia rzeczy, przetworzenia, nabycia pożytków i zasiedzenia. Pochodne sposoby nabycia prawa własności to: mancypacja, in iure cessio i tradycja.

Władztwo nad rzeczami mogło mieć charakter faktyczny (posiadanie possessio i dzierżenie detentio) lub prawny (wyrażone w prawach rzeczowych – własność i prawa na rzeczy cudzej – iura in re aliena). Ograniczonymi prawami rzeczowymi na rzeczy cudzej były – służebności, prawo zastawu, emfiteuza (dzierżawa wieczysta) i superficies (prawo zabudowy). Wszystkie prawa rzeczowe miały charakter bezwzględny (skuteczne erga omnes), objęte ochroną procesową za pomocą actiones in rem.

Rozróżnić należy władztwo faktyczne od prawa do rzeczy (szczególnie posiadanie od własności) -separata esse debet possessio a proprietateUlpian, posiadanie jest kwestią faktu, a nie prawa rem facti, non iuris esse - Paulus).

Ograniczenia własności mogły nastąpić ze względu na interes publiczny (przepisy budowlane, komunikacyjne, sanitarne) lub interes sąsiada - prawa sąsiedzkie (wymagało to tolerowania immissiones szkodliwych wpływów z gruntu sąsiedniego), czy też przez samoograniczenie władztwa przez dopuszczenie innej osoby do korzystania z jego rzeczy w ograniczonym zakresie przez ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego.

Własność:

  • Jedno z pięciu praw rzeczowych i jako jedyne pełne prawo na rzeczy

  • Sprowadza się do robienia z rzeczą wszystkiego co nie jest prawem zakazane

  • Prawo własności jest jednym z podstawowych praw w ogóle (jego funkcja pozytywna – zakreśla podmiotowi granice tego prawa; negatywna – wyklucza ingerowanie osób trzecich w sferę cudzej własności)

  • Prawo jednolite, elastyczne, nie przestaje przysługiwać właścicielowi nawet gdy jego prawa są maksymalnie zminimalizowane

  • Nie jest stosunkiem prawnym ale prawem

  • Jako instytucja prawna jest kategoria historyczną

  • W każdym porządku prawnym jest podstawową instytucją i zajmuje pozycje centralną każdego systemu

  • Dystrybutor dóbr w otaczającej nas rzeczywistości

  • Własność społeczna – możliwość korzystania szerokiemu ogółowi

  • Własność prywatna – tylko pewna masa majątkowa, jeśli należy do osoby prawnej to oddana została w służbę celu

Rodzaje własności:

  • Własność kolektywna –

  • Własność prywatna – rzeczowe i autonomiczne prawo jednostki do władania rzeczą materialna, w treści swej nieograniczone o ile nie narusza obowiązującego prawa

  • Własność indywidualna – tu podmiotem jest pater familias, najpierw ruchomości a potem także i grunty

  • Własność kwirytarna –(własność cywilna – bo chroniona przez ius civile), przysługiwała jedynie pełnoprawnym obywatelom rzymskim, nabycie własności wymagało zachowania formy albo mancypacji, ale res nec mancipi można było nabywać w inny sposób, zdarzało się ,że nabywca nie nabywał własności kwirytarnej a jedynie posiadanie, które dopiero z upływem czasu wskutek zasiedzenia mogło prowadzić do własności kwirytarnej (zanim to nastąpiło własność kwirytarna pozostawała przy zbywcy a posiadaczowi nie przysługiwały żadne środki ochrony

  • Własność bonitarna (pretorska) – dzięki actio Publicana – fikcja że powód posiadał sporna rzecz przez czas niezbędny do zasiedzenia – znajduję się ona w majątku uprawnionego

  • Własność podwójna – duplex dominium – jak wyżej – na tej samej rzeczy własność kwirytarna i bonitarna

  • Od Justyniana władztwo ma charakter jednolity

  • Własność narodu rzymskiego lub cesarza – grunty prowincjonalne zdobyte w wyniku podboju, uprawnienia właścicieli mieli posiadacze – władztwo – można sprzedać, dziedziczyć ale nigdzie nie nazwano tego własnością – władztwo na gruntach prowincjonalnych – zrównane z własnością kwirytarną za Justyniana

  • Pełną własność na gruncie mógł mieć tylko obywatel rzymski tylko w Italii

Własność peregrynów – chroniona była w myśl zasady personalności przez ich własne systemy prawa, jeżeli spór z obywatelem rzymskim zakładano fikcję, że peregryn jest obywatelem rzymskim, Karakalla nadał obywatelstwo wszystkim mieszkańcom imperiumkoniec odrębnej kategorii własności.

Iura in re aliena było to prawo na rzeczy cudzej czyli ograniczone prawo własności. Należały tutaj takie oprawa jak : służebność, wieczystą dzierżawę, zastaw, prawo powierzchni, hipoteka. Służebność servitutes jest to ograniczone prawo rzeczowe które umożliwiało osobie cudzej korzystanie z rzeczy w ściśle określonym kierunku lub w określony przez prawo sposób. Służebność dzieliła się na gruntową (prediorum) i osobistą (personalum). Wieczysta dzierżawa jest to prawo zbywalne i dziedziczne do eksploatacji cudzego gruntu z obowiązkiem płacenia czynszu. Zastaw w postaci pignus i hipoteki służył jako forma zabezpieczenia było więc to prawo dodatkowe ustanawiane w celu zabezpieczenia istniejącego zobowiązania. Prawo powierzchni (superficies) czyli prawo do zamieszkiwania w budynku jako prawo dziedziczne i zbywalne zbudowanym na cudzym gruncie z obowiązkiem płacenia czynszu.

Do góry