Ocena brak

Władza jako podstawowa kategoria socjologii polityki - Władza jako przejaw nierówności społecznych wg P. Blau’a. Balavenderas

Autor /tolek555 Dodano /18.07.2011

Peter Blau uważa, iż władza jest naturalnym komponentem życia społecznego. Dotyczy ona dysproporcji zasobów na poziomie:

-mikro

-mezo

-makro

Blau uważa, iż stosunki władcze oparte są na dysproporcji. W przypadku deficytów porządanego dobra, następuje uległość i poddaństwo. Istnieje pewna zdolność do poddania się osobie mającej do dyspozycji interesujące nas dobra.

Blau swą koncepcje władzy wywodzi z omawianych przez niego procesów wymiany społecznej. Uważa on, iż procesy społecznego zrzeszania można ujmować jako "wymianę działań, o charakterze materialnym lub niematerialnym, bardziej lub mniej nagradzającą lub kosztowną, pomiędzy co najmniej dwiema osobami". Jednostka, która świadczy drugiej cenne usługi zobowiązuje ją. By spłacic powstałe zobowiązanie, druga strona winna w zamian dostarczyc korzyści tej pierwszej. Blau ma tu na myśli korzyści zewnętrzne, nie zaś przede wszystkim nagrody, które stanowią istotę związku samego w sobie. Na proces wymiany społecznej społecznej wpływają różnorodne czynniki: stadium rozwoju i charakter związku między partnerami wymiany, natura korzyści podlegających transakcjom, koszta poniesione dla ich dostarczenia, społeczny kontekst, w jakim zachodzi wymiana. Ustanowienie stosunków wymiany wymaga poczynienia inwestycji stanowiących dla drugiej strony zobowiązanie. Wymiana społeczna wymaga zaufania, iż druga strona odzwajemni się. Zaufanie jest niezbędnym warunkiem stabilnych stosunków społecznych i ponieważ wynikająca z wymiany zobowiązania przyczyniają się do wzrostu zaufaniem istnieją specjalne mechanizmy służące podtrzymywaniu zobowiązań, a tym samym umacnianiu więzów wzajemnych zobowiązań i zaufania (przykład: jeżeli dostaniemy na Gwiazdkę niespodziewany prezent od kogoś, możemy odwzajemnić się obdarowującemu nas dopiero za rok, w następne swięta).

Naturę nagród społecznych można rozróżnic wedle kilku kryteriów:

1/pewne nagrody społeczne nie podlegają wymianie barterowej, szczególnie wewnętrzne zauroczenie jakąś osobą, aprobata dla jej opinii i sądów oraz szacunek dla jej umiejętności, ponieważ ich znaczenie polega na tym, iż są to reakcje spontaniczne, nie zaś umyślne sposoby sprawienia komuś przyjemności. Takie oceny danej osoby lub jej cech mają dla niej wartośc nagradzającą tylko wtedy, kiedy ma ona podstawy, aby uważac, iż nie są one przede wszystkim powodowane wyraźną chęci8ą sprawienia jej satysfakcji. Działania nagradzające (w przeciwieństwie do faktycznych ocen) mogą podlegac barterowi w procesie wymiany społecznej, ponieważ fakt, iż są zamierzone jako zachęta, nie wpływa na ich wewnętrzną wartośc jako nagród.

2/można dokonać rozróżnienia między nagrodami wewnętrznymi, wynikającymi z istoty związku między jednostkami, takimi jak osobista sympatia i społeczna akceptacja oraz nagroda zewnętrznymi, takimi jak aprobata dla decyzji lub opinii oraz instrumentalne usługi

3/ można rozróżnić nagrody, które jednostki mogą sobie wzajemnie zapewniac, oraz takie, które z konieczności są jednostronne, a które przejawiają się w ogólnym szacunku, jakim darzona jest osoba, co nadaje dodatkowego prestiżu, oraz powszechnym uleganiu życzeniom, co obdarza większą władza. tak więc relacja uległość - władza to typ nagrody jednostronnej, gdzie obserwujemy przemyślane działania. Relacja ta pociąga za sobą bezpośrednie koszty podporządkowania ponoszone przez dostarczycieli.

To było nieco bełkotliwe słowo wstępne. Toteż teraz przechodzimy do istoty rzeczy. Jak pisze Sztompka rozdziale XVI tomu "Socjologia. Analiza społeczeństwa", ten amerykański socjolog (Blau) uważa, że władza rodzi się zawsze z nierównorzędnych, niezrównoważonych, pozbawionych wzajemności, asymetrycznych relacji między ludźmi. Jak bowiem napisałem wyżej Blau uważa, iż wszelkie interakcjemiędzy ludźmi sprowadzają się do wymiany jakichś dóbr czy wartości. Uważa on, iż do takich transakcji wymiany partnerzy wchodzą od razu z nierównymi zasobami: są bogatsi i biedniejsi, mądrzejsi i głupsi, silniejsi i słabsi itp. Startujący z gorszych pozycji mogą zwyczajnie nie byc w stanie odpłacic za dobra, które są im niezbędne. Zawsze jednak mają do dyspozycji pewną "walutę", która jest uniwersalnie ceniona: podległośc, podporządkowanie się, poddanie się partnerowi. Według Blaua poddajemy się władzy partnera, czyli dają partnerowi wymiany władzą na sobą, gdy:

a) nie mogą zapłacić czy zrewanżować się za otrzymywane od partnera dobra czy usługi,

b) nie potrafią znaleźć alternatywnego źródła potrzebnych dóbr czy usług - partner ma na nie monopol,

c) nie mogą się obejść bez tych dóbr czy usług,

d) nie istnieje możliwośc wymuszenia tych dóbr czy usług siłą tudzież zdobycia ich przemocą.

Sztompka (za Blau'em) podaje następujące przykłady tak rozumianej władzy:

1/ władza właściciela ziemskiego nad chłopem pańszczyźnianym. Chłop potrzebuje dostępu do ziemi, niezbędnej, aby zdobyć środki do życia dla siebie i rodziny. Nie może zakupic ziemi na własność. Nie może też zagarnąć ziemi siłą. Pozostaje mu poddanie się władzy pana feudalnego, zrezygnowanie ze swojej wolności, bo w zamian za to otrzyma użytkowanie ziemi.

2/ osobista niewola za długi w Indiach, gdy nie mogąc zwrócić pożyczki, dłużnik pracuje niewolniczo na rzecz wierzyciela, poddając się całkowicie jego władzy, czasem przez kilka pokoleń.

3/ relacja patrona i klienta w organizacjach przestępczych czy mafijnych. W zamian za tzw. "ochronę" i pozorne bezpieczeństwo właściciel sklepu, restauracji czy kantoru uzależnia się od mafijnego patrona, uznając jego władzę nad sobą i realizując jego żądania.

4/ dziewczyna uzyskuje władzę nad zakochanym chłopcem, dla którego jest jedyna i niezastąpiona.

Ci, którzy posiadający władzę muszą ją zabezpieczyc i umocnic, aby to zrobic muszą:

a/ nie przyjmować za swoje dobra czy usługi niczego innego niż podległość,

b/ monopolizować własne dobra czy usługi, odcinając podległych sobie od dostępu do alternatywnych źródeł,

c/ wzmagać poczucie całkowitej niezbędności oferowanych dóbr dzięki odpowiedniej indoktrynacji czy propagandzie

d/ zabezpieczyć się przed ewentualnością buntu podległych swojej władzy i zdobycia przez nich potrzebnych im dóbr siłą.

Podlegający władzy, aby uniezależnić się i odzyskać wolność, winni:

a/ Zwiększać zasoby strategicznych dóbr, które mogą być wymienione za wolność,

b/ Poszukiwać alternatywnych źródeł potrzebnych dóbr czy usług - likwidować monopol partnera posiadającego władzę.

c/ Uczyć się rezygnacji z dóbr czy usług, za które nie można zapłacić inaczej niż zniewoleniem

d/ Zwiększać własną siłę nacisku na partnera, aż do możliwości zdobycia potrzebnych dóbr czy usług przemocą.

Podobne prace

Do góry