Ocena brak

Władza jako odmiana nierówności społecznej

Autor /Rick Dodano /29.07.2011

Władza jest odmianą nierówności społecznych, ale wśród różnych form nierówności, jakie omawialiśmy w poprzednim rozdziale, posiada znaczenie szczególne. Powtarza się jako swoisty wspólny mianownik zarówno w nierównościach gradacyjnych, jak i dychotomicznych. Jest obecna nie tylko w obrębie specyficznej hierarchii władzy - jednej z drabin nierówności gradacyjnej - ale także we wszystkich pozostałych rodzajach stratyfikacji.

I tak, władza jest efektem, ale niekiedy źródłem, przywilejów majątkowych, stanowi konsekwencję wysokiego prestiżu, ale sama może być powodem prestiżu, daje dostęp do szans edukacyjnych, ale pewną formę władzy („władzę eksperta") przynosi posiadana wiedza, ułatwia dostęp do opieki zdrowotnej, ale inną formę władzy daje z kolei sprawność fizyczna. Władza stanowi też bardzo istotny czynnik podziałów dychotomicznych. Jest kluczowym aspektem relacji między klasami społecznymi, a także rodzajami ze względu na płeć (gender), wreszcie zbiorowościami większościowymi i mniejszościami etnicznymi czy rasowymi. Amerykański socjolog Peter Blau twierdzi, że władza rodzi się zawsze z nie-równorzędnych, niezrównoważonych, pozbawionych wzajemności, asymetrycznych relacji międzyludzkich .

Należy on do zwolenników omawianego wcześniej poglądu, że wszelkie interakcje między ludźmi sprowadzają się do wymiany jakichś dóbr czy wartości, niekoniecznie, choć także, materialnych. Otóż do takich transakcji wymiennych partnerzy wchodzą od razu z nierównymi zasobami: są bogatsi i biedniejsi, mądrzejsi i głupsi, silniejsi i słabsi, ładniejsi i brzydcy itp. Ci, którzy startują z gorszych pozycji, mogą nie być w stanie odpłacić za potrzebne im od innych dobra. Ale zawsze dysponują pewną „walutą" uniwersalnie cenioną: podległością, podporządkowaniem się, poddaniem się partnerowi. Według Blaua, poddajemy się władzy partnera, czyli dajemy mu nad sobą władzę, gdy:

a) nie możemy zapłacić lub zrewanżować się za otrzymywane od partnera dobra czy usługi,

b) nie potrafimy znaleźć alternatywnego źródła tych potrzebnych nam dóbr czy usług, czyli inaczej, kiedy partner ma na nie monopol,

c) nie możemy się obejść bez tych dóbr czy usług,

d) nie mamy możliwości wymuszenia tych dóbr czy usług siłą, zdobycia ich przemocą.

Zobaczmy kilka przykładów, z zupełnie różnych dziedzin życia społecznego. Pierwszy to władza właściciela ziemskiego nad chłopem pańszczyźnianym. Chłop potrzebuje dostępu do ziemi, swoistego miejsca pracy, niezbędnego, aby zdobyć środki do życia dla siebie i rodziny. Nie ma możliwości zakupu ziemi na własność.

Nie może też zagarnąć ziemi siłą. Pozostaje mu poddanie się władzy pana feudalnego, zrezygnowanie ze swojej wolności, bo w zamian za to otrzyma użytkowanie ziemi. Inny przykład do dziś szeroko spotykany w Indiach to osobista niewola za długi, gdy nie mogąc zwrócić pożyczki, dłużnik pracuje niewolniczo na rzecz wierzyciela, poddając się całkowicie jego władzy, czasem przez kilka pokoleń. Jeszcze inny przykład to relacja patrona i klienta w organizacjach przestępczych czy mafijnych. W zamian za tzw. „ochronę" i pozorne bezpieczeństwo właściciel sklepu, restauracji bądź kantoru uzależnia się od mafijnego patrona, uznając jego władzę nad sobą i realizując jego żądania. A z zupełnie innej, mniej ponurej dziedziny, dziewczyna uzyskuje władzę nad zakochanym chłopcem, dla którego jest jedyna i niezastąpiona.

Obie strony takiej nierównorzędnej relacji mają do dyspozycji przeciwstawne strategie działania. Posiadający władzę, aby ją zabezpieczyć i umocnić musi:

a) nie przyjmować za swoje dobra czy usługi niczego innego niż podległość, a więc wykazywać obojętność na próby odwzajemnienia się w innej „walucie",

b) monopolizować własne dobra czy usługi, odcinając podległych sobie od dostępu do alternatywnych źródeł,

c) wzmagać przez odpowiednią indoktrynację lub propagandę poczucie absolutnej niezbędności oferowanych dóbr czy usług,

d) zabezpieczyć się przed możliwością buntu podległych swojej władzy i zagarnięcia przez nich potrzebnych im dóbr siłą.

Odwrotnie, ten kto władzy podlega, aby uniezależnić się i odzyskać wolność, powinien:

a) Zwiększać zasób takich strategicznych dóbr, które mogą być wymienione za wolność, na przykład przez wykupienie się z niewoli. W Indiach kilka rodzin będących w niewoli za długi składa się, aby wykupić jedną z nich, która następnie, pracując już za normalną płacę, zbiera pieniądze, aby zrewanżować się, wykupując kolejną z tych, które jej dopomogły w uwolnieniu,

b) Poszukiwać innych źródeł potrzebnych dóbr czy usług, a więc likwidować monopol partnera posiadającego władzę. Uzależniony i zniewolony chłopak powinien rozglądnąć się za innymi dziewczynami, a właściciel restauracji zwrócić się do profesjonalnej firmy ochroniarskiej,

c) Uczyć się rezygnacji z dóbr czy usług, za które nie można zapłacić inaczej niż zniewoleniem, a więc trenować swoistą asceze, która daje osobistą niezależność,

d) Zwiększać własną siłę nacisku na partnera, aż do możliwości zdobycia potrzebnych dóbr czy usług przemocą.

Podobne prace

Do góry