Ocena brak

Władcy Wysp Brytyjskich

Autor /lolekbocian Dodano /08.05.2012

W ciągu kilku stuleci Walia i Szkocja łączyły się z Anglią coraz silniejszymi więzami. Tylko Irlandia stała się w XX wieku niepodległym państwem.

Na terytorium Anglii osiadały niegdyś falami kolejne grupy najeźdźców - Celtowie, Rzymianie, Anglowie i Sasi, Duńczycy, wreszcie w roku 1066 podbili ją Normanowie, lud wywodzący się od Wikingów, który początkowo osiedlił się w Normandii na północnych terenach dzisiejszej Francji.

Królowie Anglii

Wilhelm I (ok. 1027-87; król 1066-87). Wilhelm zwany Zdobywcą, książę Normandii, pokonawszy króla saskiego Harolda, założył państwo feudalne, w którym główną rolę polityczną odgrywali Normanowie. Jego nowe włości dokładnie zinwentaryzowano i opisano w tzw. Domesday Book.

Wilhelm II (ok. 1057-1100; król 1087-1100). Niektórzy historycy uważają, że śmierć Wilhelma w czasie polowania w New Forest, była wynikiem zamachu o podłożu politycznym.

Henryk I (1068-1135; król 1100-35). Henryk wzmocnił władzę królewską. Próbował zapewnić sukcesję swej córce Matyldzie, jedynej dziedziczce.

Stefan (ok. 1100-54; król 1135-54). Stefan, krewny Wilhelma I, wybrany został królem, jednak musiał stawić czoła wojskom Matyldy (1102-67), która w roku 1141 na krótko zajęła tron. W końcu uzgodniono, że korona przypadnie synowi Matyldy Henrykowi, który miał odziedziczyć ją po Stefanie.

Henryk II (1133-89; król 1154-89). Henryk, syn Matyldy i Gotfryda z Anjou, był pierwszym królem z dynastii Plantagenetów, zwanych także Andegawenami. Udało mu się utrzymać całość dużego państwa. Popadł w konflikt z arcybiskupem Canterbury Thomasem Becketem, którego kazał w końcu zabić.

Ryszard I (1157-99; król 1189-99). Ryszard, bohater wypraw krzyżowych, w czasie swego panowania przebywał w Anglii mniej niż rok.

Jan (1167-1216; król 1199-1216). Jan został zmuszony do podpisania tzw. Wielkiej Karty Swobód (1215), w której zawarto spis praw i wolności przysługujących szlachcie.

Henryk III (1207-72; król 1216-72). Słabość Henryka jako władcy doprowadziła do powstania opozycji przewodzonej przez Simona de Monfort, który po raz pierwszy w historii Anglii zwołał sesję parlamentu (1265). Przeciwnicy króla zostali jednak rozbici przez siły dowodzone przez jego syna, księcia Edwarda.

Edward I (1239-1307; król 1272-1307). Edward, krzyżowiec i prawodawca, podporządkował Anglii Szkocję i podbił Walię.

Edward II (1284-1327; król 1307-27). Edwardowi nie udało się utrzymać władzy w Szkocji. Jego walka przeciwko opozycji wewnętrznej zakończyła się jego detronizacją i śmiercią.

Edward III (1312-77; król 1327-77). Edward pragnął, by postrzegano go jako wspaniałego rycerza. Zgłosił pretensje do korony Francji, wywołując wojnę stuletnią i odnosząc w niej początkowo zwycięstwa pod Crecy (1346) i Poitiers (1365).

Ryszard II (1367-1400; król 1377-99). Ryszard uważał, że jako król powinien posiadać nieograniczoną władzę, co doprowadziło do jego detronizacji i uwięzienia. W więzieniu zmarł, prawdopodobnie zamordowany.

Henryk IV (1366-1413; król 1399-1413). Pierwszy król z rodu Lancasterów - jego prawa do tronu nie zostały powszechnie uznane, co kilkakrotnie wywoływało rebelie.

Henryk V (1387-1422; król 1413-22). Henryk podbił północną Francję i miał odziedziczyć tron francuski, lecz młodo zmarł.

Henryk VI (1421-71; król 1422-61,1470-71). Henryk utracił Francję, zanim osiągnął wiek uprawniający go do objęcia tronu. To wywołało konflikt stronnictw. Henryk cierpiał na zaburzenia psychiczne i był bezradny w czasie tak zwanej wojny Dwóch Róż między rodami Lancasterów i Yorków. W roku 1461 utracił tron, a w 1470 znowu go odzyskał. Po zwycięstwie Edwarda IV został zamordowany w słynnym więzieniu Tower. W latach 1440-41 założył Eton College i King's College na uniwersytecie w Cambridge.

Edward IV (1442-83; król 1461-70,1471-83). Edward, pretendent do tronu ze stronnictwa Yorków, sięgnął po koronę, jednak popadłszy w konflikt z hrabią Warwickiem, został zdetronizowany. W roku 1471 pokonał Warwicka i po jego śmierci dalej rządził bezpiecznie.

Edward V (1470-1483?; król 1483). Syn Edwarda IV zaginął wraz z bratem. Sądzi się, że zostali zamordowani na rozkaz ich wuja, Ryszarda.

Ryszard III (1425-85; król 1483-85). Ryszard został królem, ogłosiwszy, że synowie jego brata Edwarda pochodzą z nieprawego łoża. Został pokonany i zabity przez pretendenta do tronu z rodu Lancasterów w bitwie pod Bosworth.

Henryk VII (1457-1509; król 1485-1509). Henryk, pierwszy monarcha z dynastii Tudorów, ożenił się z Elżbietą z rodu Yorków, dzięki czemu walczące dotąd stronnictwa pojednały się.

Henryk VIII (1491-1547; król 1509-47). Henryk był człowiekiem trudnego charakteru - był sześć razy żonaty. Zerwał kontakty kościoła angielskiego z papiestwem i sam stanął na jego czele.

Edward VI (1537-53; król 1547-53). Pod rządami małoletniego króla Edwarda Anglia stała się krajem protestanckim. Władzę w imieniu króla sprawował najpierw książę Sommerset, a potem książę Northumberland.

Joanna Grey (1537-54; królowa 1553). Została królową dzięki teściowi, lordowi Northumberland, który próbował zapobiec objęciu rządów przez katolicką księżniczkę Marię. Joanna w 9 dni po koronacji została ścięta.

Maria I (1516-58; królowa 1553-58). Maria poślubiła Filipa II, króla Hiszpanii i usiłowała przywrócić w Anglii katolicyzm.

Elżbieta I (1533-1603; królowa 1558-1603). Pod rządami Elżbiety, najbardziej charyzmatycznej królowej angielskiej, w Anglii ostatecznie umocnił się protestantyzm i pokonana została Hiszpania - rozbito wielką armadę.

Królowie Szkocji

Robert I (1274-1329; król 1306-29). Po podboju Szkocji przez Anglię Robert Bruce przewodził powstaniu narodowemu i odniósł świetne zwycięstwo pod Bannockburn. W roku 1328 Edward III formalnie uznał Bruce'a za króla Szkocji.

Dawid II (1324-1371; król 1329-71). W okresie małoletniości Dawida władzę na krótko przejął Edward Balliol, jednak Dawid zachował autorytet, mimo dziewięciu lat spędzonych w niewoli w Anglii (1346-57).

Robert II (1316-90; król 1371-90). Robert był pierwszym królem z dynastii Stuartów.

Robert III (ok. 1337-1406; król 1390-1406). Robert, władca nieporadny, pozwalał, by rządy w państwie sprawował jego brat, książę Albany.

Jakub I (1394-1437; król 1406-37). Jakub był pierwszym w całej serii królów szkockich, którzy dziedziczyli koronę przed osiągnięciem pełnolet-niości, wobec czego próby zwiększenia uprawnień królewskich nie powiodły się. Prawdopodobnie autor poematu miłosnego The Kingis Quair.

Jakub II (1430-60; król 1437-60). Jakubowi udało się złamać potęgę rodu Douglasów.

Jakub III (1451-88; król 1460-88). Dzięki kontraktowi małżeńskiemu z duńską rodziną panującą Szkocja zdobyła Orkady i Szetlandy archipelagi położone u północnych wybrzeży Szkocji. Jakub był jednak królem nie lubianym, został pokonany i zabity przez zbuntowanych możnowładców pod przywództwem swego następcy.

Jakub IV (1437-1513; król 1488-1513). Jakub podporządkował sobie autonomiczne dotąd Hebrydy. W sojuszu z Francją najechał na Anglię i wraz z wieloma możnymi Szkocji poległ w bitwie pod Flodden; była to największa klęska militarna w historii Szkocji.

Jakub V (1512-42; król 1513-42). Jakub podtrzymywał tradycyjny sojusz z Francją, który zawarto za panowania Dawida I (ok. 1082-1153). Według tradycji miał umrzeć, usłyszawszy o klęsce Szkotów pod Solway Moss.

Maria (1542-87; królowa 1542-67). Maria po poślubieniu francuskiego delfina powróciła do Szkocji, gdzie większość jej poddanych przeszła już na protestantyzm. Jej katolicyzm, tajemnicza śmierć jej drugiego męża - lorda Darnleya i małżeństwo z podejrzanym hrabią Bothwell sprawiły, że pozbawiono ją tronu. Zbiegła do Anglii, gdzie aresztowano ją, a po 19 latach więzienia stracono.

Jakub VI (1566-1625; król 1567-1625). Chociaż w okresie jego małoletności królestwo przeżywało problemy, Jakub, gdy zasiadł już na tronie, dobrze rządził Szkocją. W roku 1603 odziedziczył koronę angielską, i panował w Anglii jako Jakub I. Anglię i Szkocję łączyła formalnie jedynie osoba panującego monarchy.

Anglia i Szkocja

Jakub I (VI) (1566-1625; król 1603-25). Jakub był pierwszym władcą Anglii z rodu Stuartów. Uważano go za nieokrzesanego. Nie potrafił dojść do porozumienia z angielskim parlamentem.

Karol I (1600-49; król 1625-49). Jego dworskie maniery bardziej odpowiadały przyzwyczajeniom Anglików, lecz jego polityka była jeszcze bardziej nie do przyjęcia niż ta, którą prowadził jego ojciec. Karol poniósł klęskę w wojnie domowej (1642-46) i został ścięty.

Interregnum

W republice (1649-53) najwyższą władzę nominalnie sprawował parlament, jednak rzeczywista władza należała do wojska i jego dowódcy, lorda protektora, 01iviera Cromwella, który pokonał rojalistów, zajął Szkocję i Irlandię.

Olivier Cromwell (1599-1658; lord protektor 1653-58). Cromwell odebrał władzę parlamentowi. Przez cały okres rządów nikt mu się nie sprzeciwiał, jednak gdy władzę przejął jego syn, Richard (1626-1712; lord protektor 1658-59), zaczęła się szybka dezintegracja republiki.

Restauracja monarchii

Karol II (1630-85; król 1660-85). Nazywano go „wesołym monarchą", jednak był zręcznym politykiem. Wzmocnił znacznie monarchię.

Jakub II (VII) (1633-1701; król 1685-88). Jakub był katolikiem i obsadził urzędy wyznawcami tej religii. To spowodowało, że stronnictwa parlamentarne, wigowie i torysi, zjednoczyły się przeciwko niemu. Kiedy na ich wezwanie w Anglii wylądował władca Niderlandów Wilhelm Orański, Jakub zbiegł, a następnie został zdetronizowany.

Wilhelm H (1650-1702; król 1689-1702) i Maria (1662-94; królowa 1689-94). Maria, protestancka córka Jakuba II rządziła wspólnie z mężem Wilhelmem Orańskim. Wciągnął on Anglię w wojnę o sukcesję hiszpańską.

Anna (1665-1714; królowa 1702-14). Pod rządami Anny, młodszej córki Wilhelma, Anglia i Szkocja połączyły się w roku 1707 unią realną; państwo przyjęło nazwę Wielka Brytania. Do 1713 roku ciągnęły się wojny z Francją.

Jerzy I (1660-1727; król 1714-27). Jerzy, elektor hanowerski, został królem z rekomendacji wigów, którzy pod przywództwem Roberta Walpole'a, zdominowali rządy w państwie.

Jerzy II (1638-1760; król 1727-60). Jerzy był ostatnim królem brytyjskim, który osobiście poprowadził do walki swe oddziały (pod Dettingen w roku 1743).

Jerzy III (1738-1820; król 1760-1820). Był pierwszym królem z dynastii hanowerskiej, który urodził się w Wielkiej Brytanii. Prowadził aktywną, choć kontrowersyjną politykę, aż do czasu, gdy zachorował psychicznie i rządy objął jego syn.

Jerzy IV (1762-1830; król 1820-30). Jerzy był pierwszym monarchą, który by zwiększyć swoją popularność, odwiedzał podległe mu dominia.

Wilhelm IV (1765-1837; król 1830-37). Wilhelm kładł jeszcze większy nacisk niż jego poprzednicy na realizację woli parlamentu. Uczestniczył w przygotowywaniu reformy systemu wyborczego w roku 1832.

Wiktoria (1819-1901; królowa 1837-1901). Wiktoria była bratanicą Wilhelma IV. Chociaż po śmierci męża, księcia Alberta (1861), aktywność polityczna królowej spadła, Wiktoria stała się symbolem potęgi imperium brytyjskiego. W roku 1867 przejęła bezpośrednie rządy nad Indiami jako cesarzowa. Urodziła dziewięcioro dzieci, które weszły w związki małżeńskie z przedstawicielami wszystkich największych dynastii europejskich.

Edward VII (1841-1910; król 1901-10). Edward zyskał sławę dzięki swym romansom. Za jego panowania zawiązał się jednak również sojusz między odwiecznymi rywalami: Wielką Brytanią i Francją.

Jerzy V (1865-1936; król 1910-36). Podczas I wojny światowej, w reakcji na nastroje antyniemieckie, Edward zmienił nazwę dynastii z Sachsen-Cobourg-Gotha na Windsor.

Edward VIII (1894-1972; król 1936). Edward zakochał się w Amerykance Wallis Simpson, dwukrotnej rozwódce. Politycy i duchowni nie zaakceptowali związku, Edward abdykował więc, by móc poślubić swą wybrankę.

Jerzy VI (1895-1952; król 1936-1952). Jerzy nie spodziewał się, że zostanie królem. Walczył jednak z problemami zdrowotnymi i wadą wymowy, aby dobrze spełniać swą funkcję i zyskał szacunek poddanych. Podczas niemieckich bombardowań Londynu w roku 1940 nie opuścił miasta.

Elżbieta II (ur. 1926; królowa od 1952). Królowa Elżbieta poślubiła Filipa, księcia Edynburga, w roku 1947. Mają czworo dzieci, następcę tronu upatruje się w księciu Karolu. W czasie rządów królowej zaszły ogromne zmiany w społeczno-politycznym, a także obyczajowym życiu narodu, co widać na przykładzie rodziny królewskiej.

Premierzy Wielkiej Brytanii

Robert Walpole (1676-1745; premier 1721-42). Walpole kierował parlamentarnym stronnictwem wigów. Uważa się go za pierwszego premiera, ponieważ cieszył się zaufaniem króla i przewodził stabilnej większości parlamentarnej. Jednak formalnie Walpole, tak jak większość jego następców, nosił tytuł kanclerza skarbu.

Spencer Compton (ok. 1673-1743; premier 1742-43).

Henry Pelham (ok. 1695-1754; premier 1743-54). Pelham, zwolennik Wapole'a, kontynuował jego politykę zdobywania poparcia w parlamencie za pomocą rozdawania urzędów i pieniędzy.

Książę Newcastle (1693-1768; premier 1754-56, 1757-62). Newcastle był starszym bratem Pelhama. Zasiadał w parlamencie od czasów Walpole'a wyłącznie dzięki talentowi do prowadzenia manipulacji wyborczych i parlamentarnych.

Książę Devonshire (1720-64; premier 1756-57). Do zwycięstwa nad Francją w kolonialnej wojnie siedmioletniej (1756-63) przyczynił się głównie jego minister William Pitt starszy (1708-78; sekretarz stanu 1756-57,1757-61).

Hrabia Bute (1713-92; premier 1762-63). Bute ibył nauczycielem Jerzego III i miał największy wpływ na politykę królewską od czasu jego wstąpienia na tron w roku 1760. Zakończył wojnę siedmioletnią, jednak pod naciskiem opinii publicznej i podał się do dymisji.

George Grenville (1712-70; premier 1763-65). Wigowie podzielili się na kilka frakcji, co wywołało niestabilność na scenie politycznej.

Lord Rockingham (1730-82; premier 1765-66). Gabinet Rockinghama anulował tzw. ustawę stemplową, która wywołała wzburzenie w koloniach amerykańskich.

William Pitt (starszy) (1708-78; premier 1766-68). Już jako minister kilku kolejnych resortów dążył do umocnienia kolonialnej potęgi Wielkiej Brytanii. Po objęciu stanowiska premiera kontynuował tę politykę.

Książę Grafton (1735-1811; premier 1768-70).

Lord North (1732-92; premier 1770-82). Miał poparcie Jerzego III, ponieważ wcielał w życie jego politykę. Na jego kadencję przypada sromotna klęska Brytyjczyków w wojnie przeciwko 13 koloniom amerykańskim.

Lord Rockingham (1730-82; premier 1782).

Lord Shelburne (1737-1805; premier 1782-83). Po nagłej śmierci Rockinghama Shelburne kontynuował jego politykę, kończąc wojnę ze Stanami Zjednoczonymi i ograniczając władzę królewską.

Książę Portland (1738-1809; premier 1783). W czasie rządów gabinetu Portlanda nastąpiło zjednoczenie stronnictwa lorda Northa i kierowanej przez Charlesa Jamesa Foxa partii wigów. Koalicja ta jednak doprowadziła tylko do zdyskredytowania obu polityków.

William Pitt (młodszy) (1759-1806; premier 1783-1801). Pitt, w wieku 24 lat, został najmłodszym w historii premierem brytyjskim. Największy talent przejawiał jako finansista, jednak kierował również wojnami z Francją - rewolucyjną, a potem napoleońską. Od podpisania aktu unii z Irlandią w roku 1801 oficjalna nazwa państwa brzmiała Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. Pitt złożył dymisję, gdy król odmówił zniesienia praw dyskryminujących brytyjskich katolików.

Henry Addington (1757-1844; premier 1801-04). Był przyjacielem Pitta i objął urząd po jego rezygnacji. Podpisał krótkotrwały pokój z Francją.

William Pitt (młodszy) (1759-1806; premier 1804-06). Po wybuchu nowej wojny z Francją Pitt powrócił na urząd.

Lord Grenville (1759-1834; premier 1806-07). Gabinet, który nazywano „rządem wszystkich talentów" zdominowany był przez Charlesa Jamesa Foxa i jego zwolenników. Rozsypał się niedługo po śmierci Foxa.

Książę Portland (1738-1809; premier 1807-1809).

Spencer Perceval (1762-1812; premier 1809-12). Perceval został zamordowany na progu siedziby Izby Gmin.

Lord Liverpool (1770-1828; premier 1812-27). Liverpoolowi udało się stworzyć gabinet, w którym znaleźli się politycy bardziej błyskodiwi niż on sam. Wielka Brytania wyszła zwycięsko z wojen napoleońskich, a torysowski rząd krwawo stłumił niepokoje społeczne.

George Canning (1770-1827; premier 1827). Canning zmarł krótko po objęciu urzędu premiera.

Lord Goderich (1782-1859; premier 1827-28). Goderich jako premier nie mógł skutecznie rządzić państwem, ponieważ w partii torysów postępowała dezintegracja.

Książę Wellington (1769-1852; premier 1828-30). Wellington, zwycięzca spod Waterloo, zmuszony został do ogłoszenia ustawy znoszącej dyskryminację katolików, co wywołało pogłębienie się podziałów wśród torysów.

Lord Grey (1764-1845; premier 1830-34). Gabinet Grey'a przygotował reformę prawa wyborczego, która rozszerzyła prawa wyborcze.

Lord Melbourne (1779-1848; premier 1834, 1835-41). Melbourne, wielki spadkobierca Grey'a, na krótko musiał oddać władzę torysowskim gabinetom Wellingtona (1834) i Roberta Peela (1834-35). Podczas drugiej kadencji Melbourne zreformował administrację lokalną i objął polityczny patronat nad młodą królową Wiktorią.

Robert Peel (1788-1850; premier 1841-46). Rząd Peela, który dziś określany jest jako konserwatywny (współczesna brytyjska Partia Konserwatywna uważana jest za polityczną spadkobierczynię stronnictwa torysów) wprowadził ustawy promujące wolny handel. Żeby złagodzić skutki wielkiej klęski nieurodzaju, która nawiedziła Anglię i Irlandię w roku 1841-47, zniósł cła na zboże, co wywołało rozłam w jego partii.

Lord John Russel (1792-1878; premier 1846-52). W jego wigowskim gabinecie najbardziej wyróżnił się lord Palmerston, agresywny, populistyczny minister spraw zagranicznych.

Lord Derby (1799-1869; premier 1855-58). Pierwszemu z trzech konserwatywnych gabinetów mniejszościowych przewodził Derby, choć decydujący głos miał w nim Benjamin Disraeli.

Lord Aberdeen (1784-1860; premier 1852-55). Koalicja wigów i zwolenników Peela upadła z powodu nieudolności w prowadzeniu wojny na Krymie (1854-56).

Lord Palmerston (1784-1865; premier 1855-58; 1859-65). Palmerston doprowadził do zwycięstwa Wielkiej Brytanii i jej sojuszników w wojnie krymskiej. Zmarł w czasie pełnienia urzędu.

Lord Derby (1799-1869; premier 1858-59). Jego druga kadencja nie trwała długo.

Lord John Russel (1792-1878; premier 1865-66). Objął urząd po śmierci Palmerstona.

Lord Derby (1799-1869; premier 1866-68). Przeprowadzona przez Disraeliego druga reforma systemu wyborczego (1867), powiększająca liczbę uprawnionych do głosowania, była uważana przez konserwatystów za posunięcie ryzykowne.

Benjamin Disraeli (1804-81; premier 1868). Jego pierwsza kadencja była krótka.

William Ewart Gladstone (1809-98; premier 1868-74). Zdecydowane zwycięstwo liberałów (koalicji wigów i zwolenników Peela) osiągnięte dzięki nowej ordynacji wyborczej umożliwiło Gladstone'owi stłumienie rozruchów w Irlandii i wprowadzenie reform.

Benjamin Disraeli (1804-81; premier 1874-80). Podczas II kadencji znacznie umocnił swą pozycję i wprowadził wiele znaczących reform. Prowadził imperialistyczną politykę zagraniczną, wykupując większość udziałów w Kanale Sueskim i doprowadzając do objęcia bezpośredniej władzy nad Indiami przez królową Wiktorię.

William Ewart Gladstone (1809-98; premier 1880-85). Gladstone wprowadził w życie trzecią reformę ordynacji wyborczej, jednak wkrótce zmuszony został do złożenia dymisji z powodu niemożności uchwalenia budżetu.

Lord Salisbury (1830-1903; premier 1885-86). Zastąpił Benjamina Disraeliego jako przywódca stronnictwa konserwatystów.

William Ewart Gladstone (1809-98; premier 1886). Proponowane przez niego wprowadzenie samorządu dla Irlandii doprowadziło do rozłamu wśród liberałów.

Lord Salisbury (1830-1903; premier 1886-92).  

William Ewart Gladstone (1809-98; premier 1892-94). Gladstone miał już w tym czasie pozycję nestora brytyjskiej sceny politycznej. Przygotował ustawę o samorządzie dla Irlandii, jednak zrezygnował ze stanowiska po odrzuceniu jej przez Izbę Lordów, która posiadała prawo veta w stosunku do wszystkich projektów prawodawczych.

Lord Rosebery (1847-1921; premier 1894-95). Następca Gladstone'a był imperialistycznie nastawionym liberałem.

Lord Salisbury (1830-1903; premier 1895-1902). W czasie drugiej kadencji Salisbury'ego zmarła królowa Wiktoria.

Arthur James Balfour (1848-1930; premier 1902-05). Balfour był zbyt sceptyczny, by mógł skutecznie rządzić jako premier. Partia konserwatywna, którą kierował, była w tym czasie głęboko podzielona i gwałtownie traciła popularność.

Henry Campbell-Bannerman (1836-1908; premier 1905-08). Po zdecydowanym zwycięstwie wyborczym liberalny rząd Campbella-Bannermana wprowadził reformy ruchu związkowego i opieki społecznej, tworząc pierwszą ustawę emerytalną.

Herbert Asquith (1852-1928; premier 1908-16). Asąuith kontynuował reformy liberalnego rządu Campbella-Bannermana, zwyciężając w walce o ograniczenie uprawnień Izby Lordów.

David Lloyd George (1863-1945; premier 1916-22). Lloyd George, dynamiczny liberał z Walii, obalił gabinet Asąuitha w czasie trwania I wojny światowej i stanął na czele rządu koalicyjnego, w którego skład weszli jego zwolennicy z Partii Liberalnej i konserwatyści. W czasie jego kadencji kobiety w wieku ponad 30 lat otrzymały prawa wyborcze. Większa część Irlandii zyskała zaś prawie pełną niepodległość. Jednak Partia Liberalna nigdy nie otrząsnęła się po rozłamie.

Andrew Bonar Law (1858-1923; premier 1922-23). Law, z pochodzenia Kanadyjczyk, został premierem z ramienia Partii Konserwatywnej, lecz zły stan zdrowia zmusił go do złożenia urzędu.

Stanley Baldwin (1867-1947; premier 1923-24). Pierwsza kadencja konserwatysty Baldwina skończyła się porażką wyborczą.

James Ramsey MacDonald (1866-1937; premier 1924). MacDonald stał na czele pierwszego rządu Partii Pracy (tzw. labourzystów, od angielskiego Labour Party), który opierał się na poparciu liberałów.

Stanley Baldwin (1867-1947; premier 1924-29). Rząd-Baldwina złamał strajk generalny w roku 1926 i przyznał prawa wyborcze wszystkim dorosłym kobietom. W gospodarce wykształciła się nowa sytuacja - południe zaczęło bogacić się, na północy panowała stagnacja. Kobiety znalazły zatrudnienie w rozwijającym się sektorze usług.

James Ramsey MacDonald (1866-1937; premier 1929-35). MacDonald przewodził kolejnemu mniejszościowemu rządowi Partii Pracy, który załamał się wobec wielkiego kryzysu. Od roku 1931 MacDonald stał na czele tak zwanego „rządu narodowego" składającego się z konserwatystów, liberałów i kilku labourzystów.

Stanley Baldwin (1867-1947; premier 1935-37). Baldwin przyczynił się do abdykacji króla Edwarda VIII.

Arthur Neville Chamberlain (1869-1940; premier 1937-40). Prowadzona przez niego polityka „uspokajania Hitlera" nie zapobiegła wybuchowi II wojny światowej.

Winston Churchill (1874-1965; premier 1940-45). Kariera polityczna Churchilla była dosyć burzliwa. Dopiero jego konsekwentny sprzeciw wobec polityki „uspokajania" doprowadził do nominowania go na stanowisko premiera po wybuchu wojny. Zasłynął determinacją i krasomówstwem.

Clement Atlee (1883-1967; premier 1945-51). Przytłaczające zwycięstwo labourzystów w pierwszych powojennych wyborach było sygnałem potrzeby zmian społecznych. Gabinet Atlee znacjonalizował główne gałęzie przemysłu, stworzył państwową służbę zdrowia oraz przyznał niepodległość Indiom i Pakistanowi.

Winston Churchill (1874-1965; premier 1951-55). Churchill, chociaż zapadł na zdrowiu, powrócił do czynnej służby państwowej do roku 1955.

Anthony Eden (1897-1977; premier 1955-57). Eden był ministrem spraw zagranicznych w gabinecie cieni w czasie drugiej kadencji Churchilla. Po objęciu urzędu premiera podjął decyzję o interwencji w sporze o Kanał Sueski, co doprowadziło do jego upadku.

Harold Macmillan (1894-1986; premier 1957-63). Macmillan, zwany żartobliwie „Supermac", wprowadził Wielką Brytanię w okres powojennej prosperity gospodarczej.

Alec Douglas-Home (1903-95; premier 1963-64). Ten były sekretarz Neville'a Chamberlaina zrzekł się przysługującego mu miejsca w Izbie Lordów, aby zostać premierem. W latach 1970-74 pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych.

Harold Wilson (1916-95; premier 1964-70). Labourzystowski rząd Wilsona wpadł w kryzys finansowy. Kolejne problemy wywołała jednostronna deklaracja niepodległości ogłoszona przez białą i mniejszość w Rodezji.

Edward Heath (ur. 1916; premier 1970-74). Heath był głównym negocjatorem w rozmowach o przystąpieniu Wielkiej Brytanii do EWG. Jego rząd upadł w wyniku strajków górniczych.

Harold Wilson (1916-95; premier 1974-76). Za rządów Wilsona nastąpił gwałtowny zwrot w polityce państwa w stosunku do związków zawodowych i organizacji pracodawców. Zatwierdzono także ustawę mającą zapobiegać dyskryminacji ze względu na płeć. Wilson nagle i niespodziewanie złożył dymisję.

James Callaghan (ur. 1912; premier 1976-79). Callaghan był następcą Wilsona na stanowisku przywódcy Partii Pracy. Uchwalono ustawę o stosunkach między obywatelami różnych ras. Rząd, jak się wydawało, odnosił sukcesy, aż do tak zwanej „zimy niezadowolenia" 1978-79, która podważyła zaufanie opinii publicznej do rządu.

Margaret Thatcher (ur. 1925; premier 1979-90). W 1979 roku wybory wygrali konserwatyści, a stojąca na czele partii Margaret Thatcher została pierwszą kobietą na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii. Realizowała radykalny program wprowadzenia wolnej konkurencji. Sprywatyzowała wiele gałęzi przemysłu, prowadziła wojnę przeciwko Argentynie, kierowała państwem w czasie boomu, który przerodził się w recesję.

John Major (ur. 1943; premier 1990-97). Kiedy projekt wprowadzenia podatku pogłównego i anty-unijna polityka Thatcher doprowadziły do jej upadku, zastąpił ją na stanowisku bardziej pojednawczy John Major. W roku 1992 niespodziewanie wygrał wybory. Mimo piętrzących się trudności długo utrzymał władzę.

Tony Blair (ur. 1953; premier od 1997). Tony Blair poprowadził do zwycięstwa wyborczego odnowioną Partię Pracy. Udało mu się doprowadzić do zawarcia porozumienia pokojowego między walczącymi frakcjami w Irlandii Północnej.

Książęta Walii

Walia przez większość swej historii pozostawała podzielona, aż w roku 1282 podbili ją Anglicy. Wcześniej tylko trzem książętom udało się zjednoczyć pod swoimi rządami większość terytorium kraju. Od XIV wieku tytuł księcia Walii otrzymuje dziedzic tronu angielskiego.

Llewelyn ap Gruffudd (zm. 1282; książę 1246-82). Llewelyn odnosił sukcesy, aż do konfliktu z królem Anglii Edwardem I, któremu odmówił złożenia hołdu. W roku 1277 zmuszony został do tego siłą, wzniecił więc bunt, lecz w 1282 zginął.

Dawid (zm. 1283; książę 1282-83). Brat Llewelyna zginął w walce z Anglikami.

Owen Glendower (zm. ok. 1416; książę 1400-10). Glendower poderwał Walijczyków do walki przeciwko Henrykowi IV oraz angielskich i francuskich przeciwników króla. Jednak powstanie stłumiono i po roku 1410 słuch o księciu Glendowerze zaginął.

Republika Irlandii

Po wiekach angielskiego panowania w roku 1921 powstało wreszcie Wolne Państwo Irlandzkie obejmujące większość terytorium wyspy z wyjątkiem sześciu hrabstw na północy.

Arthur Griffith (1872-1922; przewodniczący Rady Wykonawczej 1922). Griffith był jednym z założycieli Sinn Fein, ruchu, który przewodził buntowi przeciwko Wielkiej Brytanii w latach 1919-21. Był także głównym negocjatorem traktatu londyńskiego z roku 1921, na podstawie którego powstało Wolne Państwo Irlandzkie. Z niechęcią zgodził się na podział Irlandii i status dominium. Radykałowie z Irlandzkiej Armii Republikańskiej nie zaakceptowali tych warunków i wybuchła wojna domowa, która wciąż trwała, gdy Griffith zmarł.

William Cosgrave (1880-1965; przewodniczący Rady Wykonawczej 1922-32). Podczas rządów Cosgrave'a zakończyła się wojna domowa (1922-23). Radykałowie ponieśli porażkę, a do władzy doszła partia Fine Gael, która akceptowała warunki traktatu londyńskiego.

Eamon de Valera (1882-1975; przewodniczący Rady Wykonawczej 1932-37) premier 1937-48). De Yalera, weteran powstania wielkanocnego z 1916 roku, przewodził radykałom w czasie wojny domowej. Założył republikańską partię Fianna Fail, wykorzystał swą kadencję, by stopniowo rozluźniać związki ze Zjednoczonym Królestwem. W roku 1937 Wolne Państwo zmieniło status. Eire, jak je odtąd nazywano, było praktycznie republiką, choć jeszcze nie z nazwy. Rząd irlandzki rościł sobie prawo do władzy nad całą wyspą, łącznie z jej protestancką częścią.

John Costello (1891-1976; premier 1948-51). Państwo zmieniło nazwę na Republika Irlandzka i w roku 1949 wystąpiło ze Wspólnoty Narodów.

Eamon de Valera (1882-1975; premier 1951-54).

John Costello (1891-1976; premier 1954-57).

Eamon de Valera (1882-1975; premier 1957-59). Podczas ostatniej kadencji na urzędzie premiera Valera musiał ogłosić stan wyjątkowy, by skutecznie zwalczać radykałów (IRA), którym wcześniej przewodził. Na koniec kariery politycznej został prezydentem (1959-73).

Sean Lemass (1899-1971; premier 1959-66).

Jack Lynch (ur. 1917; premier 1966-73). Pod rządami Lyncha Irlandia w roku 1973 przystąpiła do EWG. W Irlandii Północnej wybuchł ostry, długi kryzys polityczny.

Liam Cosgrave (ur. 1920; premier 1973-77).

Jack Lynch (ur. 1917; premier 1977-79).

Charles Haughey (ur. 1925; premier 1979-82). W roku 1970 Haughey odszedł z rządu Lyncha po oskarżeniu go o udział w przemycie broni do Irlandii Północnej.

Garret Fitzgerald (ur. 1926; premier 1982-87). Pojednawcza polityka Fitzgeralda w stosunku do problemu ulsterskiego doprowadziła w roku 1987 do podpisania porozumienia brytyjsko-irlandzkie-go w tej sprawie.

Charles Haughey (ur. 1925; premier 1987-92). Karierę Haughey'a ostatecznie zakończyła afera podsłuchowa.

Albert Reynolds (ur. 1932; premier 1992-94). Reynolds odegrał ważną rolę w doprowadzeniu do zawieszenia broni ogłoszonego przez Irlandzką Armię Republikańską w roku 1994. Złożył dymisję, gdy oskarżono go o ukrywanie informacji, które mogły poderwać autorytet kościoła.

John Burton (ur. 1947; premier 1994-96).

Bertie Ahern (ur. 1951; premier od 1996). Ahern jest współpracownikiem Haughey'a.

Podobne prace

Do góry