Ocena brak

Władcy Rosji i ZSRR

Autor /lolekbocian Dodano /10.05.2012

Do niedawna w Rosji panowały tyrania lub autokracja. Dyktatorskie rządy sprawowali carowie - „z bożej łaski" albo sekretarze partii komunistycznej -„z woli ludu pracującego".

Pierwsze państwo ruskie z centrum w Kijowie założone zostało w IX wieku przez dynastię Rurykowiczów, której protoplaści wywodzili się prawdopodobnie od Wikingów. W wieku XIV największe znaczenie wśród księstw ruskich uzyskała Moskwa, a w roku 1547 Iwan IV zwany Groźnym, wielki książę moskiewski, koronował się na cara Wszechrusi. Kolejni carowie przyłączali do państwa nowe terytoria, tworząc wielkie, choć zacofane gospodarczo i politycznie imperium. Po rewolucji październikowej w roku 1917 Rosja stała się dominującą republiką Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, pierwszego w świecie państwa komunistycznego. W roku 1990 ZSRR rozpadł się na szereg niezależnych państw, choć Federacja Rosyjska wciąż odgrywa w regionie decydującą rolę.

Carowie

Iwan IV Groźny (1530-84; car 1533-84). Iwan był pierwszym władcą ruskim, który ogłosił się carem. Opanował Kazań i Astrachań, co dało mu kontrolę nad terytoriami wzdłuż Wołgi, rozpoczął także ekspansję terytorialną państwa w kierunku Syberii. Nie odniósł sukcesu w wojnach o dostęp do Bałtyku, w których jego przeciwnikiem był między innymi król Polski i Litwy Stefan Batory. Zreformował system prawny i podatkowy, zbudował scentralizowaną administrację. W walce z możnymi, bojarami, uciekał się do terroru.

Fiodor I (1557-98; car 1584-98). Fiodor, człowiek słabego charakteru, był następcą Iwana, jednak rzeczywistą władzę w państwie sprawował jego doradca, Borys Godunow.

Borys Godunow (ok. 1551-1605; car 1598-1605). Fiodor I nie pozostawi! potomka, Borysa obrano więc carem. W roku 1604 pojawił się Dymitr zwany Samozwańcem, ponieważ podawał się za prawowitego następcę tronu, najmłodszego syna Iwana IV. Na czele wojsk zebranych przez magnatów polskich ruszył na Moskwę. Tymczasem Borys zmarł i Rosja pogrążyła się w tzw. „wielkiej smucie", trwającej do 1613 roku. W tym czasie wybuchały rewolty, wojska polskie okupowały Kreml, pojawiali się nowi pretendenci do tronu.

Fiodor II (1589-1605; car 1605). Fiodor II, syn Borysa Godunowa, został zamordowany wkrótce po objęciu tronu.

Dymitr II (zm. 1606; car 1605-06). Dymitr Samozwaniec zajął Moskwę z pomocą wojsk polskich, jednak zginął, zamordowany z inspiracji bojarów pod przywództwem Wasyla Szujskiego.

Wasyl IV (1552-1612; car 1606-10). Wasyl Szujski koronował się na cara, jednak nowy samozwaniec (również Dymitr) przybył pod Moskwę na czele wojsk polskich i zdetronizował Wasyla.

Michał Romanow (1569-1645; car 1613-45). Po okresie zamieszania wyparto Polaków z Kremla, a zgromadzenie możnych wybrało na cara Michała, założyciela dynastii, która miała władać Rosją do roku 1917.

Aleksy I (1629-76; car 1645-76). Aleksy przywrócił w państwie rządy twardej ręki, tłumiąc wielkie powstanie chłopskie pod przywództwem Stie-pana Razina. W wojnach z Rzeczpospolitą Rosja zdobyła Kijów i część Ukrainy położoną na lewym brzegu rzeki Dniepr.

Fiodor III (1656-82; car 1676-82). Fiodor prowadził pierwszą z wielu wojen Rosji przeciwko Turcji o Ukrainę.

Iwan V (1666-96; car 1682-96). Iwan formalnie współrządził ze swym bratem przyrodnim Piotrem.

Piotr I Wielki (1672-1725; car 1682-1725). Od roku 1689 Piotr był praktycznie niepodzielnym władcą Rosji. Wprowadził w państwie wiele reform gospodarczych, administracyjnych i społecznych na wzór zachodni, założył Sankt Petersburg, gdzie przeniósł stolicę oraz odnidfiBwycięstwo nad Szwedami w wojnie północnej! dzięki któremu Rosja umocniła się nad Bałtykiem-jej „oknem na Zachód". W czasie tej wojny, wykorzystując obecność swych wojsk na terytorium Rzeczpospolitej, Piotr ingerował w wewnętrzne sprawy Polski i Litwy. Kolejni carowie mieli później umacniać wpływy rosyjskie w tym rejonie Europy.

Katarzyna I (ok. 1684-1727; caryca 1725-27). Katarzyna była drugą żoną Piotra.

Piotr II (1715-30; car 1727-30). Piotr zmarł, nim osiągnął wiek, w którym mógłby samodzielnie sprawować rządy.

Anna (1693-1740; caryca 1730-40). Anna i jej niemiecki faworyt Biron bezwzględnie rozprawili się z opozycją. Rosja umocniła swe wpływy w Rzeczpospolitej.

Iwan VI (1740-64; car 1740-41). Rządy regenc-kie matki Iwana obalił spisek pałacowy, który wyniósł na tron córkę Piotra Wielkiego, Elżbietę.

Elżbieta (1690-1762; caryca 1741-62). Pod rządami Elżbiety Rosja umacniała swą pozycję mocarstwową na arenie międzynarodowej, biorąc między innymi udział w tak zwanej wojnie siedmioletniej (1756-63).

Piotr III (1728-62; car 1762). Piotr, człowiek chwiejny i ekscentryczny, naraził się wojskowym, wycofując się z wojny siedmioletniej. Kilka dni później został zdetronizowany i uduszony.

Katarzyna II Wielka (1729-96; caryca 1762-96). Katarzyna, niemiecka księżniczka, zainspirowała przewrót przeciwko swemu mężowi, Piotrowi III. Słynne były jej romanse, pod przemożnym wpływem Katarzyny miał pozostawać między innymi ostatni król polski Stanisław August. Jako „oświecona despotka" była co najmniej tak okrutna i arogancka jak przedstawiciele „oświeconego absolutyzmu" w innych krajach Europy - stłumiła bezwzględnie powstanie chłopskie, a z wolnych Kozaków zamieszkujących Sicz Zaporoską uczyniła chłopów pańszczyźnianych. Władzę swą usiłowała oprzeć na szlachcie, której prawa znacznie rozszerzyła. Uporządkowała rosyjską gospodarkę i administrację. Była główną inicjatorką rozbiorów Polski (1772,1793,1795).

Paweł I (1754-1801; car 1796-1801). Paweł -człowiek porywczy i chwiejny emocjonalnie - zginął w zamachu zorganizowanym przez kręgi związane z wojskiem.

Aleksander I (1777-1825; car 1801-25). Aleksander sprawował rządy w czasie, gdy Rosja prowadziła wojny z napoleońską Francją, a potem uczestniczyła w nowym podziale Europy na kongresie wiedeńskim. Formalnie Aleksandra koronowano również na władcę utworzonego po kongresie Królestwa Polskiego.

Mikołaj I (1796-1855; car 1825-55). Natychmiast po wstąpieniu na tron musiał stłumić tzw. powstanie dekabrystów - wierne mu wojska rozbiły maszerujące na siedzibę cara zrewoltowane oddziały. Mikołaj prowadził potem politykę niezwykle represyjną i rozbudował aparat policyjny, w tym policję tajną. Polityka ta wywołała powstanie listopadowe w Królestwie Polskim (1830-31), krwawo stłumione. Niepowodzenie w wojnie krymskiej (1853-56) było kolejną porażką Mikołaja i ujawniło potrzebę reform.

Aleksander II (1818-81; car 1855-81). Aleksander II miał opinię reformatora - rzeczywiście zniósł poddaństwo chłopów i popierał samorząd lokalny. Stłumił jednak także powstanie styczniowe (1863-64) w Królestwie i na Litwie. Zginął w zamachu dokonanym przez rewolucjonistów z organizacji Narodna Wola.

Aleksander III (1845-94; car 1881 -94). Odszedł od polityki liberalizmu, wrócił do represji, prześladował Żydów i inne mniejszości.

Mikołaj II (1868-1918; car 1894-1917). Mikołaj kontynuował politykę swego ojca, choć po porażce w wojnie z Japonią (1904-05) i wobec wystąpień o charakterze społeczno-rewolucyjnym, musiał poczynić pewne ustępstwa. Nieudolne rządy w czasie I wojny światowej doprowadziły w marcu 1917 roku do wybuchu rewolucji i abdykacji cara. Po kolejnym przewrocie, zorganizowanym przez bolszewików pod wodzą Lenina, Mikołaj został wraz z rodziną aresztowany i rozstrzelany.

Rząd Tymczasowy

Gieorgij Lwów (1861 -1925; premier 1917). Rząd Lwowa wprowadził reformy o charakterze liberalnym, nie podjął jednak problemu reformy rolnej, ani nie zdołał opanować rozprężenia spowodowanego zmęczeniem wojną.

Aleksander Kiereński (1881-1970; premier 1917). Kiereński sprawował kolejno kilka ważnych funkcji w rządzie Lwowa. Po przejęciu władzy upierał się, by kontynuować wojnę. Stracił władzę w wyniku przewrotu bolszewickiego, tzw. rewolucji październikowej.

Rosja Radziecka i ZSRR

Włodzimierz Iljicz Lenin (1870-1924; przywódca państwa 1917-24). Lenin (właściwie Uljanow) był „zawodowym rewolucjonistą", długo musiał przebywać na wygnaniu. Jako niekwestionowany lider frakcji bolszewików (od 1918 roku Rosyjska Komunistyczna Partia) pełnił funkcję przywódcy Rosji w czasie wojny domowej. W 1923 roku państwo zostało zreorganizowane. Powstał wtedy Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich - ZSRR. Po zwycięstwie w wojnie domowej, w czasie której obowiązywały okrutne zasady represyjnego „komunizmu wojennego", wprowadził Nową Ekonomiczną Politykę (NEP), która liberalizowała nieco rygoryzm rządów. Rany odniesione w zamachu osłabiły siły przywódcy radzieckiego i jego władzę.

Józef Wissarionowicz Stalin (1879-1953; sekretarz generalny RKP 1922-53). Tak jak Lenin, Stalin był zawodowym rewolucjonistą (Stalin to jego rewolucyjny pseudonim, naprawdę nazywał się Dżugaszwili). Po rewolucji działał w Radzie Komisarzy Ludowych pełniącej w Rosji Radzieckiej funkcję rządu. W roku 1922 został przywódcą partii komunistycznej, co pozwoliło mu obsadzić kluczowe stanowiska swymi poplecznikami, pozbyć się rywali i przejąć władzę dyktatorską. Prowadzona przez niego polityka kolektywizacji i czystek politycznych zniszczyła życie milionów ludzi. Jednak sukces w czasie II wojny światowej i wszechobecna propaganda tworząca tzw. kult jednostki sprawiły, że wielu traktowało go jako ojca narodu. W pewnych kręgach kult Stalina żywy jest w Rosji do dziś.

Nikita Chruszczow (1894-1971; sekretarz generalny 1953-64). Chruszczow potępił zbrodnie okresu stalinowskiego i zliberalizował nieco rządy w państwie, co nie zmieniło faktu, że ZSRR pozostał monopartyjną, represyjną dyktaturą. Ogłosił doktrynę „pokojowej koegzystencji" między krajami socjalistycznymi i kapitalistycznymi, jednak sprowokował ostry konflikt z USA przy próbie rozmieszczenia radzieckich rakiet na Kubie.

Leonid Breżniew (1906-82; sekretarz generalny 1964-82). Pod rządami Breżniewa, który prowadził bardzo agresywną politykę zagraniczną, ZSRR wzmocnił swą pozycję mocarstwową na arenie międzynarodowej i zyskał nowych sojuszników. Jednak gospodarka i struktura społeczna pozostawały w stanie stagnacji.

Jurij Andropow (1914-84; sekretarz generalny 1982-84). Andropow, były szef KGB (służby bezpieczeństwa), zmarł krótko po przejęciu władzy.

Konstantyn Czernienko (1911-85; sekretarz generalny 1984-85). Był on kolejnym podstarzałym reprezentantem „twardogłowych".

Michaił Gorbaczow (ur. 1931; sekretarz generalny 1985-91, prezydent 1990-91). Gorbaczow zapoczątkował epokę reform demokratycznych, wprowadzając politykę gtasnosti (jawności życia politycznego i społecznego) i pieriestrojki (ograniczonych reform gospodarczo-politycznych), jednak sytuacja gospodarcza państwa pogarszała się, a narody ZSRR zaczęły buntować się przeciw rosyjskiej dominacji. Wobec problemów wewnętrznych Gorbaczow cofnął poparcie dla komunistycznych reżimów w Europie Wschodniej, co umożliwiło siłom reformatorskim w tym regionie dojście do władzy. W roku 1991 Gorbaczow został uwięziony w areszcie domowym przez organizatorów wojskowego zamachu stanu reprezentujących partyjnych konserwatystów. Niepowodzenie puczu spowodowało rozwiązanie KPZR (choć komuniści zachowali silny wpływ na rządy) i ostateczny rozpad ZSRR.

Federacja Rosyjska

Borys Jelcyn (ur. 1931; prezydent od 1991). Jelcyn, początkowo reformator jeszcze bardziej radykalny niż Gorbaczow, został prezydentem Federacji Rosyjskiej, gdy ta stanowiła jeszcze część ZSRR. Odegrał istotną rolę w zdławieniu puczu w roku 1991. Niestety jego kłopoty zdrowotne i trudne do zrozumienia posunięcia polityczne osłabiają jego autorytet. Według komentatorów coraz wyraźniejsze są oznaki, że Rosją w praktyce rządzi oligarchia związana z rodziną prezydenta.

Podobne prace

Do góry