Ocena brak

Władcy Niderlandów i Skandynawii

Autor /lolekbocian Dodano /10.05.2012

Terytoriami zajmowanymi dziś przez Holandię, Belgię i Luksemburg oraz Szwecję, Danię, Norwegię, Finlandię i Islandię rządzili różni władcy, często obcego pochodzenia.

Aż do XVI wieku w Niderlandach istniało wiele samodzielnych prowincji. Proces centralizacji zaczął się dopiero pod panowaniem Filipa II Habsburga, króla hiszpańskiego zarządzającego tym terytorium. Wybuchła wtedy rewolta, która doprowadziła do uzyskania niepodległości przez Republikę Zjednoczonych Prowincji (dzisiejszą Holandię).

Namiestnicy

Wilhelm I Orański (1533-84; namiestnik 1579-84). Wilhelm był władcą Oranii, księstwa we Francji. Od jego tytułu (książę orański) wywodzi się nazwa dynastii, którą założył. Był namiestnikiem dużych obszarów Niderlandów, stanął na czele opozycji przeciwko rządom Filipa II. Kiedy w roku 1579 powstała Republika Zjednoczonych Prowincji, Wilhelm zosta! namiestnikiem, czyli dziedzicznym dowódcą wojsk nowego państwa. Zginął w zamachu.

Maurycy Orański (1567-1625; namiestnik 1584-1625). Maurycy, syn Wilhelma I, był utalentowanym dowódcą i opierał się Hiszpanom aż do podpisania rozejmu w roku 1609.

Fryderyk Henryk (1584-1647; namiestnik 1625-47). Osiągnął duże sukcesy, kierując armią Zjednoczonych Prowincji w rozgorzałej na nowo wojnie z Hiszpanią (1621-48).

Wilhelm II (1626-50; namiestnik 1647-50). Podpisanie pokoju z Hiszpanią wpłynęło na zmniejszenie się wpływów politycznych namiestników. Wilhelm przeprowadził zamach stanu, który jednak nie przyniósł istotnych rezultatów. Zmarł, zanim sytuacja wyklarowała się.

Jan de Witt (1625-72; wielki pensjonariusz 1653-72). De Witt sprawował w praktyce najwyższą władzę w państwie jako wielki pensjonariusz, czyli najwyższy rangą urzędnik. Pod jego rządami w Zjednoczonych Prowincjach panował dobrobyt, jednak podczas najazdu francuskiego de Witt został zlinczowany przez zrewoltowany dum.

Wilhelm III (1650-1702; namiestnik 1672-1702). Ten pogrobowiec (urodzony po śmierci ojca) Wilhelma II poświęcił całe życie na walkę z Francuzami. Został królem Anglii (1689) i budował różne koalicje, dzięki czemu udało mu się w końcu zadać upokarzającą klęskę Ludwikowi XIV. Wilhelm nie zostawił po sobie potomków w linii prostej i po jego śmierci fotel namiestnika długo pozostawał pusty.

Wilhelm IV (1711-51; namiestnik 1747-51). Wilhelm, który należał do spokrewnionej z książętami Oranii linii Nassau, został namiestnikiem po okresie sprawowania władzy przez urzędników państwowych. Umarł, gdy jego syn miał trzy lata, jego żona została więc regentką.

Wilhelm V (1748-1806; namiestnik 1751-95). W roku 1787 Wilhelm w celu stłumienia rebelii wywołanej przez profrancuski ruch „patriotów" zmuszony był wezwać na pomoc oddziały pruskie. Gdy w roku 1795 rewolucyjna armia francuska wkroczyła do Niderlandów, Wilhelm opuścił kraj. Francuzi doprowadzili do proklamacji republiki, która przetrwała do czasów napoleońskich.

Ludwik Bonaparte (1778-1846; król 1806-10). Na tron wprowadził go jego brat, Napoleon, cesarz francuski. Ludwik usiłował dbać o interesy Holendrów, co doprowadziło do wymuszonej abdykacji i aneksji Niderlandów przez Francję. Syn Ludwika, Ludwik Napoleon, został później cesarzem francuskim (1852-70).

Królowie Holandii

Wilhelm I (1772-1834; król 1815-40). Po upadku Napoleona Wilhelm został władcą Królestwa Niderlandów powstałego z połączenia terytoriów dzisiejszej Belgii i Holandii. Jednakże błędy w polityce dotyczącej prowincji belgijskich doprowadziły w roku 1830 do wybuchu rewolty i ogłoszenia przez Belgię niepodległości. Sprzeciwiał się reformom i w rezultacie został zmuszony do abdykacji.

Wilhelm II (1792-1849; król 1840-49). Pod wpływem wydarzeń wiosny ludów Wilhelm wprowadził bardziej liberalną konstytucję.

Wilhelm III (1817-90; król 1849-90).

Wilhelmina (1880-1962; królowa 1890-1948). Podczas II wojny światowej królowa, wraz z rządem kierowanym przez Pietera Gerbrandy (1885-1961; premier 1940-45), przebywała na emigracji w Wielkiej Brytanii. Abdykowała ze względu na zły stan zdrowia.

Juliana (ur. 1909; królowa 1948-80). Pod jej rządami Holandia uznała niepodległość Indonezji (wcześniej Holenderskie Indie Wschodnie) oraz wstąpiła do EWG. Juliana abdykowała, tak jak jej matka. Największy wpływ na politykę kraju we wczesnym okresie jej panowania miał socjalista Willem Drees, premier w latach 1948-58. Większość powojennych rządów holenderskich tworzyły koalicje i wiele z nich nie przetrwało pełnej czteroletniej kadencji parlamentu.

Beatrix (ur. 1938; królowa 1980-). W czasie panowania Beatrix niektórzy politycy holenderscy, jak na przykład Ruud Lubbers (premier chrze-ścijańsko-demokratyczny 1992-94) odegrali ważną rolę w polityce europejskiej.

Belgia

W okresie średniowiecza Niderlandy Południowe, czyli dzisiejsza Belgia, podzielone były na kilka małych prowincji przechodzących kolejno pod władanie hiszpańskie, austriackie, francuskie i holenderskie. Dopiero rewolucja w roku 1830 doprowadziła do powstania państwa belgijskiego.

Leopold I (1790-1865; król 1831-65). Leopold, książę Sachsen-Coburg, został monarchą konstytucyjnym z wyboru. Jego pozycja utrwaliła się dopiero, gdy Brytyjczycy i Francuzi pokonali interwencyjną armię holenderską w roku 1832. W roku 1839 Belgia ogłosiła wieczystą neutralność. Jako wdowiec po brytyjskiej księżnej Charlocie i wuj królowej Wiktorii, Leopold miał pewien wpływ na wydarzenia na europejskiej scenie politycznej.

Leopold II (1835-1909; król 1865-1909). Leopold został właścicielem Kongo, kolonii w środkowej Afryce. W 1908 roku wybuchła afera związana z postępowaniem kolonistów i kontrolę nad terytorium, odtąd znanym jako Kongo Belgijskie, przejęło państwo.

Albert I (1875-1935; król 1909-34). Był głową państwa, gdy w roku 1914 wybuchła I wojna światowa. Odmówił atakującym Francję Niemcom przyznania prawa przemarszu przez Belgię. Kraj zajęty więc został przez wojska niemieckie.

Leopold III (1901-83; król 1934-51). Podczas II wojny światowej Belgia ponownie znalazła się pod okupacją niemiecką. Leopold III, krytykowany za swe kontrowersyjne działania podczas wojny, udał się na emigrację (1944-50); po jego powrocie wybuchły protesty, które skłoniły go do abdykacji.

Baudoiun I (1930-93; król 1951-93). Paul-Herni Spaak (1899-1972; premier 1947-49) prowadził negocjacje, w wyniku których powstała wspólnota celna państw Beneluksu (Belgia, Holandia, Luksemburg). W roku 1958 Belgia stała się członkiem założycielem EWG z siedzibą w Brukseli. Gdy premierem był Jean-Luc Dehaene (ur. 1940; premier 1992-93, przewodniczący Komisji Europejskiej od 1994) zadawniony konflikt między Flamandami posługującymi się językiem niderlandzkim, a francuskojęzycznymi Walonami doprowadził do nadania państwu formy federacji.

Albert II (ur. 1934; król 1993-). Jest bratem króla Baudoiuna. W drugiej połowie lat 90. Belgią wstrząsnął incydent związany ze sprawą morderstw popełnianych na dziewczynkach. Między Flamandami i Walonami wciąż istnieją podziały.

Dania

W IX wieku Dania była centrum imperium obejmującego tereny państw skandynawskich i Anglię. Najwybitniejszym spośród jego władców był Kanut II Wielki. W XV wieku Duńczycy rządzili także Szwecją, Norwegią i Islandią.

Chrystian I (1426-81; król 1448-81). Chrystian był pierwszym władcą z dynastii oldenburskiej. Wybrany został królem w okresie kryzysu poli-tyczno-dynastycznego w Danii i Szwecji.

Jan (1455-1513; król 1481-1513). Janowi nie udało się utrzymać władzy nad Szwedami.

Chrystian II (1481-1559; król 1513-1523). Usiłował przywrócić władzę Danii nad Szwecją za pomocą terroru, co jednak mu się nie udało. Prowadzona przez niego polityka centralizacyjna doprowadziła do jego obalenia, w trakcie próby odzyskania władzy został schwytany przez przeciwników i zmarł w niewoli.

Fryderyk I (1471-1533; król 1523-33). Fryderyk, książę Holsztynu, stryj Chrystiana II został wybrany na jego następcę.

Chrystian III (1503-59; król 1534-59). Objąwszy tron po wojnie domowej, wprowadził luteranizm w Danii, Norwegii i Islandii.

Fryderyk II (1534-88; król 1559-88). Pod rządami Fryderyka, wielkiego renesansowego patrona sztuki, Dania przeżywała rozkwit.

Chrystian IV (1577-1648; król 1588-48). Chrystian przecenił siły Danii, interweniując w wojnie trzydziestoletniej, co miało katastrofalne skutki dla spraw państwa.

Fryderyk III (1609-70; król 1648-70). W wyniku zamachu stanu przeprowadzonego przez Fryderyka monarchia duńska stała się dziedziczna i absolutna. Jego wojny z rosnącą w siłę Szwecją niemal zgubiły kraj i doprowadziły do utraty Skanii - dziś południowej prowincji Szwecji.

Chrystian V (1646-99; król 1670-99). Dania brała udział w konfliktach europejskich wywołanych przez króla Francji Ludwika XIV, nic przy tym nie zyskując.

Fryderyk IV (1671-1730; król 1699-1730). Fryderyk włączył Danię do wojny północnej (1700-21), dzięki której pozycja Danii nieco się polepszyła w wyniku rozbicia potęgi Szwecji.

Chrystian VI (1699-1746; król 1730-46). Chrystian był człowiekiem ekstrawaganckim, a przy tym miernym władcą.

Fryderyk V (1723-66; król 1746-66). Fryderyk zostawiał prowadzenie polityki innym, wśród których wyróżnił się Niemiec z pochodzenia Johann von Bernstorff (1712-72).

Chrystian VII (1749-1808; król 1766-1808). Chrystian nie był w stanie samodzielnie rządzić państwem. W latach 1770-72 jego główny dorada, niemiecki lekarz Johann Friedrich Struensee, usiłował ograniczyć władzę możnych, lecz został pozbawiony urzędu i stracony. Później hrabia Andreas von Bernstorff (1735-97), reformator, krewny Johanna von Bernstorffa, zniósł poddaństwo chłopów i prowadził bardzo ostrożną, pokojową politykę zagraniczną.

Fryderyk VI (1768-1839; król 1808-39). Fryderyk sprawował rządy regenckie w imieniu swego chorego umysłowo ojca (1784-1808). Zawarł sojusz z Francją, a po upadku Napoleona musiał poczynić ustępstwa na rzecz Szwecji.

Chrystian VIII (1786-1848; król 1839-48). Wydarzenia wiosny ludów w roku 1848 zmusiły go do wprowadzenia pewnej liberalizacji rządów.

Fryderyk VII (1808-63; król 1848-63). Fryderyk wprowadził reformy obiecane przez swego ojca. Był ostatnim z rodu Oldenburgów.

Chrystian IX (1818-1906; król 1863-1906). Pod rządami Chrystiana Dania utraciła Szlezwik i Holsztyn, prowincje, z których pierwsza była w dużej części, a druga prawie w całości niemieckojęzyczna. Stało się to w wyniku wojny z Prusami i Austrią (1864).

Fryderyk VIII (1843-1912; król 1906-12).

Chrystian X (1870-1947; król 1912-47). W roku 1918 Dania była już nowoczesnym krajem demokratycznym, wykazującym coraz więcej cech państwa opiekuńczego. Nie brała udziału w I wojnie światowej, jednak traktat wersalski zdecydował o przeprowadzeniu w północnym Szlezwiku referendum, w wyniku którego terytorium to włączono do Danii. Podczas II wojny światowej okupowana była przez Niemców.

Fryderyk IX (1899-1972; król 1947-72). Dania była w tym czasie rządzona przez socjaldemokratów. W roku 1972 rząd Jensa Otto Kraga (1914-78; premier 1962-68,1971-72) wprowadził Danię do EWG.

Małgorzata II (ur. 1940; królowa 1972- ). W roku 1993 w referendum Duńczycy odrzucili traktat z Maastricht, jednak rok później zmienili zdanie, gdy Danię wyłączono z pewnych postanowień traktatu.

Szwecja

Szwedzi zrzucili dominację duńską na początku XVI wieku, a pod berłem Wazów Szwecja szybko urosła w potęgę. «

Gustaw I (1496-1560; król 1523-60). Gustaw Eriksson Vasa poprowadził rewoltę przeciwko Chrystianowi II, królowi duńskiemu. Został wybrany królem, ustanowił następnie dziedziczność tronu szwedzkiego. Przyczynił się do osłabienia wpływów Hanzy na handel bałtycki, patronował szwedzkiemu ruchowi reformacyjnemu.

Eryk XIV (1533-77; król 1560-68). Eryka, porywczego i doprowadzającego skarb do ruiny, zastąpił jego przyrodni brat Jan.

Jan III (1537-92; król 1568-92). Jan rozpoczął ekspansję Szwecji w regionie Morza Bałtyckiego, jego oddziały walczyły między innymi w sojuszu z wojskami Rzeczypospolitej przeciwko Rosjanom i Duńczykom w Inflantach (dziś Łotwa).

Zygmunt (1566-1632; król 1592-1604). Zygmunt z dynastii Wazów został wybrany królem polskim (1587-1632), rozpoczynając panowanie tego rodu na tronie polsko-litewskim. Później został dziedzicem tronu szwedzkiego. Jako król szwedzki podejmował próby zwiększenia zakresu władzy królewskiej i przywrócenia katolicyzmu, co doprowadziło do jego detronizacji. Jako władca Rzeczypospolitej wciągnął on państwo w pasmo wojen ze Szwecją.

Karol IX Sundermański (1550-1611; król 1604-11). Został regentem, a po detronizacji Zygmunta, królem szwedzkim. Zygmunt podjął próbę odzyskania korony, jednak został pokonany.

Gustaw II Adolf (1594-1632; król 1611-32). Gustaw Adolf uważany był za najwybitniejszego stratega swoich czasów. Prowadził wojnę z Rze-cząpospolitą, dowodził armią szwedzką w czasie wojny trzydziestoletniej. Odniósł spektakularne zwycięstwa pod Breitenfeld (1631) i Lutzen (1632). W tej ostatniej bitwie poniósł śmierć.

Krystyna (1626-89; królowa 1632-54). Zanim Krystyna osiągnęła pełnoletniość w roku 1644, władzę w jej imieniu sprawował kanclerz Axel Oxenstierna (1583-1654). Krystyna miała osobowość ciekawą, lecz ekscentryczną; nawróciła się na katolicyzm, abdykowała i spędziła końcowy okres życia w Rzymie.

Karol X Gustaw (1622-60; król 1654-60). Karol zwiększył zakres uprawnień monarszych i pokonał Duńczyków. To jego wojska zalały w roku 1655 Rzeczpospolitą (tzw. „potop szwedzki")- Za jego panowania Szwecja zajęła Skanię (dziś południowa prowincja Szwecji) i duże obszary wybrzeża Bałtyku.

Karol XI (1655-97; król 1660-97). Karol wprowadził w Szwecji monarchię absolutną.

Karol XII (1682-1718; król 1697-1718). Karol był geniuszem strategii, odniósł cały szereg zwycięstw nad koalicją wrogich państw w wojnie północnej (1700-21), jednak w końcu poniósł klęskę w bitwie z Rosjanami pod Połtawą (1709). Szukał schronienia w Turcji, zmarł od postrzału w czasie ekspedycji do Norwegii.

Ulryka Eleonora (1688-1741; królowa 1718-20). Była siostrą Karola XII. Zmuszona do wprowadzenia konstytucji znacznie ograniczającej władzę królewską, abdykowała na rzecz swego męża - Fryderyka.

Fryderyk I (1676-1751; król 1720-51). W traktatach kończących wojnę północną potwierdzono utratę przez Szwecję jej posiadłości nadbałtyckich i w rezultacie pozycji mocarstwowej. Scenę polityczną w kraju zdominował aż do roku 1738 szef rządu Arvid Hom (1644-1742). W tym czasie trwała w kraju rywalizacja między szlacheckim stronnictwem „czapek" i mieszczańskim stronnictwem „kapeluszy", które zmusiło go do ustąpienia.

Adolf Fryderyk (1710-71; król 1751-71). Adolf Fryderyk Horna był pierwszym władcą Szwecji z rodu Holstein-Gottrop.

Gustaw III (1746-92; król 1771-92). W wyniku zamachu stanu przywrócił monarchię absolutną, jednak w roku 1792 został zamordowany.

Gustaw IV (1778-1837; król 1792-1809). Utrata przez Szwecję Finlandii spowodowała aresztowanie króla i jego abdykację.

Karol XIII (1748-1818; król 1809-18). Karol przyjął konstytucję, która na nowo ograniczyła władzę królewską. Nie miał potomstwa i w roku 1810 parlament szwedzki wyznaczył jednego z marszałków napoleońskich - Jeana-Baptistę Bernadotte na jego następcę. Bernadotte przyjął nominację z entuzjazmem i gdy nadszedł właściwy moment, przyłączył się do koalicji anty napoleońskiej, zapewniając tym samym Szwecji uczestnictwo w kształtowaniu nowego układu sił w Europie na kongresie wiedeńskim (1815).

Karol XIV (1763-1844; król 1818-44). Ten marszałek armii Napoleona praktycznie rządził Szwecją od roku 1810, sprytnie zmieniając kurs polityki na antyfrancuski. Po upadku Napoleona Szwecji przyznano Norwegię.

Oskar I (1799-1859; król 1844-59). Oskar ugiął się pod presją opinii publicznej, wprowadzając liberalizację rządów.

Karol XV (1826-72; król 1859-72). W czasie jego rządów uchwalono konstytucję, wprowadzającą system demokracji parlamentarnej.

Oskar II (1829-1907; król 1872-1907). W roku 1900 król wręczył pierwsze Nagrody Nobla. W roku 1905 zrzekł się korony norweskiej. Pod jego rządami w Szwecji wykształciło się nowoczesne społeczeństwo ery przemysłowej.

Gustaw V (1858-1950; król 1907-50). W okresie długich rządów Gustawa Szwecja stała się krajem w pełni demokratycznym. Państwo to zachowało neutralność w czasie dwóch wojen światowych. Socjaldemokratyczne rządy kierowane między innymi przez Hjalmara Brantinga (1860-1925; premier 1920,1921-23,1924-25) wprowadziły wiele reform społecznych.

Gustaw VI Adolf (1882-1973; król 1950-73). Szwecja utrzymała tradycyjną już neutralność w okresie zimnej wojny. Wzbudzała podziw jako państwo postępowe, zapewniające obywatelom silną ochronę socjalną.

Karol XVI Gustaw (ur. 1946; król 1973-). Najbardziej znany powojenny polityk szwedzki, socjaldemokrata Olof Palmę (1927-86; premier 1969-76,1982-86), padł ofiarą zamachu. W roku 1994 Szwedzi zadecydowali w referendum o wstąpieniu do Unii Europejskiej.

Norwegia

Niezależne państwo norweskie istniało między 872 a 1035 rokiem. Potem przez stulecia Norwegią rządzili na zmianę Duńczycy lub Szwedzi, choć musieli oni stopniowo przyznawać jej autonomię. W roku 1905 parlament norweski zdecydował o rozwiązaniu unii ze Szwecją, a duński książę Karol został wybrany królem. Kraj odzyskał wtedy pełną niepodległość.

Haakon VII (1872-1957; król 1905-57). Haakon był synem Fryderyka VIII. Początkowo jako książę duński nosił imię Karol. W czasie jego rządów w Norwegii kraj przechodził transformację demokratyczną. W latach 1940-45 przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii. W czasie II wojny światowej w Norwegii powstał rząd kolaboran-cki pod przywództwem Vidkuna Quislinga, którego nazwisko stało się synonimem zdrady stanu. Po wojnie pod rządami Haakona państwo przeżywało okres prosperity.

Olaf V (1903-91; król 1957-91). Olaf był synem Haakona. W roku 1972 rząd pod kierownictwem Trygve Bratelli (1910-84; premier 1971-72,1973-76) podpisał układ o wstąpieniu Norwegii do EWG, jednak Norwegowie w referendum zdecydowanie go odrzucili.

Harald V (ur. 1937; król 1991-). W roku 1994 Norwegowie ponownie odrzucili forsowaną usilnie przez rząd pani Gro Harlem Brundtland (ur. 1939; premier 1981,1986-89,1990-97) propozycję przystąpienia do wspólnot europejskich - tym razem chodziło już o Unię Europejską.

Finlandia

Finlandia od XII wieku wchodziła w skład Królestwa Szwecji, a od 1809 należała do Rosji. Finowie wykorzystali rewolucję rosyjską w 1917 roku, aby ogłosić niepodległość. Po krwawej wojnie domowej między komunistami i ich przeciwnikami w roku 1919 proklamowano republikę.

Kaarlo Juho Stahlberg (1865-1952; prezydent 1919-25). W roku 1920 podpisano układ pokojowy z ZSRR.

Lauri Kristian Relander (1883-1942; prezydent 1925-31).

Pehr Evid Svinhufvund (1861-1944; prezydent 1931-37).

Kyosti Kallio (1837-1940; prezydent 1937-40). Ultimatum radzieckie w sprawie rewizji granic doprowadziło w 1939 roku do wybuchu wojny fiń-sko-radzieckiej. Po bohaterskiej obronie Finowie zmuszeni zostali do zgody na utratę ważnych gospodarczo i strategicznie obszarów.

Risto Ryti (1889-1956; prezydent 1940-44). Finlandia współpracowała z Niemcami w wojnie przeciwko ZSRR.

Carl Gustaf Mannerheim (1867-1951; prezydent 1944-46). Marszałek Mannerheim był weteranem walk z komunistami. Dowodził zaciekłą obroną państwa przed najazdem radzieckim w latach 1939-40. W roku 1941 kierowana przez niego armia wyruszyła z Wehrmachtem przeciwko ZSRR, jednak w 1944 pod naciskiem aliantów wypowiedział wojnę Niemcom.

Juho Kusti Paasikivi (1870-1956; prezydent 1946-56). W tym okresie i później, aż do 1990 roku Finlandia prowadziła politykę neutralności, utrzymując dobre stosunki z ZSRR.

Urho Kekkonen (1900-86; prezydent 1951-81).

Mauno Koivisto (urodzony 1923; prezydent 1982-94).

Matti Ahtisaari (ur. 1937; prezydent 1994-). W roku 1994 Finowie opowiedzieli się za przystąpieniem do Unii Europejskiej.

Islandia

Od XIII wieku Islandią rządzili Norwegowie, potem Duńczycy. W roku 1918 Islandia ogłosiła niepodległość w unii personalnej z Danią, w roku 1944 proklamowano republikę.

Sveinn Bjornsson (1881-1952; prezydent w latach 1944-52).

Asgeir Asgeirsson (1894-1972; prezydent 1952-68). W roku 1958 rząd islandzki wydał decyzję o rozszerzeniu wód terytorialnych, co wywołało spór z Wielką Brytanią. Zakończyło gc porozumienie popisane w roku 1961.

Kristjan Eldjarn (ur. 1916; prezydent 1968-80). W latach 1972-73 i 1975-76 odnawiał śię konflikt o łowiska, doszło do zerwania stosunków dyplomatycznych z Wielką Brytanią i incydentów między łodziami rybackimi.

Vigdis Finnbogadottir (ur. 1930; prezydent 1980-). Finnbogadottir została pierwszą kobietę na stanowisku prezydenta Islandii.

Podobne prace

Do góry