Ocena brak

Władcy i Kościół

Autor /NaumxD Dodano /25.04.2013

Absolutyzm Ludwika XIV nie był jedynym. Inni władcy przyjęli go także za oświeceniową formę rządzenia,przez co papieże i Kościół w ich państwach znaleźli się w sytuacjach konfliktowych.

Teologowie w pewnej liczbie podzielali pogląd Bellarmina o pośredniej władzy papieża w sprawachdoczesnych (politycznych). Juryści opowiadali się za tezą Bossueta o bezpośrednim pochodzeniu od Bogaabsolutnej władzy monarchy.

Władcy gwałtownie zareagowali na bullę Benedykta XIII, która rozszerzała na cały Kościół liturgicznykult papieża, św. Grzegorza VII, znanego z depozycji cesarza Henryka IV i zwolnienia jego poddanych zprzysięgi wierności. Francja, Neapol, Niderlandy hiszpańskie i Wenecja zakazały używać oficjum o św.Grzegorzu VII.

Nuncjuszy ograniczano do działalności dyplomatycznej, a gdy powstawały konflikty, odsyłano ich doRzymu. Władcy dążyli do załatwiania w Rzymie spraw kościelnych przez swoich agentów lub posłów.Biskupów nakłaniano do powierzania im wszelkich spraw w kurii papieskiej. W cesarstwie stało się toobowiązkiem na początku następnego okresu (1767).

W placetum i appellatio ab abusu ujawnił się najsilniej absolutyzm monarchów. Pierwsze (zwane też:exequatur, ius retentionis, pereatis) wymagało zgody władcy na zarządzenia papieskie i biskupie, zarównoco do spraw dogmatycznych, jak i prawnych. Rozciągano je także na indeks książek zakazanych. Lowański kanonista, jansenista, Zeger Bernard van Espen twierdził, że placetum nie ogranicza niezależnościKościoła, lecz jest środkiem zachowania porządku kościelno-politycznego przez zwierzchność państwową,od Boga ustanowioną. Papieże (Innocenty X, Klemens XI) walczyli z tym na próżno. Appellatioab abusu polecała kierować do sądów państwowych apelacje od wyroków kościelnych.

W Hiszpanii idee absolutyzmu oświeconego wsparły istniejący od dawna regalizm. Inkwizycja pilnowałanie tylko ortodoksyjności wiary, ale także kościelnych uprawnień monarchy. Powoli jednak zmniejszałasię jej działalność. Za Filipa V wydała jeszcze 782 wyroki, lecz wkrótce było ich coraz mniej (ostatni7.11.1781). Duży wpływ na sprawy kościelne miała Rada królewska, w której zasiadali też spowiednicydworscy (za Habsburgów dominikanie, za Burbonów jezuici), mając z innymi członkami równe prawa.Konflikty z papiestwem nasiliły się w okresie wojny sukcesyjnej. Po pokoju w Utrechcie zawarto (1717) konkordat, lecz zerwano go już rok później i wypędzono nuncjusza. W regalizmie monarchy widzianoniekiedy przeciwwagę do regalizmu papieskiego. Pisał więc (1707) biskup z Avili, Francisco de Solis, żemonarcha jest zobowiązany do obrony królestwa hiszpańskiego i Kościoła przed niewolnictwem kuriirzymskiej. Jego wypowiedź była gniewna z powodu uznania przez Klemensa XI królem Karola Habsburgaprzeciw Filipowi V Burbonowi.

Cesarstwo, mając polityczną koalicję z Anglią i Holandią, pogłębiło swą niechęć do papiestwa z powoduhiszpańskiej sukcesji, choć korzystało z jego pomocy w walce z Turcją. Następca Józefa I, cesarz Karol VI był pobożny i usiłował dopełnić rekatolicyzacji Śląska, a także wytępić innowierstwo w Styrii i Karyntii,lecz w jego monarchii wzmógł się absolutyzm oświecony, co niekorzystnie wpłynęło na stosunekwładcy do Kościoła. Widać to po jego śmierci w rządach cesarzowej Marii Teresy (1740-1780), za której ukształtował się swoisty system podporządkowania Kościoła monarsze (terezjanizm), znany później jakojózefinizm.

Wenecja prowadziła spór z Austrią o patriarchat akwilejski, gdyż miała na swoim terytorium, w Udine,rezydencję patriarchy, natomiast cesarzowi podlegała znaczniejsza część tego patriarchatu. Pod pretekstem,że papież popiera niesprawiedliwie Austrię, zerwała (1750) z nim stosunki dyplomatyczne. Pogodzonosię rok później i podzielono patriarchat na dwa biskupstwa: weneckie w Udine i austriackie w Gorz.

Piemont i Sardynia uregulowały sprawy kościelne w konkordacie z 1727 roku. Klemens XII (1730-1740) uznał go za krzywdzący Kościół; domagał się rewizji niektórych postanowień. Gdy mu odmówiono,ogłosił (1731) nieważność konkordatu. Pertraktacje ciągnęły się do śmierci papieża. Za Benedykta XIV zawarto nowy.

Podobne prace

Do góry