Ocena brak

Wina

Autor /barbara Dodano /26.03.2011

 

Wina – karalna działalność człowieka, który działa z określonym rozeznaniem (osoba musi być poczytalna) art. 425 KC. Brak rozeznania i niepełnoletność (poniżej 13 lat) prowadzi do nie ponoszenia odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę (do tego dochodzi choroba psychiczna, niedorozwój lub przejściowy stan chorobowy). Art. 426 KC

Rodzaje winy i jej mierniki:

  1. Umyślna

    1. Chęć dokonania czynu niedozwolonego (świadomie)

    2. Osoba przewiduje czyn niedozwolony i godzi się na to (zamiar bezpośredni i ewentualny). W sferze psychiki chęć wyrządzenia szkody swoim zachowaniem

  2. Nieumyślna

    1. Niedbalstwo świadome (lekkomyślność) – czyli sprawca przewiduje, że jego zachowanie może wyrządzić szkodę ale bezpodstawnie przypuszcza iż uda mu się tego uniknąć

    2. Niedbalstwo nieświadome – osoba nie przewiduje skutków (następstw) swego działania a mógł i powinien je przewidzieć (art. 9.2 KK)

KC nie definiuje pojęcia winy. Często nawiązuje się do prawa karnego (dot. każdego rodzaju winy) art. 9.1 KK. Ustawodawca może zaostrzyć karę dzieląc winę na umyślną i nieumyślną.

Art. 472 KC Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.

Mierniki staranności – w jaki sposób dłużnik powinien być zobowiązany (ogólna staranność).

W sytuacji gdy więcej niż jedna osoba dokonuje złego czynu z negatywnym skutkiem mówimy o współsprawstwie i współodpowiedzialności (art. 355 KC i art. 422 KC).

Współsprawstwo – polega na nakłanianiu do wyrządzenia szkody i gdy osoba udziela pomocy w wyrządzaniu szkody.

Osoba może także świadomie korzystać z czyjejś szkody to już nie jest współsprawstwo. Mamy tutaj do czynienia w sytuacji w której podstawową odpowiedzialnością jest odpowiedzialność za czyn własny, np. paserstwo.

Art. 441 KC Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna. Ten, kto naprawił szkodę, za którą jest odpowiedzialny mimo braku winy, ma zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli szkoda powstała z winy sprawcy.

Art. 442 KC Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Ciężar dowodu – przepisy KC formułują reguły dowodowe, rozkład ciężaru dowodu ma związek z materialną odpowiedzialnością (art. 6 KC - Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne). Na poszkodowanym spoczywa trudny ciężar dowodu:

  1. Fakt szkody i ocena materialna

  2. Związek przyczynowo-skutkowy między szkodą a działalnością na szkodę

  3. Udowodnić winę, że działanie sprawcy było bezprawne

Art. 231 KPC – domniemanie faktyczne

Art. 24 KPC – domniemanie prawne

Wina anonimowa (bezimienna) – dotyczy zwłaszcza osób prawnych, czasem trudno dociec kto jest odpowiedzialny na szkodę, np. który z pracowników szpitala, uznaje się, że istotne jest, aby zaniedbanie w ogóle było ustalone. Każdy ponosi odpowiedzialność za własny czyn, nawet osoba prawna. Osoba prawna jest odpowiedzialna za winy osób wchodzących w skład jej organów (art. 416 KC).

Odpowiedzialność za cudze czyny – to odpowiedzialność osób upoważnionych do nadzory (art. 427 KC) – gdy nie wywiązał się z zadań, gdy jest udowodniona wina związana z nadzorem to mamy do czynienia z współsprawstwem (art. 441 KC też będzie miał tutaj miejsce) np. gdy rodzice zaniechają nadzoru to dziecko odpowiada za sowiej czyny to rodzice także.

Art. 427 KC – wskazuje kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru drugiej osoby to jest zobowiązany do naprawienia szkody wywołanej przez tą osobą. Przepis ten stosuje się również do osób wykonujących bez obowiązku ustawowego ani umownego stałą pieczę na takimi osobami, chyba że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru albo że szkoda powstałaby także przy starannym wykonywaniu nadzoru (art. 95KRiO).

W rachubę wchodzi także faktyczne wykonanie czynności. Istnieje tu obowiązek domniemania prawnego co do winy nadzoru, co do związku przyczynowo-skutkowego między osobą która dokonała zły czyn a osobą ją nadzorującą (można zarówno jedno jak i drugie obalić).

Art. 430 KC – kiedy w rachubę wchodzi funkcjonariusz (pracownik państwowy) to odpowiedzialność ponosi również Skarb Państwa.

Art. 428 KC – odpowiedzialność sprawcy jest to odpowiedzialność na zasadzie słuszności kiedy brak jest osób nadzorujących lub nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy. Jeżeli z okoliczności a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Powierzający wykonanie czynności innej osobie ponosi odpowiedzialność za cudzy czyn i za szkody wywołane przez sprawcę tego czynu (sprawcę a nie jego kierownika). Nie ma znaczenia na podstawie jakich stosunków prawnych.

Art. 429 KC - Kto powierza wykonanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności.

Art. 430 KC - Kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności.

Ważne jest czy:

  • Szkoda nastąpiła w trakcie wykonywania nadanej czynności

  • Szkoda nastąpiła przy tzw. okazji wykonywania czynności

Art. 430 KC odnosi się do sprawcy szkody, który podlega kierownictwu osoby powierzającej czynność. Mówimy tu o zwierzchnictwie lub podporządkowaniu organizacyjnym stosunku pracy. Źródłem podporządkowania może być tu umowa lub ustawa. Odpowiedzialność zwierzchnika za szkody wywołane przez podwładnego ma miejsce na zasadzie ryzyka (art. 441 KC – odpowiedzialność solidarna) np. wojsko, policja.

Odpowiedzialność za zwierzęta i rzeczy (jako kolejny przykład odpowiedzialności deliktowej):

  • Odpowiedzialność za zwierzęta art. 431.1 KC - Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy.

  • Odpowiedzialność za wyrzucenie (wylanie, spadnięcie) przedmiotu art. 433 KC - Za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, kto pomieszczenie zajmuje, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą zajmujący pomieszczenie nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie mógł zapobiec.

Nie ma odpowiedzialność gdy jest odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, niezależnie od winy, np.:

  • Zalanie pomieszczenia niżej położonego

  • Gdy na skutek trzęsienia ziemi coś spanie (działanie siły wyższej)

  • Wyłącznie z winy poszkodowanego, np. włamanie

  • Wyłącznie z winy osoby trzeciej, kiedy nie ponosi odpowiedzialność właściciel

Art. 434 KC - Za szkodę wyrządzoną przez zawalenie się budowli lub oderwanie się jej części odpowiedzialny jest samoistny posiadacz budowli, chyba że zawalenie się budowli lub oderwanie się jej części nie wynikło ani z braku utrzymania budowli w należytym stanie, ani z wady w budowie. Definicja budowli wg art. 434 KC – różnego rodzaju nie tylko obiekty budowlane ale i inne obiekty na trwałe związane z podłożem, np. latarnie, namioty cyrkowe. Droga nie. Za budowlę będzie także brany wał przeciwpowodziowy i wykopy pod fundamenty. Za oderwanie się części budowli sztucznie połączonej odpowiada na zasadzie ryzyka ten kto jest samoistnym posiadaczem budowli. Gdy na etapie budowy nastąpi oderwanie się części budowli to odpowiedzialność za szkodę ponosi wykonawca od momentu protokólarnego przejęcia terenu (art. 652 KC).

Art. 435 KC - Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do przedsiębiorstw lub zakładów wytwarzających środki wybuchowe albo posługujących się takimi środkami.

Art. 436 KC - Odpowiedzialność przewidzianą w artykule poprzedzającym ponosi również samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże gdy posiadacz samoistny oddał środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność ponosi posiadacz zależny. razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych. Również tylko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne za szkody wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności.

Przesłanki ekskulpacyjne – czyli udowodnienie niewinności.

Przesłanki egzomeracyjne – czyli wina na zasadzie ryzyka. Obok siły wyższej przesłanką egomeracyjną jest wyłączna wina poszkodowanego lub wina osoby trzeciej (art. 436 KCi art. 437 KC).

Przepisy KC normują przedawnienie roszczeń z deliktu. W przypadku deliktu jest 3-letni okres (termin) przedawnienia od popełnienia przestępstwa, czynu niedozwolonego i od momentu, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej za to.

W 2000 r. wprowadzono do KC odpowiedzialność z tytułu towaru (produktu niebezpiecznego) art. 449.1 – 449.11 KC. Producent nie ponosi odpowiedzialność, gdy towaru do obrotu nie wprowadził. Odszkodowanie za szkodę w minie nie obejmuje uszkodzenia samego produktu ani korzyści jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w związku z jego używaniem. Odszkodowanie nie przysługuje gdy szkoda na mienie nie przekracza kwoty będącej równowartością 500 euro.

Art. 444 KC – razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

Delikt – sprawcę i poszkodowanego nie wiąże żaden stosunek, odpowiedzialność deliktowa:

  • Na zasadzie winy

  • Na zasadzie ryzyka

  • Na zasadzie słuszności

Kontrakt – stosunek (zobowiązanie) obligacyjne łączy strony.

Art. 471 KC – Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Art. 472 KC – Jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.

Art. 473 KC – Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które z mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi. Nieważne jest zastrzeżenie, iż DŁUŻNIK nie będzie odpowiedzialny za szkodę, którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie

Art. 474 KC – Dłużnik odpowiedzialny jest jak za własne działanie lub zaniechanie za działania i zaniechania osób, z których pomocą zobowiązanie wykonywa, jak również osób, którym wykonanie zobowiązania powierza. Przepis powyższy stosuje się także w wypadku, gdy zobowiązanie wykonywa przedstawiciel ustawowy dłużnika.

Zobowiązanie terminowe – termin jest z góry ustalony, wynika to z treści czynności prawnej, z wyroku sądowego, z innego organu a także z właściwości (charakteru) zobowiązania. Gdy termin wykonania zobowiązania nie jest określony to będzie zobowiązanie nieterminowe i gdy dłużnik nie spełni w terminie zobowiązania (zarówno terminowego i nieterminowego) to popada w zwłokę.

Art. 476 KC – Dłużnik dopuszcza się zwłoki, gdy nie spełnia świadczenia w terminie, a jeżeli termin nie jest oznaczony, gdy nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Nie dotyczy to wypadku, gdy opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Art. 480 KC – W razie zwłoki dłużnika w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika.

Art. 471 KC – Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Art. 479 KC – Jeżeli przedmiotem świadczenia jest określona ilość rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, wierzyciel może w razie zwłoki dłużnika nabyć na jego koszt taką samą ilość rzeczy tego samego gatunku albo żądać od dłużnika zapłaty ich wartości, zachowując w obu wypadkach roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zwłoki.

O graniach odszkodowania mówią art. 361-363 KC. Normują obowiązek związany z odszkodowaniem niezależnie czy deliktowym czy kontraktowym. Naprawienie szkody co do zasady obejmuje straty, jakie poszkodowany poniósł i korzyści, które utracił gdyby zobowiązanie wykorzystano. Kary umowne są nałożone w przypadku odpowiedzialności kontraktowej i maja postać zryczałtowanego odszkodowania i ułatwia dochodzeni w procesie.

Art. 361 KC – Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono

Art. 362 KC – Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Art. 363 KC – Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

 

Podobne prace

Do góry