Ocena brak

WILNO

Autor /Bolebor Dodano /24.04.2012

(litew. Vilnius) Miasto przy ujściu Wilejki do Wilii, osada prawdop. z V w., gdzie książę litewski Giedymin zbudował ok. 1322 zamek, wokół którego wyrosła stolica Litwy. W 1387 powstało biskupstwo kat. i Jagiełło nadał miastu prawa magdeburskie; po 1503 otoczono je murem z 9 basztami. Rozkwit w czasach Zygmunta Augusta, który od 1543 stale mieszkał z dworem w Wilnie. Po pożarze w 1530 wzniesiono wiele kościołów i cerkwi, szpitali i pałaców pod kierunkiem wł. architektów.

W 1520 pierwsza na Litwie papiernia, w 1524 drukarnia. Od poł. XVI w. ośrodek reformacji. W 1569 zał. kolegium jezuitów, które Stefan Batory przekształcił w Akademię (Piotr Skarga, Jakub Wujek pierwszymi rektorami); Komisja Edukacji Narodowej uczyniła z niej w 1783 Szkołę Główną W. Ks. Litewskiego; od 1803 uniwersytet z pol. jęz. wykładowym, zamknięty w 1832, otworzony w 1919.

W 1795 Wilno wcielono do Rosji, w 1920-39 należało do Polski, od 1940 stolica Litewskiej SRR, w 1941-44 okupowana przez Niemców. Miasto stanowi cenny zespół zabytkowy. Zob. Ostry (Ostra Brama).

Kościół św. Anny z pocz. XVI w., późnogotycki; wnętrze zniszczone przez pożar, zbud. na nowo w 1900-04, bez wartości zabytkowej; piękna, bogata fasada w stylu gotyku płomienistego. Wg legendy zachwycony nią Napoleon I powiedział, że chętnie przeniósłby kościół do Paryża.

Kościół bernardynów z pocz. XVI w., gotycki (dzisiejsze prezbiterium); w 2. poł. XVI w. dobudowano 3 nawy w typie halowym, przy czym wieżyczka-dzwonnica wrosła w nowy organizm, stając się narożną wieżą. W nawach bocznych piękne sklepienia gwiaździste i kryształowe.

Kościół św. Michała późnorenesansowy, z 1596, z pięknie dekorowanym sklepieniem beczkowym nawy. Fasada barokowa z 2. pół. XVII w. Kościół św. Kazimierza zbud. przez jezuitów w 1596-1604 na wzór rzymskiego II Gesu, z olbrzymią nawą główną i takimż transeptem, z kopułą na skrzyżowaniu, pierwszy kościół barokowy w Wilnie.

Kościół św. Piotra i Pawła na Antokolu z 1668-84, na planie krzyża łac., z kopułą, dzieło architekta krakowskiego Jana Zaora, ozdobione bogatą dekoracją stiukową przez Piotra Perettiego i Jana Gallego z Mediolanu. Najcenniejszy zabytek okresu rozkwitu baroku.

Katedra św. Stanisława z XIV w., przebudowana w XVIII w. w stylu monumentalnego klasycyzmu na wzór świątyni antycznej przez Wawrzyńca Gucewicza (3 nawy równej wysokości), obecnie Galeria Malarstwa Litewskiego. Wspaniała wczesnobarokowa kaplica św. Kazimierza, 1624-36, odrestaurowana 1690-92, ze srebrną trumną z relikwiami św. Kazimierza Jagiellończyka, patrona Litwy, dzieło C. Tencalli.

Klasztor bazylianów odbudowany po pożarze w poł-. XVIII w.; w płd. skrzydle klasztoru na I piętrze znajdowała się tzw. „cela Konrada", w której więziono w 1823 Adama Mickiewicza. W czasie procesu filaretów rząd ros. obrócił na więzienie całe I piętro gmachu. Byli tu też więzieni powstańcy z 1830-31, a w 1838-39 Szymon Konarski, którego stąd wyprowadzono na stracenie.

Podobne prace

Do góry