Ocena brak

William James (1842 - 1910) - Gnoseologia

Autor /Stiv Dodano /15.07.2011

Poznanie jest dwojakiego rodzaju: bezpośrednie (intuicyjne) i pojęciowe, reprezentujące. Pierwsze jest „wiedzą przez znajomość”, drugie „wiedzą o". W ogóle wiedza ludzka wynika z poznania bezpośredniego, chociaż większość rzeczy człowiek poznaje poprzez obraz, opis, pojęcie itp. Najbardziej pewnym jest poznanie intuicyjne i bezpośrednie. Wtedy przedmiot poznawany i treść poznania są identyczne.     Poznanie  pośrednie, nazwane przez Jamesa pojęciowym, reprezentującym, występuje wtedy, kiedy nie mamy bezpośredniego kontaktu z poznawanym przedmiotem. Przedmiot poznawany zastępuje idea albo obraz tego przedmiotu. Problemem jest tu sposób reprezentacji owego przedmiotu, dzięki czemu coś nieobecneego staje się obecne.     

James  był znawcą psychologii, której osiągnięcia wykorzystywał w konstruowanej przez siebie filozofii. Uważał,  że  świadomość ludzka jest podobna do „płynnego strumienia”. Wprowadził termin „strumień  świadomości”. Utrzymywał,  że w świadomości ludzkiej występują utrwalone, złożone zespoły, które dziedziczymy przede wszystkim z poprzednich pokoleń. Dzięki temu człowiek poznaje  świat, posługując się już wcześniej wypracowanymi obrazami i pojęciami.     

James  opracował zasady pragmatyzmu. Był on dla niego metodą i teorią prawdy. Jako metoda pragmatyzm wykorzystywany był do rozstrzygnięcia toczących się niemal odwiecznie sporów metafizycznych. Metoda pragmatyczna rozstrzygała je poprzez ukazywanie praktycznych konsekwencji; sprowadzała teoretyczny punkt widzenia do praktycznych rozstrzygnięć. W metodzie tej przyjmowano,  że jeśli ze sporu teoretycznego wynikają te same wnioski, to jest on tylko sporem o słowa. Metoda uwalniała toczone spory od werbalizmu.     

Definiując prawdę James twierdził,  że są nią te kategorie, sądy, myśli, które weryfikują się w praktyce. Tak rozumiana prawda nie jest stałą, niezmienną, a ewoluuje w zależności od spełniania się w praktyce. Ponadto celem poznania nie może być prawda sama w sobie, ale taka, która pozwala zaspokajać określone potrzeby życiowe. 

Podobne prace

Do góry