Ocena brak

Wilhelm Dilthey (1833 - 1911) - Gnoseologia

Autor /BenTen Dodano /14.07.2011

Ponieważ człowiek jest całością psychofizyczną, nauki humanistyczne są „naukami prawdziwymi” i ponadto są odmienne od przyrodniczych. O odrębności nauk przyrodniczych i humanistycznych decyduje ich przedmiot. Przedmiotem tych pierwszych jest przyroda, natomiast tych drugich - rzeczywistość dziejowo-społeczna. Rzeczywistość tę można poznać, rozwijając psychologię opisowo-analityczną, rozważającą strukturę i typy psychiki ludzkiej i inne specjalistyczne nauki, takie jak językoznawstwo, prawoznawstwo, sztuka.   

W  naukach humanistycznych odnaleźć można trzy typy twierdzeń:  

1.  Twierdzenia o faktach.  

2.  Twierdzenia o prawach obejmujące abstrakcyjnie wyodrębniane elementy faktów. 

3. Twierdzenia  wartościujące (prawidła, imperatywy i normy).

Ten typ twierdzeń odróżnia nauki humanistyczne od przyrodniczych, gdyż dwa pierwsze rodzaje twierdzeń występują również w przyrodoznawstwie. Nie  ma takiej nauki, której przedmiotem byłby cały  świat człowieka, wszelkie jego wytwory; nauki niejako scalającej wyniki subdyscyplin humanistycznych; nauki, która zajęłaby się przede wszystkim owym trzecim typem twierdzeń.   

W. Dilthey twierdził,  że taką nauką może być filozofia. Upadek metafizyki nie pozbawił jej roli i znaczenia, jakie może ona mieć dla poznania humanistycznego. Uważał,  że filozofia może być dla humanistyki „teorią teorii”, logiką nauk i gnoseologią. W pierwszym rzędzie winna zająć się prawidłowościami, jakie występują w humanistyce. Są to prawidłowości strukturalne, filozofia powinna więc odkrywać prawa strukturalne.    

Poza tym filozofia może być nauką uniwersalną o zjawiskach  świadomości, nauką uchwytującą siebie w refleksji. Koncentrując się nad tym zagadnieniem, Dilthey opisał historyczne systemy filozoficzne, ukazując ich sens teleologiczny, przedstawiając je jako zmagania ducha ludzkiego poszukującego zrozumienia, w granicach każdej epoki, zagadki życia i ostatecznego sensu rzeczywistości.   

Ostatecznie  Dilthey  doszedł do wniosku,  że  życie ducha ludzkiego jest procesem społecznym i historycznym,  że w danej epoce można odnaleźć to, co wspólne wszystkim ludziom. Można ustalić to, co wspólne, ponieważ człowiek zawiera w sobie, w swym wnętrzu takie cechy, które są wspólne, podobne, analogiczne do cech innych ludzi. Są to „wspólne natury ludzkie”, które umożliwiają jedność społeczeństwa i historii; Są one dynamiczne, komunikujące się ze światem, toteż trzeba rozpoznawać je w działaniu, w związku z innymi ludźmi.   

„Wszystkie natury ludzkie” trzeba i można poznawać poprzez „rozumienie” pojmowane jako ekstrapolacja przeżyć własnych na przeżycia innych ludzi. Dilthey był przekonany,  że nie każdy jest do tego uprawniony, bo przezwyciężyć własny subiektywizm mogą jedynie jednostki o bogatym doświadczeniu  życiowym, rozbudzonym wnętrzu psychicznym i dysponujący głęboką wiedzą historyczną. Przed takimi ludźmi inne wnętrza ludzkie utrwalone w dziełach kultury szerzej odsłaniają swe treści. Metoda rozumiejąca pozwala odkryć zawartość treściową dzieła poprzez uchwycenie możliwości szerokich powiązań sensotwórczych, synchronicznych i diachronicznych. Jest to interpretacja  życia jako dzieła. Interpretacja ta nie może być skończona tak, jak niezmierzone bogactwo ukryte jest w  życiu. Stosując metodę rozumiejącą, można odczytać  ślady swej działałności w odległych dziełach, można odnaleźć w nich wartości uniwersalne wyrażone w formie ujednostkowionej. Tak pojęta filozofia byłaby więc nauką o subiektywnym i obiektywnym wyrazie uniwersalności.    

W wydanej w 1900 roku pracy pt.  Die Ensteheung der Hermetik (Powstanie hermeneutyki) autor wyjaśnia,  że owe „rozumienie” jako podstawowa metoda filozoficzna odsłaniania nigdy nie kończącej się rzeczywistości ducha obiektywnego może być stosowane w postaci hermeneutyki jednostki (gr. hermneutikos - dotyczący wyjaśniania, nauka interpretacji tekstów dzieł literackich i źródeł historycznych).     

Metoda hermenutyczna polega na:   

1) odczytywaniu tekstu ze względu na to, co mówi on o konkretnym ludzkim sposobie życia w świecie;  

2) przenoszeniu, niejako eksperymentalnym, rzeczywistości naszego  życia w środowisko historyczne, inne niż nasze;   

3) chwilowym akcentowaniu pewnych przeżywanych przez nas zjawisk psychicznych, których intensywność jest jednak inna u jednostek, które pragniemy zrozumieć, przenosząc jednocześnie w tło inne przeżycia, mogące dominować w nas samych

4) odtwarzaniu w nas samych życia innego człowieka;  

5)  rozpoznawaniu znaków drugiego człowieka;   

6) odnajdywaniu zasady rządzącej ową całością, wiążącej inteligencję, popęd i wolę; 

7) ustaleniu źródła twórczej świadomości.

Podobne prace

Do góry