Ocena brak

Więźba, konstrukcja dachowa, wiązanie dachowe

Autor /Dobiegniewa Dodano /09.11.2012

Szkielet konstrukcyjny dachu, hełmu, a często i dachu
kopułowego, dźwigający pokrycie; w potocznym
użyciu synonim w. typu krokwiowego.

Rozróżnia się
w. krokwiową (dach krokwiowy) - konstrukcję,
polegającą na wzniesieniu szeregu ustawionych w
płaszczyźnie pionowej —> więzarów, złożonych z pary
krokwi, wzmocnionych zwykle co najmniej jedną
jętką (w. krokwiowo-jętkowa). Jeżeli krokwie
poza złączeniem górnym nie są ze sobą związane
i opierają się tylko na płatwiach (-» płatew) powstaje
w. krokwiowo-płatwiowa (płatwiowa).

Górny
koniec krokwi (klucze, kozioł, poła) jest zw. kapicą,
dolny - piętką. Krokwie w więzarze złączone są górą
(w ostrzyku) parami na nakładkę lub zwidlowanie,
wyjątkowo - na styk. Piętka może być zaciosana w ściągacz
(budowanie w belki) lub oparta na rysiach tragarzy,
bali (w budownictwie skromniejszym), bądź
osadzona - w wyjątkowo prymitywnych budynkach
- wprost na —> oczepie.

Na dolną część krokwi nabite
są często kliny, zw. konikami, podwijające połać
dachową na zewnątrz; do tego samego celu służą
przypustnice, biegnące od krokwi do ostatka ściągacza
czy rysia, na których wspierają się niekiedy za
pośrednictwem płatewki. Krokwie narożne, zw. narożnikami,
a czasem mniejsze krokwie połaci szczytowych,
zw. średnicami (dziadek), opierają się górą o
czołowy więzar w. Przy w. krokwiowo-płatwiowej
krokwie więzara pełnego, na którym spoczywają płatwie,
zw. są głównymi; w. s t o 1 c o w a jest odmianą w.
krokwiowej wzmocnionej stolcami ustawionymi prostopadle
do więzarów pod jętkami, zwykle przy krokwiach;
występuje często przy poddaszach użytkowanych.

Stolce wypadają zwykle co parę więzarów
i umieszczone są najczęściej w ich płaszczyźnie, a powiązane
dodatkowymi zastrzałami z krokwiami i jętkami
tworzą więzary pełne; niekiedy stosowano stolce
leżące o pochyłych stojcach (leż, noga, podkrokiew),
równoległych do krokwi, stanowiących najczęściej
ich zdwojenie; w. ze stolcami leżącymi przy spiętrzeniu
leżących stojców upodabniają się do w. krokwiowo-
płatwiowych.

W. storczykowa
(wieszarowa) jest odmianą w. krokwiowej o więzarach
wzmocnionych pionowymi elementami, zw.
storczykami (słupek, stolec, sztandar, sztyber, wieszar),
podwieszonymi do kozła krokwiowego zwykle
bezpośrednio, również pośrednio za pomocą zastrzałów,
dochodzących do ściągaczy (rzadziej do
jednej z niższych jętek). W. storczykową pierwotnie
usztywniano wzdłuż, łącząc storczyki zastrzałami,
później (XV w.) również za pomocą rygli.

W. dachów
mansardowych jest odmianą w. krokwiowej
o charakterystycznych więzarach złożonych z
dwóch par - górnej i dolnej - nierównoległych krokwi,
w węzłach przełamania połaci zaciosanych w jętkę
(belka mansardowa); w. mansardową wzmacniano
stolcami leżącymi bądź stojącymi, a niekiedy również
i storczykiem; w. hełmów namiotowych
i iglicowych (występujących do kon. XVII w.)
tworzyły zespół więzarów krokwiowych krzyżujących się wokół osiowego słupa zw. mnichem
(królem).

W. hełmów cebulastych i kopulastych
z bębnami i latarniami konstruowano na
ogół bez mnicha, na szkielecie krzyżujących się wysokich
ram, czasem spiętrzanych (zwł. przy hełmach
z XVIII w., złożonych ze zwielokrotnionych kopuł,
cebuli, latarń itp.); połacie wygięte otrzymywano
najczęściej za pomocą krążyn. Otwarte wiązanie
dachowe-w. dachowa nie zasłonięta od dołu
stropem lub sklepieniem.

Podobne prace

Do góry