Ocena brak

Wietrzenie skał

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

Wietrzenie zachodzące w powierzchniowej warstwie skorupy ziemskiej jest procesem wyjściowym, przygotowującym i ułatwiającym działanie wszystkich zewnętrznych procesów geologicznych. Wietrzeniem nazywamy-mechaniczny rozpad i chemiczny rozkład skał, zachodzący pod wpływem działania atmosfery, hydrosfery i biosfery. Końcowym efektem procesu wietrzenia jest powstanie zwietrzeliny, czyli rozluźnionej, niezbyt grubej warstwy bardzo podatnej na przemieszczanie. Zasięg wietrzenia w głąb skorupy zależy od budowy geologicznej, klimatu oraz głębokości występowa­nia wód gruntowych i dochodzi z reguły do kilku lub kilkunastu metrów.

W zależności od czynników biorących udział w procesie niszczenia, wietrzenie dzielimy na:

fizyczne (mechaniczne) - w którym skały ulegają kruszeniu i rozpadowi, lecz bez zmiany ich składu mineralnego. Podstawowym czynnikiem niszczącym są dobowe zmiany temperatury. W skałach zbudowa­nych z minerałów o różnych współczynnikach rozszerzalności cieplnej, poddawanym wielokrotnym zmianom temperatury, na skutek rozszerzania i kurczenia się kryształów zmniejsza się ich spoistość. W efekcie skały rozsypują się na poszczególne ziarna mineralne, np. granit. W innych przypadkach dochodzi do zróż­nicowanego rozszerzania się części nasłonecznionych i części wewnętrznych, co powoduje tzw. łuszczenie, czyli odpadanie warstw powierzchniowych. Łuszczenie jest wynikiem powstawania pęknięć równoległych do powierzchni skały. Wahania temperatu­ry powyżej i poniżej 0°C powodują zamarzanie wody w szczeli­nach skalnych, która zwiększając swoją objętość, rozsadza skałę na pojedyncze bloki. Rozkruszanie skał w wyniku zamarzającej wo­dy nazywamy zamrozem lub wietrzeniem mrozowym. Do rozpadu skał dochodzi również na skutek wzrostu w szczelinach kryształów soli oraz w wyniku pęcznienia pod wpływem wody skał ilastych.

W skład wietrzenia fizycznego wchodzi także tzw. wietrzenie biogeniczne, polegające na rozpadaniu się skał na skutek wciskają­cych się w szczeliny korzeni roślin, głównie drzew. Produktami wietrzenia fizycznego są: gruz i rumosze skalne, go­łoborza, wykwity solne, lakier pustynny. chemiczne - powodujące rozpad skał oraz zmianę ich składu mineralnego i chemicznego. Podstawą tego typu wietrzenia jest woda opadowa zawierająca tlen, azot i dwutlenek węgla. Woda, wsiąkając w pod­łoże, rozpuszcza minerały i tworzy nowe związki chemiczne, tym szybciej im wyższa jest jej temperatura. Wietrzenie chemiczne może polegać na:

rozpuszczaniu minerałów - całkowitym (chlorki, gips, wapienie, dolomity) lub częściowym (margiel i less, w których rozpuszcza się węglan wapnia). Rozpuszczanie jest przyczyną powstawania zjawisk krasowych (patrz: rozdz. Zjawiska krasowe).

utlenianiu, czyli łączeniu minerałów z tlenem atmosferycznym (np. utlenianiu związków żelaza), czemu towarzyszy zmiana barwy z szarej na żółtą lub czerwoną.

hydrolizie prowadzącej do rozkładu minerałów na części zasadowe i kwaśne. Szczególnie podatne na hydrolizę są skalenie, w których magnez, potas i wapń są rozpuszczane, a krzemionka ulega krystalizacji w postaci ilastego minerału - kaolinitu. W wyniku hydrolizy w warun­kach gorącego, okresowo suchego klimatu powstają lateryty złożone z wodorotlenków i tlenków żelaza oraz glinu, nadających im czerwoną barwę. Kopalnym laterytem jest boksyt - surowiec do produkcji aluminium.

uwodnieniu, czyli przemianie minerału bezwodnego w uwodniony, np. przejście anhydrytu w gips.

uwęglanowieniu zachodzącym pod wpływem kwasu węglowego.

W wietrzeniu chemicznym, poza wodą, biorą również udział kwasy wydzielane przez korzenie roślin.

Wymienione rodzaje wietrzenia mają różną intensywność w poszczegól­nych strefach klimatycznych. I tak w klimacie:

polarnym - dominuje wietrzenie fizyczne, głównie zamróz

umiarkowanym - występują wszystkie typy wietrzenia

gorącym pustynnym - przeważa wietrzenie mechaniczne

gorącym wilgotnym - dominuje wietrzenie chemiczne.

Podobne prace

Do góry