Ocena brak

Wieś zachodnioeuropejska we wczesnym średniowieczu

Autor /Lewin Dodano /02.05.2012

 

  • Tak jak i na Wschodzie, tak na Zachodzie przejście do ustroju feudalnego miało charakter stosunkowo spokojnych przemian, nie burzących struktury ekonomicznej i cywilizacji. Jedynie spustoszona po Wędrówkach Ludów w V w. Gallia, znajdująca się w rękach Franków, jednego z najmniej dotkniętych cywilizacją ludów germańskich, spadała na coraz niższy poziom kulturalny. Italia Teodoryka i Hiszpania Wizygotów- to kraje szybko podnoszące się z ruiny wojennej. Dopiero wojny gocko- bizantyjskie i najazd Longobardów zadały na tych terenach cios cywilizacji rzymskiej. Wizygocka Hiszpania, osamotniona i coraz bardziej oddalająca się od cywilizowanego Wschodu, z najazdem arabskim uległa oderwaniu od kultury zachodnioeuropejskiej, pielęgnując jednak jeszcze pewne tradycje antyczne.

  • U progu średniowiecza znajdujemy społeczeństwo na wskroś rolnicze, słabo związane z gospodarką towarową i przez kilka pierwszych stuleci tkwiące w gospodarce naturalnej. Na wsi zachodnioeuropejskiej przeplatały się dwa systemy gospodarcze:

  • Latyfundia: We wszystkich niemal krajach przetrwały latyfundia z okresu rzymskiego, czasem nawet w rękach tych samych rodów senatorskich, które zajmowały je z dziada- pradziada, teraz zajmujących miejsce u boku germańskich królów. Inne latyfundia znalazły się w rękach wodzów, bądź przeszły z donacji królów w ręce kościoła, nie zmieniając swoich struktur. Mimo istnienia pewnej części ziem uprawianej na potrzeby właściciela i jego domu (terra indominicata), większość terenu latyfundiów rozdzielona była miedzy kolonów. W aktach własnościowych wyróżniano jeszcze wolnych i niewolnych, Rzymian i Germanów. Oprócz płacenia daniny w naturze, z czasem, gdy malała liczba niewolników, zmuszano kolonów do pańszczyzny.

  • Wieś: Zamieszkałe przez licznych wolnych chłopów, posiadających obowiązek wywiązywania się z ciężarów wyłącznie na rzecz państwa. Wsie germańskie tworzyły we wczesnym średniowieczu rodzaj wspólnoty terytorialnej, wywodzącej się jeszcze z pragermańskich struktur rodowych. Gospodarka ekstensywna odłogowa wymagała zagospodarowania dużych obszarów na zmianę eksploatowanych ziem, a także wyznaczania tzw. almendy, reszty ziemi, uchodzącej za wspólną własność użytkową (często pastwiska).

  • Po okresie zniszczeń Wędrówek Ludów ponownie zaczął szerzej rozpowszechniać się pług; w VIII w. spotykamy już stosowanie trójpolówki. Zaczęto w szerszym zakresie wprowadzać młyny wodne, wynalezione w starożytności, ale wcześniej słabo użytkowane. Łatwość eksploatacji rud darniowych i błotnych sprzyjała zastosowaniu żelaza w rolnictwie. Wydobycie w górnictwie kruszcowym nie spadło w stosunku do czasów rzymskich, a jeżeli nawet, to nieznacznie.

  • Obie formy własności ziemskiej- latyfundia i małe gospodarstwa wolnych chłopów- współistniały ze sobą przez stulecia, jednak ich proporcje ilościowe zmieniały się na korzyść wielkich majątków ziemskich, które już na początku II tys. całkowicie wchłonęły drobną własność, a przynajmniej stały się rzadkością.

  • Podstawową jednostką gospodarczą pozostawało jednak nadal indywidualne gospodarstwo chłopskie: włóka (massa, mansus, Hufe, hida, itd.). Gospodarstwo własne pana włości feudalnej, znajdujące się przy jego dworze (curtis), miało jednak znaczenie drugorzędne w całości gospodarki, a jego istnienie zależne było od istnienia gospodarstw chłopskich, których posiadacze mieli obowiązek pracy na pańskim.

  • Do największych właścicieli ziemskich w państwie Franków należało opactwo Saint- Germain- des- Pres pod Paryżem, które na początku wieku IX miało 36, 5 tys. ha, z czego mniej więcej połowa przypadała na ziemie pozostające w bezpośrednim władaniu klasztoru (w znacznej części tereny leśne), reszta zaś była podzielona miedzy 1650 gospodarstw chłopskich, utrzymujących ok. 10 tys. ludzi. Inwentarz tych dóbr i powinności chłopskich (poliptyk) sporządził opat Irminon.

Podobne prace

Do góry