Ocena brak

WIERSZ NIEREGULARNY, rodzaj wiersza

Autor /ewelina50 Dodano /04.04.2012

WIERSZ NIEREGULARNY, rodzaj wiersza powstały w rezultacie modyfikacji zasad któregoś z trzech regularnych systemów wersyfikacji pol.: —> wiersza sylabicznego, —> wiersza sylabotonicznego lub wiersza fonicznego. Zachowuje fundamentalną dla nich zasadę numerycznej ekwiwalencji jednostek wierszowych, uchylając równocześnie dwie in. zasady regularności, wg których każda wierszowa jednostka musi znaleźć w przebiegu utworu swój rytmiczny odpowiednik, a układ tych jednostek ma być podporządkowany założonemu z góry wzorcowi. W.n. dopuszcza występowanie pojedynczych wersów bez pary oraz klauzul bez rymowego odpowiednika. Architektonika układu wersów jest w nim wprawdzie celowo i nieraz kunsztownie komponowana, ale w sposób nieprzewidywalny i dający się rozpoznać dopiero po lekturze całości tekstu. Odpowiedniości rytmiczne są skomplikowane i wielowątkowe, uczestniczy w nich na ogół znacznie większa niż w wierszu regularnym liczba komponentów.

Najwcześniej powstałą i najwyraziściej skodyfikowaną odmianą w.n. jest w.n. sylabiczny. Przez cały XVIII w. był on przede wszystkim wierszem świetnie rozwijającej się bajki; potem wszedł do wielkiego dramatu romant. (np. do Dziadów, Kordiana, Balladyny, Lilii Wenedy), służąc ekspresywnym monologom bohaterów, scenom szaleństwa, ekstazy i objawień sił nadprzyrodzonych. Budowa jego polega na zróżnicowanym, ale czytelnym przeplataniu wersów różnej długości, wśród których dominują tradycyjne formaty sylabiczne: 8-, 11- i 13-zgłoskowiec. Zróżnicowana długość wersów w połączeniu ze swobodą układów wersowo-zdaniowych (—> przerzutnia) oraz z nieregularnymi i skomplikowanymi wiązaniami rymowymi zapewnia temu sposobowi wierszowania znaczną rozmaitość rytmiczną.

W.n. sylabotoniczny pojawił się w poezji romant. u Mickiewicza, Norwida, a zwł. u Słowackiego. Występuje w wielu wariantach, najczęściej jako rezultat rozmaicie realizowanego ograniczania regularności sylabicznej i akcentowej, właściwej regularnemu sylabotonizmowi. Charakterystyczną jego odmianą są tzw. wolne jamby, wolne trocheje, wolne amfibrachy itd., czyli różnozgłoskowe wiersze zachowujące jednolity tok stopowy (—> stopa). W.n. toniczny wystąpił w poezji XX w. Polega najczęściej na względnie uporządkowanym przeplataniu kilku rozmiarów zestrojowych lub na modyfikacjach jednego rozmiaru, najliczniejszego w całym utworze. Rytmizacja takich utworów na ogół obejmuje także sporadyczne wyrównania akcentowe i sylabowe. Granice między w.n. fonicznym a regularnym wierszem tonicznym z jednej strony i —> wierszem wolnym z drugiej - są dość płynne (np. poezja"J. Czechowicza).

M. Dłuska O wersyfikacji Mickiewicza, W. 1955; L. PSZCZOŁOWSKA Wiersz „Dziadów" i „Kordiana" na tle wiersza dramatu epoki, w: Z. Kopczyńska, L. Pszczołowska O wierszu romantycznym, W. 1963; A. OKOPIEŃ-SŁAWIŃSKA Wiersz nieregularny i wolny Mickiewicza, Słowackiego i Norwida, Wr. 1964; zob. też wiersz, wiersz wolny.

Podobne prace

Do góry