Ocena brak

WIERNA RZEKA. Klechda domowa, powieść S. Żeromskiego

Autor /ewelina50 Dodano /04.04.2012

WIERNA RZEKA. Klechda domowa, powieść S. Żeromskiego, prwdr. we lwow. „Gazecie Wieczornej" i warsz. „Kurierze Porannym" 1912, wyd. os. w Krakowie t.r. Utwór stanowi ostatnie ogniwo zamierzonego i tylko częśc. zrealizowanego cyklu hist., zaczynającego się od —> Popiołów. Początkowe określenie „powieść" zastąpił autor w wyd. książkowym słowem „klechda", nadając tym samym charakter bardziej osobisty utworowi wyrosłemu z tradycji rodzinnej ziemi kieleckiej. W.rz., najpiękniejsza w literaturze pol. opowieść o r. 1863, łączy dwa zasadnicze wątki: hist. i miłosny. Rzecz dzieje się w zapadłym dworku, Niezdołach, gdzie na tle wydarzeń powstania styczniowego rozgrywają się losy tragicznej miłości ubogiej szlachcianki Salomei Brynickiej i uratowanego przez nią powstańca, rannego w bitwie pod Małogoszczem, Józefa Odrowąża, syna arystokratycznego rodu. Ważnym motywem utworu jest złożony stosunek chłopów do powstania: w początkowym epizodzie zarysował autor wrogość gromady chłopskiej do szlach. powstańca, w dalszych częściach powieści podkreślił jednak także udział chłopów w walce z zaborcą. W.rz. jest utworem o zwartej, konsekwentnej konstrukcji artystycznej. Motyw rzeki Łośnej, wiernej rzeki, spaja w całość wątek hist. z miłosnym. Rzeka chroni dokumenty Rządu Nar., które wrzuca do wody osaczony przez wroga Hubert Olbromski, i przekazuje je jako testament nast. pokoleniom, rzeka też spełnia rolę powiernicy Salomei po rozstaniu z ukochanym. Ten sojusz przyrody z historią i człowiekiem podkreśla,,klechdowy" charakter utworu, gdzie woda jest żywa, „gada" jak w baśni i jest przyjazna człowiekowi, rozumie niedolę człowieka i narodu. Przekłady na 15 języków. Ekranizacje: 1922, scenariusz A. Struga pt. Rok 1863, reż. E. Puchalski; 1936, scenariusz A. Sterna, reż. L. Buczkowski.

Wyd. kryt. S. Pigoń w: Dzieła, S. II, 1.10, W. 1957; oprac, i wstęp Z. J. Adamczyk, Wr. 1978 BN I 232.

K. WYKA Żeromski jako pisarz historyczny, w: Szkice literackie i artystyczne, t.1, Kr. 1956; J. Z. JAKUBOWSKI Historia i współczesność. Utwory Żeromskiego o roku 1863, w: Nowe spotkanie z Żeromskim, wyd. 2 rozsz. 1975.

Podobne prace

Do góry