Ocena brak

WIELKA EMIGRACJA, emigracja polit. po upadku powstania listopadowego

Autor /antetkasasetka Dodano /04.04.2012

WIELKA EMIGRACJA, emigracja polit. po upadku powstania listopadowego, zasilana napływem uchodźców polit. w latach późniejszych, zw. Wielką ze względu na liczebność, a przede wszystkim znaczenie w dziejach polit. Polski i w kulturze nar.; największy tego rodzaju ruch migracyjny w ówczesnej Europie. W 3/4 szlach., w 1/4 plebejska, składała się z uczestników walki zbrojnej 1830-31, członków Rządu Nar., posłów sejmowych, wyższych urzędników, działaczy polit., publicystów, pisarzy i artystów; skupiła się gł. we Francji, gdzie liczono ją na ok. 6000 osób (ośrodkiem emigr. był Paryż), ponadto w Belgii i Anglii.

Uchodźstwo żyło bujnym życiem polit. (liczne ugrupowania, rozwój publicystyki). Najsilniejszą organizację największego, zróżnicowanego wewnętrznie ruchu demokr. stanowiło Tow. Demokr. Pol. (TDP 1832-62, właśc. działalność do 1857), inicjujące przez emisariuszy ruch spiskowy w kraju; ideologia i program TDP zawarte zostały w tzw. Manifeście Wielkim z 1836, rolę ogranów prasowych pełniły pisma: „TDP" (1832-1 1833), „Postęp" (1834), „Demokrata Pol." (1837-49,1851-63), teoret. „Pismo TDP" (nieregularnie 1837-41 i 1843-44 pt. „Pamiętnik TDP"), satyr. „Pszonka" (1839-44), oraz almanach —» Noworocznik demokratyczny (1842-43) i okólniki Centralizacji, do najwybitniejszych publicystów należeli: J. Alcyato, W. Darasz, W. Heltman, J.N. Janowski, L. Mierosławski, S. Worcell. W 1835 secesja radykalnego odłamu TDP doprowadziła do utworzenia rewol.demokr. organizacji Lud Pol. (Gromady Grudziąż i Humań, m. in. Worcell, T. Krępo-wiecki), rozwiązanej 1846. Charakter demokr.-republ. miały ugrupowania kierowane przez J. Lelewela: Komitet Nar. Pol., skupiający od grudnia 1831 do grudnia 1832 przedstawicieli lewicy emigr., oraz tajne organizacje związane z węglarstwem - Zemsta Ludu, powołana 1832 w celu zorganizowania walki partyzanckiej w kraju (wyprawa J. Zaliwskiego), i Młoda Polska (1834-36), pol. człon międzynar. Młodej Europy, podobnie jak TDP wysyłająca do kraju emisariuszy w celu inicjowania działań spiskowych (m. in. spisek Sz. Konarskiego). Lelewel stał też na czele najważniejszego z podejmowanych parokrotnie przez koła umiarkowane, „półśrodkowe" (Komitet Nar. Emigracji Pol. J. Dwernickiego 1832-34) przedsięwzięć zjednoczeniowych: Zjednoczenia Emigracji Pol. (1837—46), którego większość przeszła nast. do TDP. Poważną - liczebnie i znaczeniem - siłą polit. był obóz konserwatywno-liberalny skupiony wokół AJ. Czartoryskiego (zw. od jego paryskiej siedziby Hotel Lambert), prowadzący rozległą działalność dyplomatyczną i propagandową, m. in. w pismach: ,,Le —» Polonais" (1833-37), „Kraj i Emigracja" (1835-43), frakcyjny „Dziennik Nar." W. Platera, „Trzeci Maj" (1839-48), „Wiadomości Pol." (1854-61); wśród publicystów byli W. Kalinka i J. Klaczko. Ukazywały się też periodyki ideowo-polityczne niezależne od określonych grup, jak „Pamiętnik Emigracji Pol." (1832-33, M. Podczaszyński, M. Mochnacki) czy —» „Pielgrzym Polski" (1832-33).

O różnorakiej aktywności społ. i kulturalnej W.E. świadczyły liczne zrzeszenia i instytucje, przeważnie w Paryżu: Tow. Litew. i Ziem Rus. (1831-36), Towarzystwo Hist.-Lit. (1832-93), wspierające kształcących się Tow. Naukowej Pomocy (od 1832) i in., liceum pol. zw. szkołą batiniolską (1842-1900), pol. księgarnie i drukarnie (1833 E. Januszkiewicza i H. Bossange'a, 1835-39 Januszkiewicża, A. Jełowickiego, S. Dembowskiego, 1839—42 w rękach J. Marylskiego i Januszkiewicza), —» Biblioteka Pol. (zał. 1838) i in. Nurt życia rel. objawił się we wspólnotach i stowarzyszeniach ortodoksyjnych, jak Tow. Braci Zjednoczonych (zał. 1834 przez Mickiewicza, A. Góreckiego, S. Witwickiego, J.B. Zaleskiego) czy pol. zgromadzenie zakonne zmartwychwstańców (wyrosłe z Domku B. Jańskiego 1836; zał. 1842), bądź heterodoksyjnych, jak towianizm, szerzący się w l. czterdziestych.

Na emigracji tworzyli wielcy pisarze doby romantyzmu: Mickiewicz, Słowacki, C. Norwid, Lelewel, Mochnacki, a także M. Czajkowski, S. Goszczyński, Witwicki, Zaleski i in.; tu ukazywały się utwory Z. Krasińskiego, powstawały dzieła muz. F. Chopina. Książki i druki ulotne przemycane były do kraju, w którego życiu, zwł. w kształtowaniu postaw wobec sprawy nar., odegrały ogromną rolę. Tradycje W.E. podjęło kolejne pokolenie emigr. po powstaniu 1863, tzw. młoda emigracja.

S. KALEMBKA W.E., W. 1971; M. STRASZEWSKA Życie literackie W.E. we Francji 1831-1840, W. 1970; H. STANKOWSKA Literatura i krytyka w czasopismach W.E. (1832-1848), Wr. 1973; S. KALEMBKA Prasa demokratyczna W.E., Tor. 1977; E. WRÓBLEWSKA Satyra polityczna W.E., Poz. 1977; Z. DŻEDŻYK Satyryczne czasopisma W.E. (Paryż 1832-1844), „Kwart. Hist. Prasy" 1977 nr 1; bogata literatura dot. poszczególnych ugrupowań.

Podobne prace

Do góry