Ocena brak

Wiek starości

Autor /zuzanna Dodano /30.12.2011

Wiek starości (senium). Ostatni okres życia charakteryzuje się stopniowo nasilającymi się zmianami wstecznymi (involutio) prawie wszystkich narządów, prowadzącymi wreszcie do śmierci fizjologicznej. Narządy starzeją się, czynność ich staje się coraz bardziej ograniczona: mniej używane i wadliwie odżywiane tracą na objętości (uwiąd starczy, marasmus senilis). Starcze ciało staje się coraz chudsze i lżejsze z powodu osłabienia mięśni i ich ubytku, tak samo jak i z powodu ubytku tkanki tłuszczowej. Luźność tkanek nadaje ustrojowi charakter bardziej wiotki; grzbiet pochyla się bardzo wyraźnie (wzmożenie wypukłości grzbietowej), wskutek czego, jak również w wyniku spłaszczenia krążków między kręgowych i niektórych innych, długość ciała zmniejsza się znacznie (aż do 7 cm). Ogólny ubytek umięśnienia łączy się ze zmianami redukcyjnymi układu kostnego, który w znacznym stopniu traci swą odporność i staje się łamliwy; wypadanie zębów powoduje zanikanie zębodołów i ubytek wyrostków zębodołowych obu szczęk. Luźna, mniej sprężysta skóra tworzy liczne zmarszczki i fałdy z powodu zmniejszenia się objętości głębiej leżących części; serce często przybiera na wielkości (hypertrophia senilis), ponieważ praca starzejących się włókien mięśniowych serca nie wystarcza do przezwyciężenia wzmożonego oporu stawianego przez zmienione naczynia (zwapnienie). Mózgowie wykazuje — w przeciwieństwie do narządów układu pokarmowego, oddechowego i wy-dzielniczego — nieznaczny tylko ubytek masy. Skóra staje się cieńsza i bardziej blada, włosy siwieją i wypadają w coraz większym stopniu.

W wieku starości możemy odróżnić trzy stopnie:

Stopień I starzenia się trwa mniej więcej od 60 do 70 roku życia. Włosy stają się białe, twarz pomarszczona, nos wystający, tkanka tłuszczowa przeważnie zanika lub rozkłada się nieregularnie, oczy nieco zapadają się. Napięcie skóry zmniejsza się. Postawa ciała może jeszcze pozostać prosta i sprężysta

Około 70 roku życia następuje II stopień starzenia się. właściwa starość, u jednych wcześniej, u innych później i trwa mniej więcej do 80 roku życia. U otyłych pykników kontury rysów twarzy rozpływają się, u chudych leptosomików policzki zapadają się, skóra na policzkach zwisa. Włosy siwieją i wypadają, łysina powiększa się. Ręce są zwykle gąbczaste lub chude, pokryte zmarszczkami i wysokimi niebieskawymi żyłami. W tym okresie występuje już wyraźne pochylenie tułowia, lub nawet silne wygięcie starcze grzbietowego odcinka kręgosłupa. Napięcie mięśni zmniejsza się. więzadła wiotczeją. Z tych powodów w końcowych etapach tego okresu występuje niepewność stawów kolanowych. Również ręce zaczynają drżeć i stają się niepewne. Żebra i łopatki są coraz wi-doczniejsze, skóra brzucha opada fartuszkowato, piersi u kobiet zwisają.

W ostatnim, III stopniu starzenia się (najpóźniej 80—90 rok) zacierają się cechy rasowe. Typy rasowe, tak odmienne, jak mongoloidalny i europoidalny, upodabniają się w znacznym stopniu. Występuje typ wybitnie starczy, w którym nieraz trudno doszukać się pierwotnego obrazu rasowego. Również typy konstytucjonalne, dające się dotychczas jeszcze odróżnić, teraz zatracają różnice. Typ starczy zaczyna dominować nad wszelkim innym ukształtowaniem. Redukcja tkanek i pofałdowanie skóry osiągają swój najwyższy stopień. Jest to rzadki typ późnego i najpóźniejszego wieku starczego; twarz pofałdowana, żółtoszara, resztki owłosienia, duży nos. zapadnięte policzki, małe szczęki z szeroką szparą ust i wąskimi wargami, oczy zapadnięte, z obojętnym, nieruchomym spojrzeniem. Jest to również obraz osób stuletnich, przebywających już poza czasem, w którym żyją czując się osamotnieni i spragnieni spoczynku (Gibb)1.

W tej stopniowej progresji zmian wstecznych, które dostrzegamy we wszystkich trzech stopniach wieku starości, najwcześniej rozpoczyna się zanik morfologiczny, następnie fizjologiczny i dopiero znacznie później — psychiczny. W II stopniu starości, kiedy już od dawna zanikła sprężystość tkanek, często występuje jeszcze zadziwiająca prężność i świeżość umysłu. Ale i ona zanika wr ostatnim stadium Zanik budowy cielesnej prowadzi do coraz wyrazistszych przemian psychicznych. Upór i słaba pamięć, a później zdziecinnienie i obojętność występują coraz silniej. Wreszcie ostatnie zasoby zostają wyczerpane i następuje śmierć, podobna do zaśnięcia.

Okres trwania życia. Powyższa chronologia trzech stopni starzenia się odpowiada stosunkom ludności żyjącej w cywilizowanych warunkach, nie zaś człowiekowi pierwotnemu, u którego okresy te występowały o 10—20 lat wcześniej. Nie można by również okresów tych stosować do człowieka prehistorycznego, u którego starzenie się występowało przypuszczalnie jeszcze wcześniej. W każdym razie przeciętny wiek człowieka w czasach prehistorycznych, a nawet historycznych aż do pełnego rozwoju cywilizacji, był krótszy niż człowieka dzisiejszego zapewne o kilka dziesiątków lat. Kultura wpływa na przedłużenie życia. W starożytnym Rzymie panowały przypuszczalnie bardzo niehigieniczne warunki sanitarne, toteż w czasach cesarstwa przeciętny czas trwania życia wynosił 22 lata, w prowincjach zamożniejszych 37—47. Ten ostatni wiek osiągały w późnym średniowieczu zaledwie domy książęce, gdy tymczasem warstwy ludowe w znacznym stopniu odchylały się od tego poziomu, gdyż epidemie, umieralność noworodków i dzieci, gorączka połogowa i inne, dziś już niegroźne choroby grały wtedy niszczycielską rolę, przede wszystkim u kobiet. Przeciętny wiek obu płci podnosi się dziś, ale nie osiągnął jeszcze swego szczytowego punktu; obraz starzenia się występuje dzisiaj także później niż we wcześniejszych, mniej cywilizowanych epokach.

Podobne prace

Do góry