Ocena brak

Widownia

Autor /Dobiegniewa Dodano /09.11.2012

Przestrzeń w teatrze wydzielona dla
widzów; sposób jej kształtowania i stosunek do sceny
zmieniał się w ciągu wieków. W staroż. Grecji
zwyczaj sytuowania widowisk u stóp wzniesień i pagórków
zadecydował o ukształtowaniu teatru.

W
klas. gr. budowli teatr. w. miała kształt koła, z czasem
wycinka koła; wznosiła się amfiteatralnie wykutymi
w stoku rzędami ław naprzeciw części scenicznej (—»
scena); najniższy przylegający do orchestry rząd siedzeń,
kam. foteli (proedria), przeznaczony był dla najdostojniejszych
widzów; do górnych rzędów był dostęp
przez promieniście rozchodzące się schody,
dzielące w. na nieparzystą liczbę odcinków (kerikides);
w większych teatrach okrężne, równoległe do
rzędów chodniki (diazomata) dzieliły w. na dwie—trzy
strefy. W teatrze rzym. w., wznoszona na arch. substrukcjach,
przybrała kształt półkola i złączona została
ściśle z częścią sceniczną; otwarte przejścia zastąpiono
krytymi korytarzami, a dostęp na w. umożliwiały
kilkupiętrowe krużganki (vomitoria) okalające w.; nad
w. teatru rzym. rozpinano dach (ve\um).

W średniowieczu
nie wznoszono budowli teatr., w których
organizowano by przestrzeń dla widzów. Nowe próby
w dziedzinie architektury teatr, podjęto w XVI w.
Początkowo ograniczano się do okazjonalnie adaptowanych
sal i dziedzińców; z czasem wykształciło się
kilka wariantów układu przeciwległej do sceny w.

We Włoszech w salach teatr, stosowano układ
spiętrzających się rzędów albo - popularniejszy -
układ wzorowany na w. rzym., utrzymujący się do
kon. XVI w.; w dworskich salach teatr, wytworzyła
się praktyka rozmieszczania paru spiętrzonych stopni
wzdłuż trzech ścian sali, przełamujących się w narożach
pod kątem prostym, okalających pusty parter
przeznaczony na popisy taneczne, turniejowe itp.; w
pocz. XVII w. wprowadzono typ w. w kształcie litery
U, okalającej parter przeznaczony dla honorowych
widzów, a odgrodzonej od sceny wprowadzonym
wówczas łukiem prosceniowym (—> proscenium).

W
Anglii i Hiszpanii w pot. XVI w. w pierwszych wznoszonych
nowoż. budowlach teatr, gładkie z zewnątrz ściany zamykały czworo-, wielokątny lub owalny
dziedziniec, do którego przylegały kilkupiętrowe galerie,
połączone schodami bezpośrednio z niego biegnącymi;
dziedziniec zajmowała w znaczniejszej
części scena lub podium sceniczne, a resztę miejsca
pozostawiano dla widzów.

W poł. XVII w. we Włoszech
wykształcił się charakterystyczny dla baroku
typ w. wertykalnej, z parterem w kształcie wydłużonej
litery U oraz lożami rozmieszczonymi na
dwóch-trzech piętrach; zainicjowany w 1 poi. XVIII w.
kształt w. w formie dzwonu, a z kon. XVIII w. w formie
podkowy, wraz z ukośnym i uskokowym sytuowaniem
lóż, znacznie polepszył widoczność i akustykę; w
tym też czasie teatry znacznie rozbudowywano,
nadając im cechy budowli monumentalnych, z bogatym
dekor. wystrojem wnętrza (rzeźby, malowidła,
akcentowanie honorowej loży centr.); stopniowo rezygnowano
z podziału na loże, zachowując je prawie
wyłącznie na I piętrze, a wyższe piętra zamieniano
w ciągłe galerie, z których ostatnią najwyższą (franc.
paradis; poi. paradyz, jaskółka) budowano w formie
amfiteatralnie ustawionych stopni. Wytworzone w
XVIII w. typy i wzory w. oraz architektury teatr, trwały
niemal do XX w.

Już w poł. XIX w. rozpoczęły się
jednak poszukiwania nowych form rozwiązywania
przestrzeni w.; najczęściej ob. stosowanym jej kształtem
jest plan trapezoidalny z amfiteatralnie ukształtowanym
parterem, z lożami jedynie w tylnych
partiach sali, gdzie z reguły sytuuje się balkony;
podejmowane są również eksperymenty wyznaczające
dla w. miejsce wokół okrągłej sceny lub, na odwrót,
umieszczające w. w centrum okrążającej ją sceny; niektóre
projekty przewidują mech. transformację sceny
i w. oraz możliwość różnego ich wzajemnego sytuowania
zależnie od wymogów repertuaru; coraz większą
popularność zaczęły zdobywać sobie również w
XX w. widowiska i spektakle, w których funkcję scen
i w. pełnią wnętrza lub przestrzenie zabytkowej architektury
(dziedzińce, place miejskie, ogrody, ant.
teatry). Zob. też scena, teatr.

Podobne prace

Do góry