Ocena brak

Węgorze

Autor /Letki Dodano /31.01.2012

Przez setki lat węgorze były uważane za zwierzęta tajemnicze. Spędzały większość swego życia w rzekach, stawach i strumie­niach, a potem w niewyjaśnionych okolicznościach znikały. Teraz już wiadomo, co się z nimi działo.
Węgorze występują na całym świecie, jed­nakże największą uwagę przyrodników przyciąga węgorz europejski (Anguilla anguilla) i węgorz amerykański (Anguilla rost-rata). Zwierzęta te podejmują niezwykłe, długo­trwałe wędrówki w morzach oraz słodkich wodach. Większość innych gatunków ryb nie jest przysto­sowana do życia w obu typach środowisk.
Węgorze mają niezwykle ciekawą biologię roz­rodu w miarę dobrze poznaną dopiero w tym stu­leciu. Wiele dużych rzek europejskich przegro­dzono tamami, a ich wody zostały zanieczyszczone ściekami przemysłowymi i komunalnymi. Mimo to, te niezwykłe ryby potrafią nadal odbywać swe wędrówki na tarło z rzek Europy i pokonywać Atlantyk, płynąc w kierunku Bermudów.
Człowiekiem, który ostatecznie wyjaśnił zagad­kową naturę cyklu życiowego węgorzy był duński biolog Johannes Schmidt. Badał on te ryby ponad 16 lat i w 1921 roku wykazał, że wszystkie wę­gorze europejskie rozpoczynają życie w Morzu Sargassowym. Między Bermudami i Wyspami Bahama, dojrzałe węgorze odbywają tarło i giną. Ze złożonych jaj wykluwają się ich młode, które płyną z powrotem w kierunku Europy.

Niesamowita wędrówka
Świeżo wyklute larwy węgorza nie przypominają wyglądem dorosłych przedstawicieli tego gatun­ku. Nie są one długie i wężowate jak ich rodzice, lecz są bardzo małe, przezroczyste i mają kształt liścia wierzby. Ze względu na wygląd młode są określane nazwą leptocefali, dawniej były nawet uważane za całkowicie inny gatunek zwierzęcia.
Pochwycone przez ciepły Prąd Zatokowy larwy pomału dryfują w stronę Europy. Wędrują tuż pod powierzchnią oceanu i żywią się malutkimi orga­nizmami. Cała podróż trwa mniej więcej trzy lata i, gdy docierają do europejskiego wybrzeża, mają już inny wygląd. Pierwsza zmiana następuje gdy mają 6-8 cm długości. Wydłużają się i zaczynają ciemnieć, gdyż w powłokach ich ciała pojawiają się barwniki. Od tego momentu wyglądają jak miniaturki dorosłych węgorzy. W miarę upływu czasu rosną, wpływają do rzek i podejmują dalszą wędrówkę pod prąd w kierunku jezior, stawów i dopływów rzecznych. Węgorze wpływają do wszystkich rzek zachodniej Europy, pojawiają się nawet w wodach bardzo zanieczyszczonych.
Występują także licznie w pobliżu ujść rzek i na wybrzeżu, jednak spotykane w tych miejscach osobniki są zwykle samcami. Pomiędzy siódmym a czternastym rokiem życia ciało samców staje się srebrnoszare, co jest oznaką osiągnięcia dojrza­łości płciowej. Długość dorosłego samca węgorza rzadko przekracza 50 centymetrów, natomiast sa­mice są niejednokrotnie dwa razy większe.
Większość wpływających do rzek młodych wę­gorzyków to małe samice. Przebywają one w wo­dach słodkich od 12 do 15 lat. W tym czasie rosną - ich skóra jest na grzbiecie brązowozielonawa, a boki ciała żółtawe. W piątym roku życia na ciele węgorza pojawiają się łuski. Są one jednak bardzo małe i wyglądają całkowicie inaczej niż łuski innych gatunków ryb.
Pokarmem węgorzy są ryby, żaby, owady i inne bezkręgowce. Nie gardzą też padliną. Zerują głów­nie w nocy, a w dzień kryją się w pobliżu dna, w ciemnych jamach i gęstwinie podwodnych roślin. Zimę spędzają zagrzebane w rzecznym mule.

Przez lądy i morza
Gdy ciało samicy węgorza nabierze srebrnoszarego odcienia i osiągnie długość jednego metra, ryba rozpoczyna wędrówkę w dół rzeki, następnie przez morza i Atlantyk w kierunku znajdującego się w jego subtropikalnej części Morza Sargassowego.
Wielka migracja samic węgorzy może być po­równana z wędrówkami tarłowymi łososi. Ich instynkt wędrówki w kierunku tarlisk jest niezwy­kle silny i pozwala im pokonać wiele przeszkód. Na szlaku ich powrotnej drogi niejednokrotnie stoją ludzie, dla których dorosły osobnik jest cenną zdo­byczą. Duże węgorze mają smaczne mięso. Z tego względu są pożądanym trofeum dla rybaków i węd­karzy, a potrawy z węgorzy w wielu krajach nale­żą do najbardziej wykwintnych.
Przeszkodami w wędrówce są nie tylko zasta­wione w wodzie wędki i rybackie sieci. Aby dostać się do morza węgorze muszą czasami pokonać małe odcinki drogi lądem lub płynąć w bardzo płytkiej wodzie, ocierając się brzuchem o dno wysychają­cego strumienia. W razie potrzeby mogą wychodzić z wody i pełzać wśród traw jak węże. Węgorze, tak jak inne ryby, oddychają skrzelami, jednak mogą także pobierać tlen przez skórę. Ich skrzela są ponadto osłonięte i w ten sposób są bardziej odporne na wysychanie.
Uważa się, że podczas swej ostatecznej wędrów­ki węgorze nie żerują, a ich oczy powiększają się, co jest przystosowaniem do mroku panującego w morskich głębinach. Nikt nie wie jednak dokład­nie, co sprawia, że węgorze z tak dużą precyzją potrafią odnaleźć drogę do rejonu tarlisk. Nie wia­domo też, co dzieje się z węgorzami na samych tarliskach i jak wygląda tarło. Wiadomo tylko, że po tarle stare węgorze giną. Cały świat naukowy czeka na wyjaśnienie zagadek związanych z bio­logią rozrodu tych tajemniczych ryb.
Chociaż nie można z całą pewnością określić dlaczego węgorze europejskie opuszczają wody Morza Sargassowego i płyną w kierunku Europy, a węgorze amerykańskie udają się w przeciwnym kierunku, podejmowano próby wyjaśnienia tego zjawiska. Istnieje teoria, że ryby te należą do tego samego gatunku i w czasie swej wędrówki zosta­ją rozdzielone przez prądy morskie. Różna tempe­ratura wody w tych prądach sprawia, że węgorze amerykańskie mają w swych kręgosłupach mniej kręgów niż węgorze europejskie.
Wszystkie gatunki węgorzy należą do grupy ryb kostnych (Osteichthyes) i rzędu węgorzokształtnych (Anguilliformes). Mają wydłużone i smukłe ciało, a ich płetwy grzbietowe, ogonowe i odbyto­we są zrośnięte. Wyposażone są w parzyste płetwy piersiowe, nie mają płetw brzusznych. U niektórych rodzin w rzędzie węgorzokształtnych brakuje także płetw piersiowych. Najlepiej znanymi krewniaka­mi węgorzy są żyjące w morzach kongery i nie­bezpieczne mureny.

Gatunki spokrewnione i podobne
Murena śródziemnomorska (Muraena helena) należy do rodziny murenowatych. Nie posiada ona płetw piersiowych i brzusznych. Skóra tej ryby jest cętkowana, a plamki są barwy białej lub brunatnej. Przebywa ona w ciepłych morzach, a jej ukąszenia są szczególnie niebezpieczne, gdyż część jej sil­nych i ostrych zębów jest zaopatrzona w gruczoły jadowe. Mięso mureny jest bardzo smaczne, a jego zalety kulinarne znali już starożytni Rzymianie.
Konger (Conger conger) - nie mający łusek -należy do rodziny kongrowatych. Rozmnaża się w wodach Atlantyku, a jego zasięg występowania obejmuje również Morze Śródziemne i Morze Północne. Czasami kongery spotyka się nawet w zachodniej części Bałtyku. Ryby te żyją najczę­ściej w pobliżu skalistych wybrzeży, gdzie w pod­wodnych szczelinach skalnych, jamach lub wra­kach statków znajdują dogodne kryjówki. Mogą one dorastać do 3 m długości.
Często inne gatunki ryb, a nawet przedstawi­ciele innych gromad kręgowców, ze względu na swój wygląd są mylnie nazywane węgorzami. Są to chociażby węgorze elektryczne i występujące w europejskich rzekach minogi. Minogi, na przy­kład minóg morski (Petromyzon marinus) i minóg rzeczny (Lampetra fluviatilis) nie są rybami; nale­żą do gromady kręgowców zwanej bezżuchwowcami. Minogi nie posiadają szczęki dolnej, lecz mają w swych lejkowatych otworach gębowych liczne, ostre rogowe ząbki. Prowadzą pasożytniczy tryb życia. Przysysając się do ryb, ząbkami prze­cinają ich skórę i wysysają krew.
Węgorz elektryczny (Electrophorus electricus) jest przedstawicielem rzędu karpiokształtnych. Należy on do grupy około 500 gatunków ryb, które mogą wytwarzać wokół siebie bardzo silne pole elektryczne, służące im do obrony, ogłuszania zdo­byczy lub orientacji w mętnej wodzie.

Najstarszy znany węgorz miał prawie 68 lat. Żył on w niewoli w basenie w Pradze. Obecnie jest eksponatem w tamtejszym Muzeum Narodowym.
■ Ponieważ kongery mogą dorastać do 3 metrów długości. w opowieściach dawnych rybaków były nazywane straszliwymi morskimi wężami.
■ W Bałtyku żyje podobna do węgorza węgorzyca. Dorasta ona do długości 40 cm i jest jajożyworodna. Przebywa w strefie przybrzeżnej do głębokości 30 metrów. Jej mięso jest smaczne, jednak po przyrzą­dzeniu węgorzycy jej ości nabierają zielo­nej barwy, co odstrasza niejednego poten­cjalnego konsumenta.
■ Węgorz elektryczny występuje w rze­kach Ameryki Południowej i może dorastać do 3 metrów długości. Większą część masy jego ciała stanowi ogon, który w 40% jest zajęty przez narządy elektryczne. Mogą one wytworzyć napięcie elektryczne przekra­czające 500 woltów. Pole elektryczne o tak dużym napięciu może spowodować śmierć małego zwierzęcia i porazić duże ssaki oraz brodzących w wodzie ludzi.

Podobne prace

Do góry