Ocena brak

WEGETARIANIZM

Autor /niebieska Dodano /13.02.2014

Klasyczny wegetarianizm, /wary inaczej jarstwem, polega na ograniczaniu się wyłącznic do pokarmów pochodzenia roślinnego, których źródłem są rośliny zbożowe, okopowe, strączkowe i oleiste, warzywa, owoce, orzechy i grzyby. Wywodzi się on z Indii i terenów Bliskiego Wschodu i ma wiele odmian. Odmiany łagodne dopuszczają uzupełnianie pokarmów roślinnych produktami mlecznymi (lakto-wegetariani/m) i jajami (laktoonnwcgciarianizm), a nawet pozwalają na spożywanie w ograniczonych ilościach ry b i drobiu (semiwegetarianizm). Odmiany radykalne uznają wyłącznie pokam roślinny (weganizm), a przy tym mogą ograniczać go jedynie do owoców (frutarianizm) lub środków żywnościowych nie-przetwarzanych przemysłowo (witarianizni)

Wegetarianizm najczęściej praktykowany był z pobudek religijnych, jako sposób odżywiania zgodny z wolą Bogi, nic wy maga jący zabijania lub wynikał z filozofii ży ciowej nakazującej człowiekowi dążyć do doskonałości i harmonii z przyrodą, zgodnie z zasadą „żyj i daj żyć innym". Z wegetarianizmem spotykamy się w hinduizmie, w religii trackiej i starożydowskiej. u Zarostrianów i Adwentystów Dnia Siódmego oraz w niektórych zakonach katolickich. Wegetarianami bywali też często filozofowie, żeby wymienić Sokratesa. Pitagorasa. Platona czy Bertranda Russela.

Przekonując innych o wyższości diety wegetariańskiej często wysuwa się argument. iż człowiek jest genetycznie przystosowany do pożywienia roślinnego, ponieważ pierwotnie takim właśnie pożywieniem się odżywiał. Przeczy temu jednak filogenetycznie wykształcone uzębienie i przewód pokarmowy, które cechuje przystosowanie do pokarmów zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych (patrz rozdz. 2. tab. 2.5). Od typowych rośli noże rcćiw odróżnia człowieka posiadanie w górnej szczęce kłów. których nie mają przeżuwacze, i brak dodatkowego żołądka. Z kolei znacznie dłuższe jelita i skład mikroflor)'jelitowej nic pozwalają zaliczyć go do mięsożernych drapieżców.

Do charaktery stycznych, pozytywnych cech pożywienia wegetariańskiego należ)’ przede wszystkim jego niższa gęstość energetyczna. rzyli mniejsza ilość kalorii zawarta w jednostce masy lub objętości. Z jednej strony sprawia to, że otyłość u wegetarian należy do rzadkości, i drugiej, przesądza o przeciwwskazaniu do stosowania diety wegetariańskiej przez sportowców i ludzi ciężko pracujących, u których zapotrzebowanie energetyczne jest szczególnie duże. Gęstość energetyczna wiąże się ściśle z ilością i strukturą spożywanych tłuszczów i węglowodanów.

W świetle aktualnych zaleccń żywieniowych, opracowanych dla krajów rozwiniętych gospodarczo, do niewątpliwych zalet diety wegetariańskiej należy zaliczyć: ograniczoną podaż tłuszczu z jednoczesnym zwiększeniem w nim udziału jedno- i wiclonicnasyconych kwasów tłuszczowych, brak lub niską zawartość cholesterolu (występuje wyłącznie w produktach zwierzęcych), zwiększony udział skrobi kosztem sacharozy oraz relatywnie dużą podaż błonnika pokarmowego. Wegetarianom łatwiej też pokryć zapotrzebowanie na witaminę C i uniknąć nadmiernego spożycia sodu.

Jako główny mankament diety wegetariańskiej wymienia się stosunkowo niską zawartość białka, które jest przy tym mniej wartościowe biologicznie niż białko zwierzęce. Wartość biologiczną spożywanych białek roślinnych można wydatnie zwiększyć zestawiając posiłki w sposób umożliwiający wzajemne uzupełnianie się składu aminokwasowego produktów białkowych, wchodzących w skład danego posiłku (np. łączenie nasion strączkowych z ziarnami zbóż). Nic zmienia to jednakże faktu, iż dietŁ wegetariańska stwarza trudności w zaspokojeniu białkowych potrzeb organizn u i nic powinna być stosowana przez kobiety ciężarne oraz dzicci i młodzież, u których łatwo o niedożywienie białkowe, mogące upośledzać rozwój fizyczny i umysłowy. Nicwąlpliwą wadą pożywienia wegetariańskiego jest relatywnie niska przyswąjałność zawartych w nim składników mineralnych, przede wszystkim wapnia, żelaza i cynku, które w produktach roślinnych występują z reguły w posiaci połączeń absorbowanych z przewodu

pokarmowego jedynie w niewielkim zakresie. Wynika stąd zwiększone zagrożenie niedokrwistością na tle niedoboru żelaza u wegetarianek w wieku rozrodczym, a u weganek nie 5pożywających mleka i przetworów mlecznych - także osteomalacją i osteoporozą. Dodatkowo sytuację pogarsza fakt, że dieta wegetariańska stwarza problemy z pokryciem zapotrzebowania organizmu na witaminy Bi: i D. które w pokarmach roślinnych w ogóle nic występują (wyjątkiem jest wit. D: w grzybach). Organizm człowieka może w sprzyjających warunkach sam wytworzyć pewne ilości tych witamin. Witamina Bi; jest wytwarzana przez llorę bakteryjną w jelitach, skąd pewne jej ilości mogą być wchłaniane do krwi w obecności tzw. czynnika wewnętrznego. Uważa się też. żc wegetarianie niewielkie ilości witaminy Bu w formie 5-deoksyadenozynokobalaminy pozyskują z roślin strączkowych, w których grudkach korzeniowych jest ona syntetyzowana przez bakterie. Natomiast witamina D może powstawać w skórze pod wpływem promieniowania sloncczncgc z 7 dchydrocholcstcrolu - związku o charakterze prowitaminy produkowanego przez sam organizm (15 min ekspozycja słoneczna latem to około 6 j.m. wit. Di na cm’ powierzchni ciała). Zwykle są to jednak ilości niewystarczające, toteż odżywianie wegetariańskie często prowadzi do zaburzeń wr gospodarce wapniowej na lic niedoboru witaminy D (zwłaszcza zimą przy ograniczonej ekspozycji słonecznej - ryc. 17.1) oraz do anemii megaloblastycznej. związanej z deficy tem witaminy Bp.

Jeśli spojrzymy na dietę jarską pod kątem wprowadzanych do organizmu substancji szkodliwych, to wegetarianie są w mniejszym stopniu narażeni na zatrucia chlorowanymi bifenylami. węglowodorami aromatycznymi oraz pozostałościami antybiotyków i leków weterynaryjnych, a także na zakażenia bakteryjne (np. sal-monelłozy) i choroby oczwierzęce przenoszone drogą pokarmową. Z drugiej strony dicta wegetariańska zwiększa zagrożenie pozostałościami środków ochrony roślin i nawozów oraz substancjami antyodżywczymi.jak: inhibitory tryp-syny, glukozynolany, alkaloidy, saponiny itp.

Occna diety wegetariańskiej w kategoriach epidemiologii również nic może być jednoznaczna. Zgromadzono wiele dowodów wskazujących na względną długowieczność wegetarian i mniejszą częstotliwość występowania u nich niektó-rych chorób, w porównaniu z ludźmi odżywiającymi się zwyczajowo (tab. 17.2), przy czym wiele z tych chorób to tzw. choroby cywilizacyjne, na które zapadają przede wszystkim mieszkańcy buropy i Ameryki Pin. Z drugiej strony u wegeta-rian częściej spotyka się: ncuropatie. zaburzenia miesiączkowania, przypadki niedorozwoju fizycznego i umysłowego, anemię, krzywicę i osteomalację.

 

Podobne prace

Do góry