Ocena brak

Wczesny rozwój emocjonalny

Autor /Horacy123 Dodano /02.07.2011

Bowlby (1980) twierdził, że „podczas formowania się, utrzymywania i odnawiania związków przywiązaniowych powstaje wiele najbardziej intensywnych emocji (...), które są odbiciem stanu więzi uczuciowych jednostki”. Dlatego też utrzymywał, że psychologia i psychopatologia emocji dotyczy w przeważającym stopniu więzi uczuciowych a „sposób w jaki zostaje zorganizowane zachowanie przywiązaniowe jednostki w ramach jej osobowości, tworzy wzorzec więzi uczuciowych nawiązywanych przez nią w ciągu życia” (Bowlby, 1980).

Ten aspekt teorii przywiązania kontynuował w swoich badaniach i pracach między innymi A. Sroufe, który definiuje przywiązanie jako konstrukt emocjonalny, odnoszący się do specyficznego związku powstającego pomiędzy niemowlęciem a opiekunem (Sroufe, 1995). W swojej koncepcji jako główny element rozwoju emocjonalnego jednostki analizuje rozwój w zakresie regulacji emocji, którego fundamenty powstają na bazie związku z opiekunem. „Przywiązanie, w odróżnieniu od zachowań przywiązaniowych, odnosi się do szczególnej organizacji zachowań w odniesieniu do opiekuna i do specyficznej roli jaką ta diadyczna organizacja pełni w regulacji emocji” (Sroufe, 1995, s.175). Na podstawie badań stwierdza on, że różnice w jakości opieki sprawowanej wobec niemowlęcia, prowadzące do powstania różnych wzorców przywiązania, mają ogromne znaczenie dla późniejszej samoregulacji emocji przez jednostkę – dla jej oczekiwań co do roli innych osób w sytuacjach pobudzenia emocjonalnego, dla jej nastawienia wobec roli jaką pobudzenie emocjonalne może pełnić w funkcjonowaniu, a co za tym idzie dla ekspresji emocji i płynności kontroli emocjonalnej.

Zdolność do samoregulacji emocji (regulacji przez self) powstaje w procesie składającym się z kilku faz (ibidem). W pierwszym kwartale życia, niemowlę nie może samodzielnie manipulować pobudzeniem a jego regulacja odbywa się poprzez wrodzone mechanizmy fizjologiczne. Decydującą rolę w organizacji pobudzenia odgrywa tutaj opiekun, który dostosowuje się do sygnałów płynących od dziecka i dąży do zsynchronizowania ich ze swoją aktywnością aby zapewnić dziecku równowagę i wytworzyć bezpieczną rutynę wzajemnych kontaktów. Jest to okres, w którym dziecko nie angażuje się jeszcze w komunikację z opiekunem, a ten uczy się rozumienia sygnałów płynących od dziecka, sposobów uspokajania go i zaspokajania jego potrzeb.

W drugim kwartale życia dziecko staje się bardziej aktywne, zaczyna angażować się w relację z opiekunem. Regulacja pobudzenia kierowana jest w pełni przez opiekuna. W tej fazie istotny jest sposób w jaki obniżane jest napięcie pojawiające się u dziecka. Jest to okres krytyczny dla tworzenia się podstaw modulacji pobudzenia i oczekiwań dotyczących świata zewnętrznego jako pomocnego lub powodującego trudności w radzeniu sobie z napięciem. Opiekun, podczas interakcji z dzieckiem, może zwiększać lub obniżać jego pobudzenie poprzez różne sposoby stymulacji. W ten sposób pomaga niemowlęciu doświadczać różnych poziomów napięcia, które nie prowadzą do silnych, nieprzyjemnych odczuć. Dziecko uczy się tolerować napięcie, nie przerywając kontaktu i nie dezorganizując swojego zachowania. Taka zdolności do utrzymywania zrównoważenia i pozytywne nastawienie do nowych bodźców ma istotny wpływ także na późniejsze funkcjonowanie społeczne i poznawcze dziecka (ibidem).

Trzecia faza rozwoju emocjonalnego, przebiegająca w drugiej połowie pierwszego roku życia, to diadyczna regulacja emocji, utożsamiana przez Sroufa z przywiązaniem. Jest to okres, w którym dziecko aktywnie uczestniczy w komunikacji z opiekunem i do niego kieruje swoje zachowania, dążąc do podjęcia interakcji i osiągnięcia celu jakim jest powrót do równowagi emocjonalnej. W tym okresie kształtują się wzorce przywiązania. Niemowlę organizuje swoją aktywność w oparciu o rosnące możliwości poznawcze i doświadczenia wyniesione z poprzednich faz. Jeśli wcześniejsze doświadczenia prowadziły do osiągania równowagi emocjonalnej, dziecko rozwija zaufanie do relacji z opiekunem i toleruje większą ilość napięcia związanego z eksploracją i odchodzeniem od niego. Uczy się także „wymiany afektywnej” (affective sharing), tzn. dzielenia się z opiekunem swoimi przeżyciami i odkryciami. Jest to podstawowy aspekt relacji przywiązaniowej.

 

W okresie wczesnego dzieciństwa rozpoczyna się ostatnia faza rozwoju regulacji emocjonalnej, faza samoregulacji (regulacji przez self). Przez długi jeszcze czas jest ona nadal, wspomagana i kierowana przez opiekuna. Dziecko powoli staje się zdolne do samodzielnego, nie wymagającego interwencji opiekuna regulowania swojego pobudzenia i zachowania. Rola opiekuna zaznacza się w sytuacjach gdy pobudzenie staje się zbyt silne. Dorosły angażuje się wówczas w kontrolę impulsów (np. agresji) i pomoc w ich ekspresji (ibidem). Opiekun pozostawia dziecku jak największą swobodę w samodzielnym kierowaniu swoim zachowaniem i wychwytuje momenty, kiedy dziecko zaczyna tracić kontrolę nad impulsami, wkraczając z pomocą. Dziecko uczy się w ten sposób, wyrażać afekty oraz kontrolować je i modulować w razie potrzeby. Końcowym efektem tej fazy jest zdolność do samodzielnego regulowania emocji i adekwatnej, respektującej normy społeczne ich ekspresji.

Podsumowując można stwierdzić, iż jakość diadycznej regulacji emocji jest czynnikiem determinującym późniejsze funkcjonowanie emocjonalne jednostki. Historia bezpiecznego przywiązania będzie owocowała zdolnością do właściwego modulowania pobudzenia oraz zdolnością do nawiązywania kontaktu z innymi i pozostawania w nim, stosunkowo niezależnie od poziomu napięcia emocjonalnego.

Podobne prace

Do góry