Ocena brak

Ważne czynniki rozwoju kultury greckiej: pismo, igrzyska

Autor /Karolin Dodano /28.08.2013

Najprawdopodobniej w wieku IX dokonał się fakt decydujący dla kultury greckiej, a mianowicie przejęcie przez Greków za pośrednictwem Fenicjan alfabetu prasemickiego i udoskonalenie go przez dodanie znaków na samogłoski. Najstarsze dokumenty spisane w alfabecie semickim pochodzą z wieku XIII (napis z czasów króla Ahirama z Byblos), a najbardziej znanym zabytkiem tego pisma jest napis z czasów króla moabickiego Meszy około r. 850. Był to alfabet konsonantyczny, bez znaków na samogłoski.

Podobnie jak ze wszystkimi dobrami kulturalnymi przejętymi ze Wschodu, postąpili Grecy z przejętym przez siebie alfabetem, udoskonalając go w ten sposób, że zbędnych im znaków fenickich użyli na oznaczenie samogłosek. Ze znaków na dźwięki przydechowe aleph, he, ajin powstały greckie alfa (a), epsilon (e) i omikron (o). Był to krok decydujący. Dopiero bowiem przez wprowadzenie samogłosek pismo fenickie stało się pełnym alfabetem. Jest rzeczą oczywistą, że poza wprowadzeniem znaków na samogłoski musieli Grecy dokonać innych jeszcze zmian, zgodnie z charakterem swego języka.

Alfabet grecki miał szereg odmian. Na ogół można wyróżnić trzy odmiany: najstarsza forma występuje na Krecie, Melos i na wyspie Tera, dalej odróżniamy alfabet wschodniogrecki w Jonii Azjatyckiej, Eolidzie, w Attyce, na Cykladach i Argos, oraz alfabet zachodniogrecki. Charakterystyczną cechą różniącą grupę wschodnią od zachodniej było użycie znaku x, stosowanego w alfabecie wschodnio-greckim na oznaczenie aspiraty gardłowej, a w grupie zachodniogreckiej na oznaczenie zbitki ks. Ostatecznie przyjął się w Grecji alfabet wschodniogrecki, ściśle mówiąc joński (milezyjski), w którym jeszcze w wieku VII zaczęto używać znaku he na oznaczenie długiego e, czyli ety (H, YJ); wcześniej, bo w ciągu wieku VIII, wprowadzono nowy znak na omega (Q, co).

Przyjęcie tego alfabetu w r. 403 przez państwo attyckie (za archonta Euklidesa) zadecydowało o jego zwycięstwie w świecie greckim. W Italii natomiast odniósł zwycięstwo alfabet zachodniogrecki. Italicy przyjęli go od chalkidyjskich osadników, którzy się nim posługiwali, dlatego w alfabecie łacińskim znak x nie oznacza, jak we wschodniogreckim, aspiraty gardłowej, lecz zbitkę fa i w tym charakterze przejęty został przez wszystkie narody posługujące się alfabetem łacińskim. Mimo że alfabet semicki przyjęty został prawdopodobnie już na przełomie wieku X i IX, użycie pisma było w tej epoce jeszcze bardzo ograniczone. Najstarsze napisy greckie w tym alfabecie pochodzą z wieku VIII.

Niezwykle ważnym faktem dla rozwoju kultury greckiej były igrzyska urządzane w rozmaitych punktach Grecji. W przeciwieństwie do ogólnie przyjętych poglądów trzeba podkreślić, że igrzyska te miały niewątpliwie charakter klasowy i nosiły, zwłaszcza w epoce archaicznej, cechy sportu arystokratycznego. Sprawność fizyczna arete (apeT-źj), ułatwiająca utrzymanie przewagi nad ludem, otrzymała w igrzyskach sankcję religijną. Toteż nic dziwnego, że właśnie na okres rządów arystokracji, dbającej o sprawność fizyczną, i na okres panowania ideologii arystokratycznej przypada ustanowienie igrzysk olimpijskich, a w wieku VI i V poeta arystokratyczny Pindar jest właśnie piewcą zwyciężającej na igrzyskach młodzieży arystokratycznej.

Zbyteczne nadmieniać, że od udziału w igrzyskach wykluczeni byli metojkowie, niewolnicy i barbarzyńcy. Najstarszymi igrzyskami, które zarazem miały odegrać w życiu greckim największą rolę, były igrzyska urządzane podobno od r. 776 przez Elejczyków co cztery lata w Pisie ku czci Zeusa olimpijskiego. Później dołączyły się do igrzysk olimpijskich igrzyska py-tyjskie w Delfach, istmijskie ku czci Posejdona na Istmie Korynckim i nemej skie urządzane w Nemei. Bardzo ważny był fakt wprowadzenia zasady zupełnej nagości zawodników.

Po raz pierwszy miano tę zasadę zastosować przy gym-nopediach obchodzonych w Sparcie co roku w miesiącu hekatombaion (bcaToji-paiwv), tj. w łipcu, ku czci poległych pod Tyrea. Uroczystość trwała zazwyczaj od 6 do 10 dni; młodzież popisywała się śpiewem, tańcem i ćwiczeniami gimnastycznymi. Później zwyczaj występowania zawodników nago przyjął się także w Olimpii. Możność obserwowania nagiego ciała zawodnika pozwoliła rzeźbiarzom na dokładniejsze studium aktu i stała się jednym z czynników, które później zadecydowały o rozwoju sztuki greckiej.

Podobne prace

Do góry