Ocena brak

Wąż Eskulapa

Autor /Mustafa000000 Dodano /12.01.2012

Rodzina wężowate (Colubridae)  

Wygląd: duży, smukły, gibki wąż o długiej głowie wyraźnie odgraniczonej szyją od tułowia, stosunkowo dużych oczach z okrągłą źrenicą, gładkim ułuszczeniu i długim ogonie. Tułów jest ubarwiony żóltobrązowo, brązowo lub oliwkowo i właściwie jednolicie poza małymi, białymi brzegami wielu łusek grzbietowych i bocznych. Po bokach tylnej części głowy znajduje się blado lub intensywnie zaznaczona żółta plama, która często jest czarno obwiedziona. Brzuch białawy lub żółty. W niektórych okolicach spotyka się węże Eskulapa, u których występują niewyraźnie zaznaczone, podłużne pasy. Młode osobniki mają wyraźną szatę młodocianą - poza bardziej kontrastowym rysunkiem na głowie są pokryte większą liczbą rzędów ciemnych plam na żółtawym lub brązowawym tle. Całkowita długość ciała 140-160 cm, w południowych rejonach zasięgu do 200 cm.

Występowanie: północno-wschodnia Hiszpania i wyspowo w północnej Hiszpanii, Francja, Włochy z Sycylią, Sardynia, południowa Szwajcaria, Austria, południowe Niemcy, południowo-wschodnia Polska, Czechy i Słowacja, Węgry, kraje bałkańskie, Azja Mniejsza, Kaukaz i północny Iran.

W Polsce bywa spotykany jedynie w Bieszczadach, a niedawno jeszcze również na Zamoj-szczyźnie; jest gatunkiem wymierającym, umieszczonym w Czerwonej Księdze, pod całkowitą ochroną gatunkową.

Środowisko: głównie ciepłe, silnie nasłonecznione tereny. Żyje wśród gęstych krzewów na brzegach lasów, w widnych zaroślach z bogatym podszytem, zakrzaczonych, pełnych kryjówek stokach i skalistych obszarach z drzewami rosnącymi w luźnym zwarciu. Wąż Eskulapa przebywa chętnie wśród rozpadających się budowli, na murkach z luźno ułożonych kamieni i kamiennych nasypach na terenach rolniczych. Występuje na równinach, terenach pagórkowatych i w górach, gdzie sięga do wysokości 1800 m n.p.m.

 

Tryb życia: wąż Eskulapa jest aktywny w ciągu dnia i o zmierzchu. Swoją kryjówkę zimową opuszcza dopiero pod koniec kwietnia lub na początku maja. Spędza wtedy dużo czasu cierpliwie wygrzewając się na słońcu. Wąż Eskulapa przeważnie skrada się powoli do upatrzonej ofiary. Gdy zbliży się do niej na dostateczną odległość, wygina szyję do tyłu i skacze do przodu z ogromną siłą. Mocno chwyta zdobycz, szybko owija ją splotami ciała i dusi. Po krótkiej chwili zwalnia chwyt, rozluźnia sploty i zaczyna za pomocą węchu i dotyku szukać głowy ofiary, by zacząć ją łykać od tej strony. W wypadku szczególnie dużej zdobyczy proces połykania może trwać 15-20 minut. Wąż następnie szeroko rozdziawia pysk, aby połączone elastycznymi więzad-łami kości szczęk powróciły na swoje miejsce. Wąż Eskulapa nie tylko niezwykle zręcznie wspina się po gałęziach krzewów i drzew, ale potrafi również pełzać po grubych, pokrytych chropowatą korą pniach drzew.

Wykorzystuje do tego celu każdą najmniejszą nierówność, o którą zaczepia swoimi tarczkami brzusznymi, zaopatrzonymi na bokach w kile. Tą metodą potrafi wdrapywać się niemal pionowo. Wąż Eskulapa jest bardzo spokojnym wężem, który w okresie aktywności przeważnie powoli penetruje okolicę. W celu znalezienia zdobyczy przeszukuje również podziemne ukrycia. Gdy ciepłota jego ciała obniży się poniżej progowej temperatury aktywności, szuka słonecznego stanowiska, by się rozgrzać.

W tym celu rzadko ciasno się zwija, przeważnie pozostaje skręcony w luźnych splotach lub zupełnie wyprostowany. Pozwala zbliżyć się do siebie ostrożnie, umyka bardzo rzadko. Zwykle pozostaje na miejscu zwlekając z ucieczką i można go spokojnie obejrzeć. Zaniepokojony, nie pierzcha gwałtownie, lecz umyka stosunkowo powoli. Schwytane zwierzęta owijają się silnie wokół ręki i kąsają. Dość wcześnie, bo w chłodnych latach często już pod koniec września lub na początku października, węże Eskulapa kryją się w szczelinach skalnych, pod pniami drzew, w naturalnych zagłębieniach w ziemi lub podziemnych chodnikach różnych zwierząt, by chronione w nich przed mrozem zimować do wiosny następnego roku.

Rozród: okres godowy zaczyna się pod koniec maja lub na początku czerwca. W poszukiwaniu samic samce wędrują całymi dniami po okolicy. Gdy dwa samce natkną się na siebie, dochodzi przeważnie do nieszkodliwych zapasów; oba samce owijają się wokół siebie (przy czym pozycje ciągle się zmieniają) i próbują się wzajemnie przycisnąć do ziemi. Pojedynek, który przebiega bez zranienia któregokolwiek z przeciwników, kończy się w chwili, gdy słabszy z rywali salwuje się ucieczką. Przynależość do określonej pici węże rozpoznają dzięki doskonale rozwiniętemu zmysłowi węchu. Jeśli samiec napotka samicę, wspina się na jej grzbiet i usiłuje mocno chwycić szczękami partnerkę za kark lub szyję. Ponieważ samica jest zwykle gotowa do kopulacji dopiero po kilku godzinach od momentu spotkania samca, więc początkowo nie toleruje jego uchwytu i usiłuje uciec.

Ten jest zmuszony ją puścić. Podczas samej kopulacji, która przebiega tak jak u innych węży (patrz zaskroniec zwyczajny), partnerzy mogą pozostawać długo w bezruchu lub wić się niespokojnie. W czasie trwającej kilka tygodni gotowości do rozrodu samce niemal w ogóle nie pobierają pokarmu. Pod koniec czerwca samica składa 5-8, niekiedy nawet 10 lub więcej jaj do nory małego gryzonia, w szparę pod kamieniem, pod grubą kępę mchu lub w próchno pniaka. Jaja wymagają do rozwoju oprócz ciepła również wilgoci. Podczas ciepłego lata młode wylęgają się z jaj po 6-8 tygodniach. Młode węże Eskulapa mierzą w momencie wylęgu 20-25 cm i mają wyraźną szatę młodzieńczą. Żywią się początkowo małymi jaszczurkami.

Pokarm: małe ssaki, ptaki i ich jaja oraz pisklęta, a także jaszczurki.  

Wrogowie: dużym wężom zagrażają przede wszystkim dziki, kuny i duże ptaki drapieżne. Na mniejsze polują jeże, szczury i średnie ptaki, m.in. krukowate, natomiast malutkie węże Eskulapa łowią również mniejsze ptaki, takie jak dzierzby i drozdy.

Uwagi: w Księdze Rodzaju wąż namówił Ewę, aby zerwała jabłko z drzewa wiadomości dobrego i złego. Z tego powodu wąż w naszym kręgu kulturowym stał się symbolem złości i fałszu. Również w naszych czasach węże mogą odgrywać ważną rolę w chrześcijańskich zwyczajach, czego dowodzą procesje z wężami, które odbywają się w niektórych rejonach Wioch.

Do tego celu używa się dobrze wspinających się węży, takich jak wąż Eskulapa i połoz stepowy. Węże naziemne, np. zaskroniec zwyczajny i połoz żółtozielony, nie pozostają długo na wzniesionym do góry miejscu i schodzą na ziemię. Symbol zawodu lekarza - wąż owinięty wokół laski grecko-rzymskiego boga sztuki lekarskiej Asklepiosa (Eskulapa) jest wszystkim znany. Wielu zoologów przyjmuje obecnie, że był to wąż Eskulapa. Człowiek pozostaje największym wrogiem węża Eskulapa. W wielu okolicach węże te są nadal zabijane lub łowione przez terrarystów amatorów. Ciągle wyławiane są większe węże ponieważ są łatwiejsze do znalezienia. Wskutek tego gatunek nie rozmnaża się, jego liczebność nieustannie spada, aż w końcu w danym regionie wymiera.

Postępująca antro-pogenizacja krajobrazu powoduje kurczenie się środowisk odpowiednich dla dziko żyjących zwierząt, w tym również dla węża Eskulapa, i zmniejszanie liczebności jego populacji. W Niemczech (gdzie rzekomo został osiedlony przez Rzymian), podobnie jak w Polsce, ten piękny, duży, gibki wąż jest objęty ochroną gatunkową, jednak należy do gatunków gadów najbardziej zagrożonych wyginięciem. Jeśli nie uda się objąć ochroną terenów, na których żyje wąż Eskulapa i zapobiec ich zalesieniu bądź przekształceniu w intensywnie użytkowane uprawy rolne, to zagrożenie istnienia tego gatunku będzie postępować dalej, mimo objęcia go ochroną na całym obszarze jego występowania.

Podobne prace

Do góry