Ocena brak

WAWEL

Autor /Platon Dodano /20.04.2012

Wyniosłe, skaliste, wzgórze wapienne otoczone zalewiskami wiślanymi i bagnami, od prehistorycznych czasów dogodny naturalny punkt obronny ze swymi załomami skalnymi i jaskiniami, z czasem siedziba panującego księcia (zob. Krak; Kraków; Smok: wawelski; Wanda).

Forma pierwotna nazwy brzmiała Wąwel dpn. Wąwla (do XVI-XVII w.), później Wawel dpn. Wawla (od XVI w.), a w XVIII w. utrwala się Wawel dpn. Wawelu. Najstarsza wzmianka w źródłach hist. z Kroniki wielkopolskiej (zob.).

Postać dawna przechowywana jest w wielu innych nazwach miejscowych, jak Wąwelnica, Wąwelnia, Wąwelno, tzn. 'suche miejsce położone na wodzie a. otoczone wodą', wą- (jak Wąchock, Wąbrzeźno, Wąpiersk, wądół, wąwóz, wątek) i rdzeń wel, łączący się z wał 'falą*: Powstanie najstarszych, przedromańskich zabudowań kamiennych łączy się z utworzeniem na Wawelu rezydencji Piastów.

Bolesław Chrobry rozpoczął po 1020 budowę katedry romańskiej; za Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek gotycki. Na miejscu kościoła romańskiego powstaje w XIV w. katedra gotycka z nagrobkami król. (XIV-XV w.).

W pocz. XVI w. na miejscu zamku wzniesiono za Zygmunta I renesansową rezydencję z dziedzińcem arkadowym; przy katedrze powstaje kaplica Zygmuntowska (zob. Zygmunt) z renesansowym nagrobkiem Zygmunta I i dodanymi w 1574-75 maniery stycznymi nagrobkami Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.

W 1520 zawieszono w wieży Zygmuntowskiej dzwon „Zygmunt". Kaplica grobowa Stefana Batorego powstaje w 1594-95 na miejscu gotyckiej kaplicy Mariackiej. W 1676 ukończono kaplicę grobową Wazów.

W XVIII w. zbudowano dalsze kaplice, wieżę Zegarową nakryto wyniosłym hełmem, wzniesiono nagrobki Jana III i Michała Korybuta. W 1921 na bastionie króla Władysława IV ustawiono pomnik Tadeusza Kościuszki. W kryptach katedry znajdują się groby królewskie, a także groby księcia Józefa Poniatowskiego, Kościuszki, Mickiewicza, Słowackiego i Józefa Piłsudskiego.

Katedra wawelska bazylika trójnawowa z prezbiterium, obejściem i wieńcem kaplic, z białego kamienia i cegły, 1320-64; dwie kaplice Jagiellońskie dobudowane po bokach w XV w. Szczyt fasady kamienny, trójkątny, z wieżą.

Wnętrze ma żebrowe sklepienia systemu filaroszkarpowego, dzielące katedrę na 3 nawy. Krypta św. Leonarda z pocz. XII w. to pozostałość 2. katedry, romańskiej, fundowanej przez Władysława Hermana, trzynawowa, z nawami oddzielonymi ośmioma kolumnami o krótkich trzonach.

Zamek wawelski (1502-36) renesansowy, zamykający skrzydłami dziedziniec arkadowy, .zawiera jedno z największych muzeów polskich. Znajdują się tam m.in. arrasy flamandzkie z XVI w., kolekcja malarstwa europejskiego i polskiego, zbrojownia, skarbiec koronny z insygniami (Szczerbiec, kopia włóczni św. Maurycego), wschodnie namioty, dywany, rzędy, meble, ceramika; zob. Jama 1 (2) (Smocza Jama); Kurza Stopa; Na Wawel, na Wawel...; Rotunda (Feliksa i Adaukta); Smok (wawelski).

Podobne prace

Do góry