Ocena brak

Wartości w geografii ekonomicznej

Autor /piegus Dodano /06.05.2014

Pojęcie wartości rozumie się tu w znaczeniu aksjologicznym jako to, co jest cenne i godne pożądania, do czego dążenie odczuwa się jako przymus. Geografia ekonomiczna, budując swoją aksjologię (aksjologia szczegółowa), bierze za punkt wyjścia ogólny system wartości kulturowych i społeczno-gospodarczych i na tej podstawie określa wartości, w których artykułowaniu jest kompetentna i które mają największe znaczenie w dążeniu do ładu przestrzennego i ekologicznego.

Systemy wartości interesują nas dlatego, że są kryterium wyboru dążeń jednostek i grup społecznych, a przez to czynnikiem nadającym kierunek zachowaniom gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, instytucji społecznych i państwowych. Działania tych podmiotów wpływają na środowisko przyrodnicze i na przestrzenne zagospodarowanie kraju, zmieniają je i przekształcają, degradują i poprawiają. Do jednostek i grup ludzkich motywowanych tymi wartościami należą również i przede wszystkim geografowie.

Problem wartości w geografii ekonomicznej jest rozważany od niedawna (Domański 1978). Powinien on przyciągać uwagę badaczy w związku z wewnętrznym rozwojem nauki i zmianami w jej otoczeniu społeczno-gospodarczym. Jesteśmy jednak dopiero na początku drogi prowadzącej do szczegółowej aksjologii geograficznej, w okresie tworzenia przyczynków.

Jak każda gałąź nauki, geografia ekonomiczna uznaje za wartość pełniejsze poznawanie rzeczywistości i powiększanie zasobu wiedzy o niej. Rzeczywistością w tym przypadku są środowiskowe i przestrzenne wymiary życia społeczno-gospo-darczego. Być może, wartość tę należałoby uznać za naczelną (pogląd o hierarchicznym układzie wartości nie jest powszechny). Jest ona osiągana przez urzeczywistnianie innych wartości. Według naukoznawców dwie spośród nich są szczególnie istotne: kanon wiedzy i etos profesjonalny. Kanon rozumiany jest jako płodne, o dużej nośności, koncepcje teoretyczne lub metody badawcze. W ostatnich dziesięcioleciach geografia społeczno-ekonomiczna wypracowała i przyswoiła sobie wiele takich koncepcji i metod, co podniosło jej naukowy prestiż. Etos profesjonalny naukowca powinien się wyrażać w ambicji twórczej, rzetelności intelektualnej, bezwarunkowej wierności prawdzie naukowej, wysokim poziomic moralności, poczuciu godności połączonym z życzliwością wobec kolegów, studentów, środowiska lokalnego.

Powiększający się zasób wiedzy geograficznej o Polsce, Europie i świecie jest cenną wartością użytkową. Sprzyja ona urzeczywistnianiu innych wartości uznawanych przez ludzi, przedsiębiorstwa, instytucje społeczne i państwowe. Do wartości tego rodzaju należy przede wszystkim wykształcenie i wychowanie młodzieży (a także kształcenie ustawiczne). Geografia Polski jest nauką, która ma pod tym względem szczególnie wielkie możliwości. Rozszerza horyzonty umysłowe i kulturalne. Dzięki orientacji społeczno-ekonomicznej kształci i wychowuje w duchu rozumienia przedsiębiorczości gospodarczej, a zarazem dobra wspólnego. Wyrabia nawyk myślenia o sprawach lokalnych i regionalnych oraz umiejętność kierowania nimi. Uczy kultury użytkowania środowiska i przestrzeni oraz kojarzenia problemów aktualnych z potrzebami przyszłych pokoleń społeczeństwa. Istnieje więc ścisła odpowiedniość między istotą tej nauki i ważnymi problemami współczesności. Zarówno bowiem ład przestrzenny, jak i środowisko przyrodnicze będące przedmiotem zainteresowania geografii są dobrami wspólnymi, którymi trzeba umiejętnie gospodarować i korzystać z nich, stosować zasadę „myśleć globalnie, działać lokalnie", dbać o potrzeby obecnej generacji, a zarazem o warunki przetrwania przyszłych pokoleń.

Wiedza o Polsce wnosi do aksjologii szczególne wartości geograficzne uznawane powszechnie przez społeczeństwo. Poza ochroną środowiska i ładem przestrzennym, omawianym tu stosunkowo szeroko, do wartości tych należy zwiększanie przestrzennej dostępności do szans życiowych w ośrodkach wysoko rozwiniętych dla mieszkańców obszarów słabo rozwiniętych, a także stopniowe polepszanie w obszarach słabo rozwiniętych jakości życia jednostek i społeczności lokalnych. Wartości te można urzeczywistniać przez rozwijanie infrastruktury technicznej i społecznej na obszarach wiejskich, rozwijanie ośrodków gminnych i miejskich ośrodków regionalnych.

W szczegółowej aksjologii geograficznej wiele jest jeszcze znaków zapytania, np. czy administracja rządowa i samorząd terytorialny powinny preferować bieżące potrzeby ludności miejscowej, czy też zwiększanie użyteczności miejsc (mikroregionów oraz regionów). Pytanie to stawiają ci, którzy dostrzegają i prawdopodobnie przeceniają zarówno przepływy ludności, jak i trwanie przestrzennego zagospodarowania służącego wielu falom i pokoleniom ludności. Można przewidywać, że w pierwszych latach po odrodzeniu się samorządności terytorialnej bieżące potrzeby miejscowej ludności będą stawiane wyżej w skali preferencji. Jednak z biegiem czasu, wraz z przystosowywaniem się gmin i miast do działania w warunkach konkurencji, preferencje te mogą zostać zmodyfikowane na korzyści zwiększenia użyteczności miejsc, co będzie sprzyjać napływowi z zewnątrz czynników aktywizujących gminy oraz miasta, a w dłuższym okresie lepszemu zaspokajaniu potrzeb miejscowej ludności.

Geografia ekonomiczna Polski, oprócz tego, że ma wartości same w sobie (wartości własne), uczestniczy w rozwijaniu wartości instrumentalnych, pomocnych w osiąganiu celów wyprowadzanych z tych wartości własnych. Są to wartości użyteczne w polityce środowiskowej i przestrzennej (por. punkt 1.3 w rozdziale 2 i podrozdział 14 w rozdziale 4). W polityce środowiskowej rozwija się koncepcję podtrzymywalnego rozwoju i poszanowania potrzeb przyszłych pokoleń, w polityce przestrzennej zaś koncepcje efektywności struktur przestrzennych przez ich racjonalizację. Należą do nich zasady polityki przestrzennej, a wśród nich: zasada harmonizowania przestrzennej struktury i sposobu funkcjonowania miast z dziennym rytmem życia i działalności ludzi, przedsiębiorstw oraz instytucji; zasada różnicowania (dywersyfikacji) struktury gospodarczej regionów w celu uodpornienia ich na wahania koniunktury; zasada umiarkowanej, wieloośrodkowej koncentracji gospodarki i osadnictwa w kraju, sprzyjająca równowadze przestrzennej i ekologiczno-ekonomicznej; metody rozwiązywania konfliktów w gospodarce przestrzennej i środowiskowej.

 

Podobne prace

Do góry