Ocena brak

WARTOŚĆ

Autor /marjan Dodano /15.11.2012

 

WARTOŚĆ gr. he aksia, aksioma, aksiosis; łc. valor; ang. value, worth; fr. valeur; nm. Wert, Wahrheitswerte (4)

1. Cecha przysługująca danej rzeczy (obiektywistyczne ujęcie wartości) lub też przypisywana jej przez podmiot — do­wolnie (ujęcie subiektywistyczne) bądź zgodnie z przyjętymi w danej kulturze normami (ocena mająca podstawę w rze­czach). Może być traktowana pozytywnie (wartość dodatnia) lub negatywnie (war­tość ujemna). W przypadku przypisywa­nia jakiejś rzeczy doskonałości wartość nazywamy absolutną lub bezwzględną. Jeże­li rzecz jest oceniana pod jakimś względem, wartość określa się jako względną, np.: ze względu na użyteczność xx&czy — wartość utylitarna, ze względu na to, że rzecz może być środkiem prowadzącym do celu — wartość instrumentalna, ze względu na to, że rzecz dostarcza przyje­mności — wartość hedonistyczna, itd.

Termin „wartość" używany był począt­kowo w ekonomii i odnosił się do warto­ści ekonomicznych, tj. zaspokajających materialne potrzeby człowieka. Wprowa­dzony do filozofii przez R. H. Lotzego, do­tyczył wartości aksjologicznych, które obejmują przede wszystkim wartości mo­ralne i estetyczne; ze względu na dziedzi­nę, do której się odnoszą, do wartości aksjologicznych zalicza się wartości reli­gijne, kulturalne, poznawcze itd. Tak zwa­ne wartości naczelne należą do grupy war­tości bezwzględnych; zajmuje się nimi fi­lozofia wartości (—> aksjologia). Wartości determinują diagnostycznie i operatywnie kulturę jako przedmiot humanistyki. W hu­manistyce wartości są nie tylko kryteriami oceny zdarzeń, lecz także przedmiotem badań.

  1. metaf. W tomizmie — aspekt lub usz­czegółowienie -> dobra (2) jako transcen­dentalnej własności bytu, mające swoją ra­cję zarówno w naturze bytu wartościo­wanego, jak i w naturze bytu wartościu­jącego. W nowszej filozofii (R. H. Lotze, M. Scheler, N. Hartmann) transcendental­ne własności bytu często odrywa się od niego samego i traktuje jako tzw. wartości absolutne (nazjrwane też wartościami obiektywnymi) na wzór platońskich -^ idei (la), przy czym jako główne wartości wymienia się najczęściej prawdę, dobro, piękno, niekiedy też świętość.

  2. estet. Wartość estetyczna — dana w —> przeżyciu (3) estetycznym jako coś, co specyficznie (właśnie estetycznie) intryguje, fascynuje w ten sposób, że chce­my się temu przypatrzyć, a przypatrując się — niejako tym nasycić. Już w starożyt­ności zauważono, że istnieją różne wartości estetyczne, rozmaicie działające na od­biorców. Współcześnie zwraca się uwagę na wielość i różnorodność wartości estety­cznych: oprócz —> piękna (1) i jego po­chodnych (takich jak ładność, wdzięk, śli-czność i in.) wymienia się np. wzniosłość, wspaniałość, a także -^ tragizm (2) i ko­mizm, -^ brzydotę (2B) (w jednym z jej znaczeń — jako to, co estetycznie pozy­tywne). Przedmiotem dyskusji jest sposób istnienia wartości estetycznych, ich stosu­nek do wartości innych typów, sposób ich poznawania. Rozróżnia się (M. Wallis) war­tości estetyczne łagodne (piękno, wdzięk) i wartości estetyczne ostre (wzniosłość czy brzydota).

    4. log. Wartość logiczna {truth-value) — prawdziwość lub fałszywość zda­nia w klasycznym —> rachunku zdań; w lo­gikach wielowartościowych przyjmuje się więcej wartości logicznych, np. w systemie logik skończenie wielowartościowych J. Słupeckiego przyjmuje się dowolną ich liczbę, byleby tylko była to liczba skończona.

 

 

Podobne prace

Do góry