Ocena brak

Warszawa

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

W roku 1611 Zygmunt III Waza i jego dwór osiedli na stałe w Warszawie, przenosząc tu stolicę Rzeczypospolitej. Podczas II wojny światowej hitlerowcy postanowili wymazać ją z mapy świata.
Losy miasta były często tragiczne, tak jak dzieje narodu. Najdramatyczniejszym okre­sem była II wojna światowa, a szczególnie powstanie warszawskie (1944), kiedy to na rozkaz Hitlera stolica Polski została zrównana z ziemią (zniszczono prawie 80% miasta). Warszawa potra­fiła jednak podnieść się z ruin i dzisiaj znowu tętni wielkomiejskim życiem.
Warszawa jest największym miastem w Polsce. Leży nad Wisłą - od granic miasta do ujścia Wisły do morza Bałtyckiego jest 386 km. Rzeka dzieli miasto na dwie części: lewobrzeżną, z centrum i Starym Miastem i prawobrzeżną, na której położo­na jest dzielnica Praga. Pierwotnie Wisła w tym miejscu miała około 1,2 km szerokości, została jed­nak zwężona i pogłębiona. Obecnie w najwęższym miejscu, na wysokości mostu Śląsko-Dąbrow-skiego, Wisła ma około 350 metrów szerokości. Stolica jest położona w samym środku Niziny Ma­zowieckiej, najniżej położony punkt leży na wy­sokości 67 metrów nad poziomem morza, najwyż­szy na 116 metrach. Miasto rozciąga się na przestrzeni 29 km na osi północ-południe i 25 km na osi wschód-zachód. Zajmuje 495 km2 powierz­chni. W granicach miastach żyje 1,6 mln ludzi, na­tomiast w obrębie metropolii prawie 2,5 miliona.
Warszawa leży w miejscu, gdzie ścierają się wpływy klimatów kontynentalnego i morskiego. Średnia temperatura roczna wynosi 8°C.
Historia.
Pierwsi osadnicy pojawili się w tym miejscu w X wieku. Byli to kupcy, którzy używali rzeki jako traktu handlowego. Pierwszy zamek został zbudo­wany pod koniec XIII w. przez księcia mazowiec­kiego Bolesława II.
Prawa miejskie Warszawa uzyskała w 1376 roku. Najstarsza część Warszawy, leżące na lewym brzegu Wisły Stare Miasto, rozrastała się wokół rynku. W 1380 roku ówczesny gród został otoczo­ny murami obronnymi.
W XV wieku miasto było już stałą siedzibą ksią­żąt mazowieckich. Kiedy w 1526r. ostatni książę zmarł bezpotomnie, miasto i całe Mazowsze zosta­ły włączone do Królestwa Polskiego. W tym cza­sie stolicą Polski był Kraków, jednak znaczenie Warszawy systematycznie wzrastało. W 1596 r. Zygmunt III Waza zaczął przebudowę zamku, który stać się miał siedzibą królów, a w 1611 roku na stałe przeniósł się do Warszawy.
Dwa brzegi Wisty.
Pierwszy stały most na Wiśle został zbudowany w 1573 roku. Miasto rozrastało się początkowo w kierunku północnym. W ciągu kilku następnych stuleci Warszawa rozbudowywała się w miarę równomiernie we wszystkich kierunkach, w tym również na prawym brzegu Wisły.
Rozwój miasta został zahamowany w XVII i XVIII wieku przez najazdy obcych armii. Miasto było wielokrotnie okupowane przez wojska szwedzkie i rosyjskie. Pierwsi Warszawę zdobyli Szwedzi, w 1655 roku. Miasto wielce ucierpiało też w czasie powstania kościuszkowskiego. W kil­ka miesięcy po jego wybuchu, Rosjanie szturmem zdobyli Warszawę i urządzili rzeź ludności cywil-nej. W 1795 roku, po trzecim rozbiorze Polski, sto­lica przypadła w udziale Prusom.
W 1806 roku do Warszawy wkroczyły wojska Napoleona, który prowadził wojnę z Prusami. Warszawa została stolicą zależnego od Napoleona Księstwa Warszawskiego. W 1813 roku została zajęta przez wojska rosyjskie, a od 1815 roku była stolicą Królestwa Polskiego. Mimo historycznych dramatów Warszawa w tym czasie intensywnie się rozwijała. Miasto było ważnym ośrodkiem prze­mysłowym, handlowym i kulturalnym. Od 1765 roku działał tam Teatr Narodowy, w 1800 r. powstało Towarzystwo Przyjaciół Nauk, w roku 1816 założono Uniwersytet Warszawski. Pow­stawały zakłady przemysłowe (m.in. browary, fabryki urządzeń przemysłowych, garbarnie i zakła­dy papiernicze). W 1845 roku rozpoczęto budowę kolei warszawsko-wiedeńskiej. Po upadku powsta­nia styczniowego w 1863 roku miasto podupadło i stało się jedynie prowincjonalnym ośrodkiem na rubieżach rosyjskiego imperium. Jednak liczba mieszkańców Warszawy wciąż rosła i w 1903 roku przekroczyła 750 tysięcy.
Warszawa w XX wieku.
Po pierwszej wojnie światowej Warszawa została stolicą odrodzonego, niepodległego państwa pol­skiego. W ciągu dwudziestolecia międzywojenne­go miasto dynamicznie się rozwijało - w 1925 roku w Warszawie mieszkało już milion ludzi. Stolica Polski była najprężniejszym ośrodkiem przemy­słowym i kulturalnym kraju. Chwile największej grozy Warszawa przeżyła w sierpniu 1920 roku, gdy na przedpola miasta dotarła Armia Czerwona. Na szczęście wojska polskie pokonały ją w słynnej bitwie warszawskiej rozstrzygającej losy wojny polsko-bolszewickiej (1919-1921). Rozkwit mia­sta trwał do wybuchu drugiej wojny światowej. We wrześniu 1939 roku, po tygodniu od wybuchu wojny, Niemcy dotarli do Warszawy. Oblężenie miasta trwało od 8 do 28 września 1939 r. 1 paź­dziernika do stolicy wkroczyły wojska niemieckie. Okupacja trwała pięć lat. W tym czasie tysiące mieszkańców zostało zamordowanych i wywie­zionych do obozów koncentracyjnych. Najbardziej ucierpieli warszawscy Żydzi, których przed wojną mieszkało w Warszawie około 400 tysięcy, na ogól­ną liczbę mieszkańców 1 milion 200 tysięcy. W la­tach trzydziestych naszego stulecia Warszawa by­ła największym skupiskiem ludności żydowskiej na świecie.
Sytuacja Żydów stała się katastrofalna wraz z nastaniem okupacji niemieckiej. W 1940 roku Niemcy stworzyli na terenie miasta getto, do któ­rego przesiedlili wszystkich wyznawców judaizmu. Getto było zamkniętym obszarem otoczonym początkowo drutem kolczastym, później zaś wyso­kim murem. Wewnątrz getta panowały koszmar­ne warunki życiowe i sanitarne. Wiele tysięcy ludzi zmarło z głodu i wskutek szerzących się chorób, pozostali zaś byli systematycznie wywożeni do hitlerowskich obozów zagłady. W 1943 roku, w czasie powstania w getcie zginęło 60 tysięcy Żydów, a po jego krwawym zdławieniu Niemcy wyburzyli całe kwartały ulic i zlikwidowali getto.
Pod koniec drugiej wojny światowej, kiedy woj­ska radzieckie szybko zbliżały się do Warszawy, dowództwo Armii Krajowej (zbrojnego ramienia polskiego państwa podziemnego) podjęło decyzję o zorganizowaniu powstania, którego celem było wyzwolenie miasta spod okupacji niemieckiej i przejęcie władzy, nim do miasta wkroczą wojska radzieckie. Powstanie wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. Początkowo powstańcy odnosili sukcesy i byli już bliscy wyparcia niemieckiego garnizonu, kiedy Hitler rzucił do walki dywizje posiłkowe z zaplecza frontu. Powstańcy walczyli dwa mie­siące, w końcu 1 października 1944 roku skapitu­lowali. W czasie powstania Stalin powstrzymał ofensywę radziecką. W wyniku krwawych walk zginęło 200 tysięcy mieszkańców Warszawy. Hitler wydał rozkaz zrównania z ziemią niepokornego miasta. Specjalne oddziały niemieckie systema­tycznie wysadzały w powietrze i podpalały całe dzielnice. 17 stycznia 1945 r. do lewobrzeżnej Warszawy wkroczyły wojska radzieckie. Od 1945 do 1989 roku Warszawa była stolicą Polskiej
Rzeczpospolitej Ludowej. Po upadku komunizmu Warszawa pozostała stolicą naszego państwa, które od grudnia 1989 r. wróciło do starej tradycyjnej nazwy - Rzeczpospolita Polska.
Współczesna Warszawa.
Po wojnie przystąpiono do intensywnej odbudo­wy Warszawy. Do zniszczonej stolicy z całej Polski jechały pociągi z cegłami i materiałami budowlany­mi. Większość Starego Miasta i Śródmieścia zosta­ła pieczołowicie zrekonstruowana na podstawie przedwojennych zdjęć i obrazów. W miejscu sta­rych powstawały nowe dzielnice,radykalnie zmie­niono też plan miasta, zakłady przemysłowe zosta­ły przeniesione na peryferie, centrum pozostawiono pod zabudowę mieszkaniową.
W miejscu byłego getta (dzielnica Nalewki) po jego likwidacji zachowały się jedynie resztki dawnej charakterystycznej architektury. Po woj­nie w Warszawie upamiętniono ofiary holocaustu wieloma pomnikami. Z bogatego niegdyś życia społeczno-kulturalnego środowiska żydowskiego zachowało się jedynie kilka instytucji, m.in. Ży­dowski Instytut Historyczny, Teatr Żydowski im. Estery Racheli Kamińskiej. Z wojennej pożogi oca­lała tylko jedna z licznych synagog warszawskich
- Synagoga Nożyków.
Jedną z wielu atrakcji turystycznych Warszawy jest jedyna nie zniszczona w czasie wojny arteria
- ulica Lwowska. Najważniejsze kościoły Warsza­wy to katedra św. Jana z XV w., w której znajdu­ją się grobowce wielu wybitnych Polaków i kościół pod wezwaniem św. Anny. Wielokrotnie niszczo­ny, przez Szwedów, Rosjan i Niemców, został on pieczołowicie odnowiony. Złożone są w nim szczą­tki św. Władysława z Gielniowa, patrona miasta.
Bryła Zamku Królewskiego, w kształcie, jaki znamy z przedwojennych zdjęć, powstała w latach 1598-1611, kiedy stolica została przeniesiona do Warszawy, To właśnie na Zamku Królewskim uch­walono w roku 1791 konstytucję 3 maja. W cza­sie rozbiorów ulegał stopniowej dewastacji, po odzyskaniu niepodległości przywrócono mu dawny blask, niestety, w czasie wojny został poważnie uszkodzony, a po upadku powstania warszawskie­go został wysadzony przez Niemców. Na prawie 30 lat Zamek znikł z panoramy Warszawy, decy­zję o jego odbudowie podjęto dopiero w 1971 roku. Odbudowano go ze składek całego narodu. Obecnie w Zamku działa muzeum. Spełnia on także funk­cje reprezentacyjne.
Najpopularniejszym placem Warszawy jest XVIII-wieczny, odrestaurowany po wojnie, rynek Starego Miasta (stosunkowo niewielki, ma zaled­wie 73 metry szerokości i 90 m długości).
Na wielkim placu, tuż koło alei Solidarności, stoi gmach Teatru Wielkiego, zbudowany w latach 1825-33. Jest to największy teatr w Europie. W czasie wojny został on w znacznym stopniu zni­szczony, ocalały tylko ściany szczytowe i kilka po­mieszczeń. Po wojnie został jednak odbudowany w pierwotnym neoklasycystycznym stylu, a zapro­jektowane przez Bohdana Pniewskiego wnętrza zyskały nowoczesną formę.
Parki i pałace.
Nieco dalej od centrum miasta, w Wilanowie, znaj­duje się piękny późnobarokowy pałac otoczony wspaniałym parkiem. Pałac ten zbudował w roku 1679 król Jan III Sobieski i uczynił z niego swoją letnią rezydencję. Później pałac wielokrotnie prze­budowywano, zmieniano też koncepcje otaczają­cego go parku.
Kolejnym słynnym warszawskim pałacem są tzw. Łazienki Królewskie, wraz z otaczającym je parkiem. Łazienki zyskały swój obecny kształt w XVII-XIX w. Około roku 1680 powstał baroko­wy pawilon mieszczący łaźnię - stąd nazwa pała­cu. Później łaźnię przebudowano na pałac miesz­kalny. Obecnie w zespole pałacowo - ogrodowym mieści się muzeum. W Parku Łazienkowskim znaj­duje się między innymi pomnik największego pol­skiego kompozytora - Fryderyka Chopina dłuta Wacława Szymanowskiego.
Wysokościowce.
Wiele budynków w powojennej Warszawie wznie­siono w stylu tzw. socrealizmu. Najbardziej cha­rakterystycznym przykładem jest gmach, który przez wiele lat był najwyższym budynkiem w Pol­sce - Pałac Kultury i Nauki, zbudowany przez Rosjan w darze dla mieszkańców Warszawy w la­tach 1952-54. Pałac Kultury i Nauki ma 30 pięter i 230 metrów wysokości. Na jego budowę zużyto 40 milionów cegieł. Mieszkańcy Warszawy mają różne zdania na temat tego molocha. Niektórym się podoba, inni go wręcz nie cierpią, uważając za absolutny kicz. Od 1989 roku w Warszawie pow­stało wiele nowoczesnych wieżowców, budowy wielu z nich rozpoczęto jeszcze w czasach komu­nizmu, dopiero jednak wprowadzenie w gospo­darce reguł wolnorynkowych sprawiło, że ciągną­ce się latami inwestycje błyskawicznie ukończono. Najsłynniejsze wieżowce to budynek LOT i tak zwany Błękitny Wieżowiec. Obecnie w budowie znajduje się nowy wysokościowiec - biurowiec Daewoo. Będzie to wkrótce najwyższy wieżowiec w mieście.
Gospodarka i kultura.
Obecnie Warszawa, jako stolica Polski, jest naj­większym i najważniejszym ośrodkiem admi­nistracyjnym i politycznym kraju. W Warszawie mieści się też siedziba prymasa Polski. Warszawa jest najpotężniejszym ośrodkiem finansowym, to tutaj, w byłej siedzibie KC PZPR, znajduje się Giełda Papierów Wartościowych. Stolica Polski jest też najbardziej uprzemysłowionym miastem w kraju. Znajdują się w niej między innymi zakła­dy motoryzacyjne, zakłady elektroniczne, chemi­czne, farmaceutyczne, przedsiębiorstwa przemy­słu odzieżowy i przetwórczy.
Stolica jest najważniejszym węzłem kolejowym w Polsce, znajduje się w niej też port rzeczny. Port lotniczy Okęcie jest największym lotniskiem cywil­nym w kraju. Po wielu latach budowy (1983-1995) oddano do użytku pierwszą linię metra od stacji Politechnika w centrum miasta do stacji Kabaty na południu. Obecnie metro rozbudowuje się w kie­runku północnym.
Warszawa jest też największym ośrodkiem kul­turalnym kraju. W mieście jest ponad 20 muzeów, między innymi Muzeum Narodowe z bogatą kolek­cją sztuki starożytnej, średniowiecznej i współcze­snej. Wielką sławą na całym świecie cieszy się Orkiestra Filharmonii Narodowej. W Warszawie funkcjonuje 28 teatrów. Do największych należą Teatr Narodowy, Teatr Polski, Teatr Studio oraz Teatr Ateneum.
Stolica jest także wielkim ośrodkiem nauko­wym. Mieści się tu siedziba Polskiej Akademii Nauk, kilkadziesiąt szkół wyższych, państwowych i prywatnych. Największe z nich to Uniwersytet Warszawski (najstarsza uczelnia miasta, założona w 1818 r.), Politechnika Warszawska, Szkoła Główna Handlowa, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego oraz Akademia Medyczna.
W ostatnich latach Warszawa coraz bardziej upodabnia się do stolic Europy Zachodniej. Wielkie wrażenie na turystach z zagranicy robi niezwykła żywotność tego miasta, które mimo dramatycznej przeszłości potrafiło podnieść się ze zgliszcz.

Podobne prace

Do góry