Ocena brak

WALKA Z SZATANEM, trylogia S. Żeromskiego

Autor /blondi2121 Dodano /03.04.2012

WALKA Z SZATANEM, trylogia S. Żeromskiego, złożona z powieści: Nawracanie Judasza, prwdr. w piśmie „Naprzód" i „Sfinksie" 1914 (druk przerwany), wyd. os. w Warszawie 1916, Zamieć, prwdr. w „Myśli Pol." (druk przerwany) i w „Nowej Reformie" 1916, wyd. os. w Warszawie t. r., Charitas, wyd. tamże 1919.

Trylogia, obejmująca panoramę życia pol. w okresie przedwojennym i w latach I wojny świat., wchłonęła obserwacje i przeżycia autora z czasu jego pobytu we Francji, we Włoszech i w Galicji, przetworzoną pisarsko historię miłości do Anny Zawadzkiej, reminiscencje z lektury pism syndykalistycznych, które oddziałały na motywy utopistyczne powieści, doświadczenia wyniesione z kontaktów z życiem emigracji pol. w Paryżu i ze środowiskiem polityków aktywistycznych, zgrupowanych wokół NKN w Galicji. Tematem trylogii jest historia młodego architekta, Ryszarda Nienaskiego, który jak większość bohaterów Żeromskiego, od Judyma począwszy, podejmuje samotną „walkę z szatanem" o świat sprawiedliwszy. Symbolem jego dążeń społ. jest m. in. nie doprowadzony do skutku projekt odbudowy starego zboru ariańskiego i stworzenia w nim lud. ośrodka oświatowego. Jego usiłowania dzięki spadkowi po krewniaku-milionerze Ogrodyńcu mogą przyoblec się w kształt realny. Nienaski zakłada w Krakowskiem kopalnie i zamierza je ofiarować ludowi polskiemu. Towarzyszy mu ukochana kobieta, Xenia Granowska, którą poślubia po skomplikowanych perypetiach burzliwego i dram. romansu. Realizację programu przerywa śmierć bohatera, który ginie zamordowany przez członków organizacji z pogranicza podziemia anarchistycznego i bandytyzmu. Xenia umiera na tyfus. Majątek Nienaskich i obowiązek wykonania testamentu spada na ojca Xeni, aferzystę i oszusta. Historia jego walki o zachowanie tego łupu z niebezpiecznym pretendentem do udziału w bogactwie, malarzem Śnicą, oraz ostateczne nawrócenie moralne Granowskiego, który w końcu realizuje testament zięcia, a nast. ginie na szubienicy, oskarżony o szpiegostwo przez Śnicę, jest tematem ostatniej części trylogii.

W. z sz., jak większość .wielkich kompozycji pisarza, ujawnia szereg wewn. rys i pęknięć, razi melodram. sensacyjnością, łatwiznami motywacyjnymi (nieoczekiwany spadek), przerostami nie przetrawionej literacko publicystyki (zwł. w Nawracaniu Judasza, wypełnionym niemal w połowie wykładem Sorelowskiego syndykalizmu). Najdoskonalszy jest w powieści wątek romansowy, przedstawiony z właściwą pisarzowi frenezją. Wyróżniają się także obrazy życia czy to wielkiej metropolii - Paryża, czy galic. partykularza, Posuchy, oraz obrazy wojny, kreślone z pasją, wyrażającą antywojenny protest pisarza. Świetne są typy ludzkie, zwł. charakterów ujemnych, Granowskiego i Śnicy. Niektóre fragmenty dzieła utrzymane są w poetyce drapieżnego naturalizmu, nadającego obrazowi ostrość i wyrazistość światłocienia. Przekłady: bułg., czes., rosyjski.

Wyd. kryt. S. Pigoń w: Dzieła, S. II, t. 11-13, W. 1956.

CZ. SOKOŁOWSKI Problemat nawrócenia w najnowszej powieści Żeromskiego, W. 1917; J.E. SKIWSKI Żeromski pisarz i apostoł, w: Poza wieszczbiarstwem i pedanterią, Poz. 1929.

Podobne prace

Do góry