Ocena 5.0 1 głos

Walka o władzę w dramatach W. Szekspira (Hamlet, Makbet)

Autor /vanessa Dodano /07.03.2011

Mimo wspólnej nazwy gatunkowej tragedia szekspirowska zasadniczo różni się od starożytnej tragedii greckiej i rzymskiej. Nie obowiązują w niej sformułowane w poetykach Arystotelesa i Horacego klasyczne reguły twórczości dramatycznej. Zerwano z zasadą jedności akcji, miejsca i czasu, wprowadzone zostały sceny zbiorowe ; powstał nowoczesny podział dramatu na akty i sceny. Bohaterowie dramatu elżbietańskiego są dynamiczni, ich czynami nie kieruje przeznaczenie ; wszelkich wyborów dokonują samodzielnie i za to ponoszą odpowiedzialność.

Szekspir w swych tragediach często poruszał problem władzy i walki o nią. Tematykę tę szczególnie mocno zaakcentował w dramatach Hamlet i Makbet. Hamlet, duński królewicz, postanawia pomścić śmierć ojca i odsunąć od władzy tyrana, który żyje z wdową po zamordowanym skrytobójczo bracie. Dla zemsty poświęca nawet miłość Ofelii. Jednak sam Hamlet nie jest przygotowany do rządzenia, a pozbawienie władzy Klaudiusza mogłoby doprowadzić do chaosu w państwie. Hamlet miotany jest wewnętrznymi sprzecznościami, pragnąc bowiem odwrócić uwagę otoczenia od swych zamierzeń, wkracza w świat fałszu, min i gestów, udaje szaleńca. Nie jest do końca pewien, czy ma prawo krzywdzić i doprowadzać do obłędu Ofelię, czy zabicie Klaudiusza to jedyna możliwa odpowiedź na zbrodnię, jakiej ten się dopuścił. Z drugiej strony Duch Ojca żąda zemsty :

„I tak, śpiącego, ręka mego brata

odarła z życia,

z żony i korony –

ścięła mnie w grzechu,

nie namaszczonego olejem świętym,

bez przygotowania,

bez sakramentów (...)

Jeśli masz serce, Hamlecie,

nie zniesiesz tego!”.

Książę postanawia rozwikłać zagadkę uknutego przeciw swemu ojcu, a tym samym poznać mechanizm władzy. Dokonać tego może tylko udając szaleńca, co pozwoli mu przyglądać się wydarzeniom z boku. By pomścić śmierć ojca w imię praw rodzinnych i synowskich, musi zabić Klaudiusza ; tym samym zdepcze swe szlachetne, wzniosłe ideały. Hamlet pyta sam siebie :

„Być – albo nie być;

Oto jest pytanie,

Czy dla umysłu godniej jest znosić

strzały i razy nieprzytomne losu –

Czy też wystąpić czynnie przeciw morzu

nieszczęść

I poprzez opór skończyć z nimi”.

Hamlet przegrywa, ponieważ walczy sam. Sens jego poczynań zawiera się w słowach Horacego, jego przyjaciela :

„Pęka szlachetne serce

Śpij

Dobranoc, książę.

Niechaj chóry anielskie do snu

cię ukołyszą”.

Hamlet nie walczył o władzę, właściwie sprawy państwa w ogóle go nie interesowały. Walczył natomiast o ideę, tą ideą było pomszczenie zdradziecko zamordowanego ojca. Poeta, artysta, filozof musiał zamienić się w zbrodniarza. Ale od takiej postawy nie było już odwrotu, dlatego być może Hamlet musiał zginąć.

Problematyka władzy i godności królewskiej wiąże się z tytułowym bohaterem tragedii Szekspira pt. Makbet. W ukształtowanej w średniowieczu strukturze społecznej ten, kto zajmował miejsce najwyższe, winien być wzorem dla poddanych i bezwzględnie przestrzegać praw moralnych. Król zły, niesprawiedliwy tracił majestat monarszy.

Makbet już od chwili koronacji był władcą niegodnym panowania. Zabijając Dunkana pogwałcił uświęcony majestat. Wobec poddanych okazał się tyranem. Łańcuch popełnianych przez niego zbrodni wciąż się powiększa, jedno zabójstwo pociąga za sobą następne. Każdy, kto mu zagraża, musi zginąć : tak zginie Banko, zginąć też miał jego syn, na rodzinie Makdufa dokonano okrutnego mordu.

Makbetem jednak wciąż targają sprzeczne uczucia. Brzydzi się hipokryzji, która każe mu wszystkie swe najokropniejsze czyny przedstawić jako godne pochwały i całkowicie usprawiedliwione. Żyje w stanie ciągłego napięcia, zaczyna tracić wiarę w sens życia.

Natomiast Lady Makbet nie ma żadnych skrupułów w walce o władzę. Gdy tylko otrzymuje od męża wiadomość o przepowiedni czarownic, od razu decyduje o tym, co ma nastąpić :

„Przybywajcie duchy,

Które mordercze myśli wspomagacie;

Płeć mi odbierzcie i od stóp do głowy

Niech cała będę okrucieństwem!”.

Namawia również męża do przywdziana maski, co ma być warunkiem utrzymania władzy. Choć Makbet przyznaje jej rację („Fałsz serca i fałsz lic muszą iść społem”), nie potrafi tak dobrze udawać. Podczas uczty odstania na chwilę prawdziwe, nie zamaskowane oblicze. Niewiele brakuje, aby prawda wyszła na jaw. Lady Makbet jest jeszcze na tyle silna, że odwraca uwagę przybyłych od stanu męża. Ale i ona wie, że niedługo już będzie panować nad jego i własnym strachem. Bo zbrodnie popełnione w imię władzy powodują u Szekspira nieodwracalne spustoszenia w psychice ich sprawców.

Rządy Makbeta i jego żony są surowe i prowadzone twardą ręką. Synowie Dunkana przygotowują się do odzyskania władzy. Rządy sprawowane przez tyrana nie mogą trwać długo – Makbet ginie. Przez cały dramat przewija się motyw upadku człowieka idącego po trupach do upragnionego celu ; śmierć staje się dla Makbeta wybawienie.

Zarówno Hamlet, jak i Makbet przegrywają. Hamlet jest samotny, pełen szlachetnych ideałów, nie potrafi przeciwstawić się złu w sposób czynny. Zaś Makbet musi zginąć, gdyż jest tyranem, więc jest z góry skazany na klęskę. Władza w dramatach Szekspira staje się więc brzemieniem, jest efektem zbrodni. W Hamlecie Klaudiusz zajmuje tron, ponieważ zamordował swego brata. Makbet morduje najbliższych przyjaciół. Którzy mogliby się domyślić, że z jego ręki zginął prawowity król. Klaudiusz i Makbet przeżywają wyrzuty sumienia, Hamlet ciągle walczy z własną słabością. Być może on jeden wie jak pozbawiona sensu i znaczenia jest rola ziemskiego władcy, zwłaszcza jeśli zasiada się na tronie zbryzganym krwią. Szekspir ukazuje mechanizm dochodzenia do władzy i jej utraty w scenie mrocznej, niebezpiecznej. Wielka polityka łączy się w jego dramatach ze zbrodnią, krwią, szaleństwem. Władza przynosi degenerację jednostki, jest powodem jej unicestwienia.

 

Do góry