Ocena brak

Walka o panowanie nad Bałtykiem

Autor /Tworzyslaw Dodano /15.05.2012

 

Na północ od Żmudzi, nad Bałtykiem, leżały Inflanty. W XIII w. utworzył tam swoje państwo rycerski Zakon Kawalerów Mieczowych, który następnie połączył się z Zakonem krzyżackim w Prusach.

Przez Inflanty przechodził szlak handlowy, wiążący Europę Wschodnią z Zachodem, silne zaś miasta portowe stanowiły ważne ośrodki strategiczne. Nic więc dziwnego, że terytorium to budziło duże zainteresowanie sąsiadów — Wielkiego Księstwa Litewskiego, Rosji, Szwecji i Danii.

W drugiej połowie XVI w. większa część Inflant należała do Zakonu, 1+5 obszaru stanowiła własność arcybiskupstwa ryskiego, natomiast pozostałe ziemie były podzielone między inne biskupstwa i miasto Rygę.

Zygmunt August od dawna myślał o rozszerzeniu władztwa Jagiellonów nad Bałtykiem. Postanowił więc wmieszać się w konflikt między Zakonem inflanckim a metropolitą ryskim i poczynił przygotowania wojenne. Jednakże w 1557 r. pod Pozwolem wielki mistrz ukorzył się i zawarł z królem wymierzone w Rosję przymierze zaczepno-odporne.

Iwan IV bowiem, który wcześniej przyjął tytuł cara Wszechrosji, znacznie wzmocnił pozycję międzynarodową swojego państwa i po ujarzmieniu chanatów tatarskich — kazańskiego i astrachańskiego — zagroził Inflantom. W 1558 r. przystąpił zaś do bezpośredniego ataku na ziemie Zakonu i zajął Narwę — „klucz do Bałtyku”, MarienburgDorpat.

A gdy Inflanci widzieli, że się mocy moskiewskiej oprzeć nie mogli, a o pomocy z Niemiec próżno było myślić, k`temu [co] widząc arcybiskup ryski, że brat jego książę pruskie, w pokoju za obroną Korony Polskiej, jako za murem siedzi, perswadował Ketlerowi i inszym, żeby się pod obronę Korony Polskiej uciekli”.

W 1561 r. Gotard Kettler — w imieniu Zakonu, i Wilhelm Hohenzollern — arcybiskup ryski, poddali Inflanty Zygmuntowi Augustowi. Zakon został rozwiązany, Kettler zaś, który przyjął luteranizm, otrzymał od monarchy Kurlandię i Semigalię jako dziedziczne lenna. Król nadał stanom inflanckim przywileje i zapewnił prawo do wyznania protestanckiego .

Zdobycze terytorialne Iwana IV spowodowały niebezpieczne wydłużenie granicy litewsko-moskiewskiej, a całkowite przejęcie przez Rosję handlu z Zachodem — możliwe dzięki opanowaniu żeglugi narewskiej — odsuwało miasta litewskie i polskie od pośrednictwa w wielkiej wymianie handlowej.

Wkrótce do wojny włączyły się, rywalizujące ze sobą, DaniaSzwecja, a nad Inflantami zawisła groźba rozbioru. Wszystko to sprawiło, że Zygmunt August rozpoczął działania wojenne. Poczynił zaciągi wojska w Królestwie i przystąpił do organizowania pierwszej polskiej floty „strażników morza”, czyli kaprów.

W odpowiedzi Rosja zaatakowała Litwę i zajęła Połock. Król polski, po okresie przymierza z Danią, związał się sojuszem ze Szwecją, gdy władzę objął tam Jan Wojna trwała do 1570 r., kiedy to w Szczecinie Dania i Szwecja zawarły ze sobą pokój. Nie uzyskano rozstrzygnięcia w konflikcie polsko-rosyjskim i obie strony podpisały rozejm, pozostając przy swym stanie posiadania.

Zygmunt August zachował wprawdzie większą część Inflant z Rygą i Parnawą, nie zdołał jednak doprowadzić do zamknięcia rosyjskiej żeglugi narewskiej. Niebawem wojna polsko-rosyjska miała rozgorzeć na nowo.

Podobne prace

Do góry