Ocena brak

Wadliwość aktu administracyjnego

Autor /Stachu Dodano /12.08.2011

Wadliwość może wynikać nie tylko z powodu niewłaściwej wykładni lub niewłaściwego zastosowania norm prawnych, ale również z powodu niedostatecznego wyjaśnienia lub błędnej oceny istotnych okoliczności faktycznych. Gdy wychodzi się z niewłaściwego stanu faktycznego, to dochodzi się do sprzecznego z prawem wyniku. Właśnie strona faktyczna odgrywa w praktyce znaczną rolę i często stanowi duży problem.

Akt a. jest wadliwy gdy został wydany niezgodnie z prawem. W związku z tym nasuwa się pytanie, czy akt wadliwy pociąga za sobą jakieś skutki prawne, czy jest ważny, a w szczególności czy i w jakim zakresie wiąże, a więc zobowiązuje lub uprawnia adresata.

Niezgodność a. a. z prawem może dotyczyć różnych jego elementów, o różnym charakterze. W związku można wyróżnić wadliwość nieistotną i wadliwość istotną:

  • Wadliwość istotna może powodować, w sposób przewidziany prawem, na wniosek adresata, z urzędu lub też przez organ nadzorczy, uchylenie bądź zmianę aktu. Tego typu akty zwane są wzruszalnymi i mamy tu do czynienia z wzruszalnością aktu administracyjnego. W Polsce wzruszalność dotyczy tylko aktów ostatecznych. Odwołanie służy bowiem również od aktów zupełnie legalnych, które mogą być przez organ II instancji zmieniane lub uchylane. Organ odwoławczy wchodzi w miejsce organu I instancji i sam ocenia stan faktyczny, materiał dowodowy i zastosowanie przepisów prawa oraz sam orzeka w sprawie.

  • W przypadku gdy akt jest dotknięty wadliwością nieistotną to jest on nadal ważny i można co najwyżej dokonać jego sprostowania, uzupełnienia lub usunięcia oczywistej pomyłki np. rachunkowej czy pisarskiej. Nieprawdziwa jest więc teoria, że każda wadliwość aktu (czyli niezgodność z przepisami prawa) powoduje jego nieważność. Przyjmuje się natomiast rozwiązania legislacyjne zgodne z teorią gradacji wad, ich stopniowaniem, starając się dokonać pewnej klasyfikacji rodzajów wad. W związku z tym można wyróżnić wady aktu z którymi (tymi wadami) łączy się skutki w postaci wadliwości nieistotnej czy wcześniej wspomniane wady powodujące wzruszalność aktu i wreszcie wady pociągające za sobą nieważność aktu.

Czasem zdarza się, że a. a. posiada tak poważne wady i braki, że w ogóle nie można mówić o ważnym a. a., pomimo tego, że istnieją pozory aktu w postaci woli jakiegoś organu administracji publicznej.

Akt dotknięty szczególnie ciężkimi wadami w zasadzie a. a. nie jest i nie należy mu przypisywać mocy prawnej. W takim przypadku zachodzi bezwzględna nieważność aktu: akt taki jest nieważny ze względu na szczególnie ciężkie wady, co oznacza, że nie rodzi skutków prawnych. W związku z tym nie można wymagać, aby istniał obowiązek podporządkowania się takiemu aktowi.

Aby jednak usunąć taki akt z obrotu prawnego potrzebna jest deklaracja nieważności. Działa ona ze skutkiem wstecznym i ma istotne znaczenie, gdyż stwierdza nieważność aktu wobec wszystkich. Od tego momentu nikt nie może w dobrej wierze powoływać się na taki akt jako na ważny.

Wymienionych w ustawach przyczyn nieważność aktu administracyjnego nie jest wiele. Upływ czasu może spowodować sanację (uzdrowienie) wady: np. po upływie 5 lub 10 lat nie można już stwierdzić nieważności a. a. z powodu określonej wady.

Kolejną problematyczną kwestią jest kto i według czego powinien orzekać o ważności a. a. Przyjmuje się domniemanie ważności a. a.. Polega ono na tym, że a. a. uważa się za ważny tak długo, dopóki nie zostanie przez uprawniony organ uchylony. Należy także brać pod uwagę sytuację, gdy wykonanie aktu spowodowałoby przestępstwo karane sądownie. Można tu przytoczyć pogląd M. Zimmermanna mówiący o zasadzie domniemania ważności a. a. „ nie może (ona) obowiązywać tam, gdzie ustawodawca domniemanie taki uchyla, tzn. tam, gdzie przyjmuje nieważność aktu. Odmowa wykonania takiego aktu może być niekiedy obowiązkiem (np. w przypadku, gdy akt nakazuje wykonanie przestępstwa, a natychmiastowe zwrócenie się do organu nadzorczego nie jest możliwe)”. Stanowisko to jest potwierdzone w art. 156 § 1 k.p.a.: „organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która...”.

Adresat nieważnej decyzji administracyjnej może jej się nie podporządkować jeszcze przed deklaracją nieważności, ale czyni to na własne ryzyko. Organ administracji może nie podzielić poglądu adresata, że dany akt jest nie ważny. Wtedy ma on (adresat) prawo wnieść skargę do sądu administracyjnego, ale w przypadku gdy sąd także nie potwierdzi nieważności aktu, adresat ponosi wszelkie konsekwencje prawne swego nieposłuszeństwa. Inaczej mówiąc, możne się nie podporządkować aktowi administracyjnemu w przekonaniu, że jest to akt nieważny, ale czyni to na własne ryzyko. Ryzyko takie występuje również w innych dziedzinach prawa, np. obywatel podejmuje jakieś działanie, będąc przekonanym iż nie jest ono zabronione, a w rzeczywistości jest jednak inaczej i wówczas zachodzi odpowiedzialność prawna karna bądź też cywilna.

Zasady wzruszalności i nieważności wadliwych a. a. stanowią gwarancje praworządności działań administracji publicznej. Pozwalają na eliminację z obrotu prawnego akty niezgodne z prawem, a tego wymaga zasada praworządności.

Podobne prace

Do góry