Ocena brak

W jaki sposób rozszczepy wpływają na rozwój mowy i języka dziecka?

Autor /Eustachy777 Dodano /13.03.2013

Rozszczep stanowi wadę istotną dla przebiegu procesu kształtowania i rozwoju mowy. Wada ta utrudnia przebieg tego procesu, ponieważ, dziecko z rozszczepem nie ma anatomicznych warunków do prawidłowego rozwoju mowy. Zaburzenia mowy występujące w rozszczepach mają ścisły związek z zaburzeniem układu rezonacyjnego (jam rezonacyjnych leżących poniżej i powyżej wiązadeł głosowych), którego czynność upośledzają: brak zwarcia pod-niebienno-gardłowego, obecność szpary rozszczepowej, stan przerostowy błon śluzowych i zaniki mięśniowe oraz zniekształcenia szczękowo-zgryzowe.

M. Kowalski (1971) podaje, żc do czynników niekorzystnie zmieniających warunki tworzenia mowy należą: upośledzenie słuchu, zniekształcenia szczękowo-zgryzowe, niedostateczna czynność zwierającego pierścienia gardłowego, zaburzenia układu rezonacyjnego. Natomiast do przyczyn ogólnych zalicza on zdarzający się u dzieci rozszczepowych opóźniony rozwój umysłowy i centralne zahamowanie rozwoju mowy.

W zakresie rozwoju mowy początkowo obserwuje się u dzieci z rozszczepem opóźnienie tego procesu (tj. niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy), a później gdy dziecko zacznie już mówić - jego mowa charakteryzuje się określonymi, specyficznymi dla rozszczepów cechami, tzn. występowaniem:

-    rynolalii otwartej (łac. rhinolalia aperta), czyli zaburzeń artykulacji polegających na nosowej wymowie głosek;

dyslalii złożonej, czyli nieprawidłowej realizacji kilku, kilkunastu, a nawet wszystkich głosek;

-    rynofonii (łac. rhinophonia), czyli nosowego zabarwienia głosu;

-    palatofonii (łac. pałatophonia), czyli szmeru głośniowego, będącego następstwem przeniesienia miejsc artykulacji ku tyłowi w kierunku gardła i krtani i;

-    spowolnionego rozwoju słownictwa (szczególnie w przypadkach nic-dosłuchu) oraz zaburzeń toru oddechowego, tzw. oddychania dla mowy.

• Rynolalia otwarta (nosowanie otwarte; nazalizacja-z łac. nasałis) -to unosowienie głosek. Owo zaburzenie mowy powstaje w wyniku nieodpowiednich warunków anatomicznych i niewłaściwego funkcjonowania zwierającego pierścienia gardłowego. Nosowanie otwarte jest zatem następstwem nieprawidłowego działania mechanizmu podniebienno-gardłowego, tzn. żc w czasie fo-nacji nie dochodzi do oddzielenia jamy nosowej od ustnej i gardłowej. Prawidłowo działający mechanizm podniebienno-gardłowy zależy przede wszystkim od zespołowej czynności (pracy) mięśni podniebienia oraz tylnej i bocznych ścian gardła, czyli od pracy zwierającego pierścienia gardłowego.

U dziecka z rozszczepem podniebienia samogłoski ustne nabierają barwy nosowej, jeżeli w czasie fonacji odległość między tylną powierzchnią podniebienia a tylną ścianą gardła przekracza 6 mm. Barwa samogłosek zależy od właściwości rezonatora. W zasadzie wszystkie samogłoski ustne wykazują nadmierną rezonację. W warunkach rozszczepu - tj. gdy połączona jest jama ustna i nosowa - następuje zmiana stosunku rezonatora ustnego do nosowego. Najsilniej unosowione są samogłoski u oraz i, ponieważ wymagają najściślejszego zwarcia podniebienia miękkiego z tylną ścianą gardła (Antkowski 1957, 1960; Łączkowska 1968). Z tej samej co przy samogłoskach przyczyny prawie wszystkie spółgłoski ustne (a zwłaszcza zwarte i szczelinowe) są realizowane nosowo, ponieważ powietrze uchodzi przez nos zanim wytworzy się dostateczne ciśnienie w miejscach artykulacji. Zniekształceniom ulegają też spółgłoski wargowe, wargowo-zębowc. środkowojęzykowe, które tworzone są przez eksplozję nosową, podobnie jak przy głosce /«. natomiast przedniojęzykowo-zębo-wc /, d są realizowane podobnie jak n. Z kolei tylnojęzykowe A\ g, h albo w ogóle nie są wytwarzane, albo powstają przez eksplozję krtaniową. Z powodu dużej ucieczki powietrza przez nos nie powstają głoski wargówo-zębowe (Łączkowska 1968). Największe trudności występują przy tworzeniu głoski r, której artykulacja uwarunkowana jest silnym prądem powietrza, a tego dziecko nie jest w stanie wytworzyć, gdyż część powietrza ucieka nosem. Przy wymowie spółgłosek bezdźwięcznych podniebienie miękkie silniej przywiera do tylnej ściany gardła niż przy spółgłoskach dźwięcznych i stąd przy wymowie głosek bezdźwięcznych dziecko z rozszczepem musi wkładać więcej wysiłku w ich realizację.

Jedną z ważniejszych przyczyn nosowania otwartego jest nieprawidłowy stosunek długości podniebienia twardego do miękkiego (w warunkach prawidłowych stosunek ten powinien wynosić 2:1, a przy rozszczepach wynosi on 3:1. a nawet 4:1). Postać tego stosunku ma znaczenie dla artykulacji. Im dłuższe podniebienie twarde, tym bardziej głoski ulegają nazalizacji.

Należy w tym miejscu podkreślić, ź.e w wypadkach rozrostu migdałków pod-niebiennycjh u dzieci z rozszczepami przeciwwskazane jest ich usuwanie, ponieważ resekcja pogarsza warunki anatomiczne i pogłębia nosowanie.

•    D y s l a l i a. U dzieci z rozszczepem podniebienia występują różnorodne zaburzenia artykulacji, które są następstwem: zmienionych warunków anatomicznych, niesprawnego układu mięśniowego, oddechowego, fonacyjnego, a także ograniczenia kontroli czucia napięcia mięśniowego (zakłócenia kinestezji mowy. tj. braku informacji z obwodu o miejscu i ułożeniu języka) wynikające z obecności aparatu ortodontycznego na zębach i podniebieniu oraz obturatora na podniebieniu. W tej sytuacji dziecko tworzy własny obraz (wyobrażenie) sposobu artykulacji głoski, który jest nieprawidłowy i który wraz ze wzrostem „wieku błędu” utrwala się, co utrudnia korektę logopedyczną.

•    Rynofonia oznacza nosowe zabarwienie głosu, powstające w wyniku niewydolności zwierającego pierścienia gardłowego (którego zadaniem jest oddzielenie części środkowej od części górnej gardła), upośledzenia czynności jam rczonacyjnych oraz zaburzeń słuchu (Hołejko 1965). „Głos dziecka przed wykonaniem operacji plastycznej rozszczepu ma nie tylko zabarwienie nosowe, lec/, także jest zniekształcony i przez to niezrozumiały. Na wykresach analiz widmowych stwierdza się szereg składowych szmerowych, które powstają prawdopodobnie w górnym gardle i jamie nosowej w związku z rozszczepem podniebienia twardego i miękkiego” (Pawłowski 1968).

• P a l a t o l a l i a jest zjawiskiem towarzyszącym różnorodnym zaburzeniom artykulacji. Polega ona na zastępowaniu trudnych do wymówienia przez dziecko głosek dźwiękiem zastępczym w postaci szmeru głośniowego. W efekcie powstają dźwięki odbiegające od normy wymawianiowej. Zastępczy szmer głośniowy powstaje w wyniku tarcia powietrza o mocno napięte więzadła głosowe oraz zmiany miejsca artykulacji ku tyłowi w kierunku gardła i krtani. J. Tronczyńska (1967) pisze, iż dziecko z rozszczepem tworzy np. głoskę s poprzez kontakt trzonu języka z tylną ścianą gardła. Przenosi więc miejsce artykulacji z przodu w głąb jamy ustnej, co nie pozostaje bez znaczenia dla brzmienia utworzonego dźwięku.

Podobne prace

Do góry