Ocena brak

VILFREDO PARETO (1848 - 1923)

Autor /Gerwazy Dodano /29.07.2011

Uczony włoski, inżynier, ekonomista, a dopiero pod koniec życia socjolog. W zakresie ekonomii jego najważniejsze dzieło to dwutomowy (Kurs ekonomii politycznej! (1896), a w socjologii wsławił się ogromnym tomem, podzielonym na 2612 numerowanych paragrafów, pt. [Traktat socjologii ogólnej] (1916), w którym przedstawił oryginalną teorię społeczeństwa i koncepcję zmian społecznych.

Za podstawowy składnik życia społecznego Pareto uznał działania, które wiążą się ze sobą w całościowy system społeczny zmierzający do stanu aequillbrium (równowagi). Działania są obiektywnie logiczne wtedy, gdy rzeczywiście zdolne są osiągnąć cel, do którego zmierzają, subiektywnie zaś logiczne, gdy jednostka działająca wierzy w ich skuteczność dla osiągnięcia postawionych celów. W życiu społecznym działania, które byłyby logiczne zarazem w sensie obiektywnym, jak i subiektywnym stanowią rzadkość, a dominują działania nielogiczne, czyli takie, w których subiektywne przeświadczenia o ich skuteczności niezgodne są z obiektywnymi szansami realizacji celu (przykład; działania magiczne, rytualne, utopijne, oparte na przesądach czy złudzeniach ideologicznych, a także działania przynoszące niezamierzone konsekwencje sprzeczne z oczekiwaniami). Działania ludzkie to z jednej strony obserwowalne zachowania, a z drugiej teorie, za pomocą których ludzie uzasadniają czy usprawiedliwiają swoje postępowanie na użytek innych lub dla siebie samych. U podstaw wszelkich działań leżą ukryte siły biopsychiczne, czyli „sentymenty".

Metodą dotarcia do rzeczywistych sentymentów, jakie ludźmi kierują, jest krytyczna analiza teorii potocznych. Odnajdziemy w nich pewne składniki stałe, powtarzalne, które Pareto nazywa residuami. Znajdziemy też treści przypadkowe, wprowadzane adhoc racjonalizacje podejmowanych działań, które nazywa derywacjami. Najbardziej typowe są residua innowacyjne, spekulacyjne, przedsiębiorcze, podkreślające indywidualną autonomię, lub przeciwnie - residua zachowawcze, konserwatywne, zorientowane kolektywistycznie. Derywacje to na przykład tzw. „dowody werbalne" wywołujące pozytywne skojarzenia (hasła sprawiedliwości, równości, demokracji), powoływanie się na większość, na autorytety itp.

Zmiana społeczna nie ma charakteru liniowego, kierunkowego, lecz cykliczny, a o jej rytmie decyduje charakter residuów, jakimi kierują się elity polityczne, gospodarcze czy intelektualne. Wahania między dominacją innowacyjnych „lisów" i konserwatywnych „lwów" w życiu politycznym, podobnie jak ryzykanckich spekulantów i stawiających na bezpieczeństwo ren-tierów w ekonomii czy sceptyków i dogmatyków w dziedzinie ideologii, religii i nauki - określa Pareto mianem „krążenia elit". Stanowi ono sens historii.

Podobne prace

Do góry