Ocena brak

UTOPIA

Autor /Licyniusz Dodano /20.04.2012

Nie mająca szans urzeczywistnienia i nie licząca się z realnym stanem rzeczy i stosunków społ. wizja idealnego, egalitarnego społeczeństwa; oparte na takiej wizji programy przebudowy społ.; gatunek literatury dydaktycznej przedstawiający idealne i sprawiedliwie zorganizowane społeczeństwo, całkowicie odmienne od rzeczywistości socjalnej i politycznej, w której żyje autor i jego czytelnicy;

pot. mrzonka, plan, pomysł wzniosły, idealny, ale nieżyciowy, nierealny, nieziszczalny, fantastyczny; nazwa od tytułu łac. dzieła Thomasa Morusa Libellus vere aureus nec minus salutaris quam festims de optimo reipublicaę sta tu, deąue nova Insula Utopia łac., 'Prawdziwie złota książeczka, równie pożyteczna, jak dowcipna, o najlepszym urządzeniu republiki i o nowej wyspie Utopii' (1516, tł. pol. 1947), przedstawiającego idealny obraz społeczności na fikcyjnej wyspie Utopia; gr. ou 'nie' i topos 'miejsce'; miejsce, którego nie ma. Gatunek ten ukształtował się w epoce Odrodzenia.

Jego źródłem były traktaty filoz.-polit. pisarzy antycznych, m.in. Platona (zob. Republika), Arystotelesa (pisma o państwie), Ksenofonta (Cyropedia), Euhemera (zob.) z Messeny. Dzieło św. Augustyna O państwie bożym (zob. Państwo) z V w. ne. reprezentowało ideał teokratyczny, który wywierał później przemożny wpływ na koncepcje społ. średniowiecza. W czasach Odrodzenia i później ideały utopii stały się bardziej doczesne i świeckie, choć często także nie pozbawione pierwiastków relig.

Warto przytoczyć opis Opactwa Telemy (zob. Telema) Rabelais'go, Nową Atlantydę (zob. Atlantyda) Fr. Bacona, Oceanę (1656) Jamesa Harringtona, Miasto Słońca (zob. Miasto) T. Campanelli, Historię Telemaka (zob. Telemaćh) F. Fenelona, Rok 2440 albo Sen... Louisa S. Merciera (1770), 2. część Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków (1776) I. Krasickiego, Podróż do KalOpei (zob. Podróż) W. Gutkowskiego,

Podróż do Ikar ii (zob. Podróż) E. Cabeta, W roku 2000 (ang. Looking Backward; 1888) Edwarda Bellamy, Erewhon (1872) S. Butlera, Wieści znikąd (ang. News from Nowhere, 1891) Williama Morrisa, A Modern Utopia (ang., 'Utopia współczesna'; 1905) i Ludzie jak bogowie (ang. Men LikeGods, 1923, tł. pol. 1928) H. G. Wellsa, Back to Metuselah- 'Powrót do Matuzala', 1920) G. B. Shawa; por. też Amaurote; Atlantyda; El-Dorado; Elizjum; Falanga (2); Kodeks (natury); Wyspa (Wyspy błogosławionych).

Antyutopia utwór satyryczny, ośmieszający a. parodiujący dzieła pisarzy utopijnych. Elementy tego gatunku znaleźć można m. in. w Ptakach (zob. Ptak) Arystofanesa, Gargantui i Pantagruelu (zob.) Fr. Rabelais'go, Don Kiszocie (zob.) Cervantesa, Guliwerze (zob.) J. Swifta, Na srebrnym globie (1903) Jerzego Żuławskiego; Nowym, wspaniałym świecie (ang. Brave New World, 1932) Aldousa Huxleya.

Podobne prace

Do góry