Ocena brak

Ustroje gospodarcze

Autor /Ashlyn Dodano /14.04.2011

 

Aby zinterpretować kategorię ustrój gospodarczy należy wprowadzić pojęcie czynności gospodarczej oraz pojęcie prawa do posiadania. Czynnością gospodarczą jest działanie, którego bezpośrednim rezultatem staje się bądź zmiana sytuacji gospodarczej bądź zapobieżenie zajścia takich zmian. Prawo do posiadania jakiegoś dobra przysługuje temu kto legalnie może zostać jego właścicielem. Ustrój gospodarczy stanowią te reguły prawne, które przesądzają o tym komu oraz jakie przysługują prawa do posiadania oraz kto i jakie może bądź musi wykonywać gospodarcze czynności. Z punktu widzenia członków społeczeństwa obok czynności dozwolonych dla wszystkich obywateli wyróżnić można czynności zakazane, nakazane oraz uniemożliwione. Czynnością gospodarczą zakazaną będzie np. posiadanie broni bez zezwolenia; czynnością gospodarczą nakazaną będzie obowiązek płacenia podatków; czynnością gospodarczą uniemożliwioną będzie czynność nakazana czynnością zakazaną. Liberalizm gospodarczy to pogląd w myśl którego tym lepiej dla społeczeństwa i dla funkcjonowania gospodarki im mniej czynności gospodarczych zastrzeżonych jest dla instytucji państwowych a więcej dostępnych każdemu obywatelowi oraz im mniej jest czynności nakazanych.

Gospodarka liberalna to taki typ gospodarki w którym postulat liberalizmu wprowadzony jest w życie, czyli ilość czynności gospodarczych zastrzeżonych dla państwa jest wysoce ograniczona. Ustrój jest tym bardziej elastyczny a gospodarka tym bardziej zetatyzowana im więcej czynności gospodarczych jest w niej zastrzeżonych dla państwa oraz im więcej jest czynności nakazanych. Gospodarka elastyczna charakteryzuje się wysokim stopniem etatyzmu. Tak ważne dziedziny gospodarki jak banki, handel zagraniczny, wielkotowarowa produkcja przemysłowa, rolna, handel hurtowy oraz duża część handlu detalicznego są w niej zastrzeżone dla państwa. Obywatelom pozostawiony jest niewielki obszar swobody gospodarczej. Wysoki stopień etatyzacji nie jest jednak wyróżnikiem gospodarki centralnie zarządzanej. Jest nim szczegółowy rodzaj nakazu i zakazu. Nakaz ten brzmiał – należy wykonywać dyrektywy gospodarcze. Dyrektywa nakładała na przedsiębiorstwo obowiązek prowadzenia działalności w dziedzinach i rozmiarach określonych przez władzę i sposobem przez te władze wymagała. Zakaz natomiast brzmiał – nie wolno zaopatrywać się podmiotom gospodarczym poza rozdzielnikiem. Rozdzielnik to wydane przez władzę zezwolenie na nabycie określonej ilości czynników produkcji, określany jest czasami jako limit.

Powrót do gospodarki rynkowej następuje z momentem likwidacji nakazu wykonywania dyrektyw gospodarczych i zakazu zaopatrywania się poza rozdzielnikiem. Celem przedsiębiorstw staje się maksymalizacja zysku, racjonalizują swoje działania w dotychczasowej sferze działania, rozszerzają asortyment, samodzielnie negocjują ceny z odbiorcami i dostawcami.

Ustroje klasowe. Z ustrojem klasowym mamy do czynienia wtedy, gdy część ludności objęta jest na mocy prawa większą liczba zakazów prowadzenia i nakazów wykonywania czynności gospodarczej niż pozostała jej część. Wyróżniamy 2 klasy: uprzywilejowaną – posiada większy obszar swobody gospodarczej, upośledzoną. Kryteria wyróżniania klas: pochodzenie, religia, kolor skóry.

Podobne prace

Do góry