Ocena brak

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Autor /Paige Dodano /15.04.2011

 

Jednym z organów realizującym ochronę antymonopolową, wynikającą z ustawy, jest Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którego Prezes ma status centralnego organu administracji rządowej i powoływany jest w drodze konkursu przez Prezesa Rady Ministrów na okres 5 lat. Obecnie do zadań Prezesa Urzędu, który wykonuje swoje zadania przy pomocy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta, obok wspierania rozwoju konkurencji i zwalczania praktyk monopolistycznych należy przeciwdziałanie naruszeniom interesów konsumenta, a w szczególności przygotowywanie rządowych projektów polityki konsumenckiej, wnioskowanie w sprawie zmian przepisów w zakresie ochrony praw konsumentów, współpraca z krajowymi i zagranicznymi organizacjami i instytucjami zajmującymi się ochroną interesów nabywców.

Utworzenie tej instytucji, jeszcze za czasów obowiązywania poprzedniej ustawy antymonopolowej, świadczy o zrozumieniu potrzeby ochrony rynku przed praktykami monopolistycznymi oraz prowadzeniu pro konkurencyjnej polityki gospodarczej. Ważnym jej zadaniem jest przenoszenie na polski grunt doświadczeń organów antymonopolowych w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej w dziedzinie rozwoju konkurencji, co ma niebagatelne znaczenie z punktu widzenia integracji Polski z Unią Europejską.

W skład Urzędu wchodzi Centrala w Warszawie oraz delegatury Urzędu w Bydgoszczy , w Gdańsku , w Katowicach , w Krakowie ,w Lublinie, w Łodzi w Poznaniu , w Warszawie oraz we Wrocławiu. Delegatury Urzędu na których czele stoją dyrektorzy , oprócz spraw należących do ich właściwości, które wyznacza w drodze rozporządzenia Prezes Rady Ministrów, mogą załatwiać inne sprawy przekazane im przez Prezesa Urzędu, decyzje i postanowienia w tym zakresie dyrektorzy delegatur wydają w imieniu Prezesa Urzędu.

Szczegółowy zakres działania Prezesa UOKiK wyznacza art. 26 ustawy. Zgodnie z nim, do obowiązków Prezesa zalicza się:

- sprawowanie kontroli przestrzegania przez przedsiębiorców przepisów ustawy;

- wydawanie w przypadkach określonych ustawą decyzji w sprawach przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencje koncentracji lub podziału przedsiębiorców oraz decyzji w sprawach kar pieniężnych, kształtowania struktur organizacyjnych podmiotów gospodarczych oraz decyzji określających odpowiedzialność podmiotów za stosowanie tych praktyk;

- prowadzenie badań stanu koncentracji gospodarki oraz zachowań rynkowych przedsiębiorców;

- opracowywanie lub opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących praktyk monopolistycznych, rozwoju konkurencji lub warunków jej powstawania;

- przygotowywanie rządowych projektów programu rozwoju konkurencji oraz polityki konsumenckiej;

- wykonywanie innych zadań przewidzianych ustawą lub ustawach odrębnych;

- nadzorowanie pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcom na podstawie odrębnych przepisów

- dokonywanie oceny skuteczności oraz efektywności pomocy publicznej udzielonej przedsiębiorcom , a także skutków udzielonej pomocy w sferze konkurencji;

  • współpraca z zagranicznymi i międzynarodowymi organizacjami i organami w zakresie ochrony konkurencji

  • opracowywanie i przedkładanie Radzie Ministrów projektów aktów prawnych dotyczących praktyk ograniczających konkurencje , rozwoju konkurencji lub warunków jej powstawania , a także ochrony konsumentów

  • przedkładanie Radzie Ministrów okresowych sprawozdań z realizacji rządowych programów rozwoju konkurencji i polityki konsumenckiej

  • występowanie do przedsiębiorców i związków przedsiębiorców w sprawach ochrony praw i interesów konsumentów

  • podejmowanie czynności wynikających z przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

  • występowanie do wyspecjalizowanych jednostek i odpowiednich organów kontroli państwowej o wykonanie badań przestrzegania praw konsumentów

  • nadzór nad ogólnym bezpieczeństwem produktów przeznaczonych dla konsumentów w zakresie wynikającym z przepisów o ogólnym bezpieczeństwie produktów

  • współpraca z organami samorządu terytorialnego oraz z krajowymi i zagranicznymi organizacjami społecznymi i innymi instytucjami do których zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów

  • udzielenie pomocy organom samorządu województwa i powiatu oraz organizacjom , do których zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów , w zakresie wynikającym z rządowej polityki konsumenckiej

  • inicjowanie badań towarów i usług wykonywanych przez organizacje konsumenckie

  • opracowywanie i wydawanie publikacji oraz programów edukacyjnych popularyzujących wiedzę o prawach konsumentów

  • realizacja zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie współpracy i wymiany informacji w sprawach ochrony konkurencji i pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcom

  • gromadzenie i upowszechnianie orzecznictwa w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów

  • wykonywanie innych zadań przewidzianych ustawą lub ustawach odrębnych;

 

Tak więc kompetencje Prezesa Urzędu można podzielić na orzecznicze, których istotą jest wydawanie decyzji administracyjnych w przypadkach przewidzianych ustawą oraz poza orzecznicze, do których możemy zaliczyć działania kontrolne, opiniodawcze i doradcze, projektodawcze, informacyjne.

Wszelkie informacje , komunikaty ogłoszenia czy wyjaśnienia dotyczące stosowania przepisów w sprawach objętych zakresem działania Prezesa Urzędu zamieszczane są w specjalnym Dzienniku Urzędowym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Ustawodawca zastosował dwie formy ochrony prawnej dla rozstrzygania spraw z zakresu przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję. Pierwszym jego etapem jest rozstrzyganie w postępowaniu prowadzonym przed Prezesem Urzędu a drugim, w przypadku odwołania od decyzji Prezesa UOKiK, postępowanie przed Sądem Antymonopolowym.

Postępowanie przed Prezesem UOKiK jest prowadzone jako postępowanie antymonopolowe lub postępowanie wyjaśniające które ma na celu wstępne ustalenie czy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego. Maja one charakter postępowania administracyjnego I instancji, a Prezes UOKiK jako organ administracji publicznej jest uprawniony do wydawania decyzji. Postępowanie wyjaśniające może poprzedzać wszczęcie postępowania antymonopolowego , nie dotyczy to jednak koncentracji.

Postępowanie wszczyna się z urzędu lub na wniosek uprawnionego.

Uprawnionymi do wszczęcia postępowania są:

- przedsiębiorca lub związek przedsiębiorców którzy wykażą swój interes prawny;

- organy samorządu terytorialnego;

- organ kontroli państwowej;

Nie wszczyna się postępowania jeśli od końca roku, w którym zaprzestano stosowania praktyki monopolistycznej, upłynął rok. Bowiem jeżeli przez powyższy okres nie była stosowana praktyka monopolistyczna i nie wszczęto postępowania to brak jest już zagrożenia interesu publicznego, który uzasadniałby jego ochronę na drodze postępowania administracyjnego. Postępowania nie wszczyna się także w przypadkach gdy od końca roku w którym nastąpiło naruszenie ustawy, lub uprawomocniła się decyzja o nałożeniu kary pieniężnej minęło 5 lat. Prezes Urzędu może odmówić wszczęcia postępowania, jeżeli w zawartym wniosku oraz z posiadanych przez UOKiK informacji wynika, iż nie zostały naruszone przepisy art. 5 i 8 ustawy. Ma to na celu ochronę Prezesa UOKiK przed angażowaniem się w bezzasadne postępowania, w których nie zostały naruszone przepisy ustawy i interes publiczny. Wszczęcie postępowania przez Prezesa UOKiK powoduje prawo przeprowadzenia kontroli, a kontrolowanego zobowiązuje do zapewnienia warunków do jej wykonywania. Celem kontroli jest przede wszystkim zebranie danych i informacji o stosunkach gospodarczych kontrolowanego podmiotu w zakresie przestrzegania przez niego ustawy. W szczególności odnosi się to do określenia udziałów kontrolowanego podmiotu na rynku , ustaleniu w jakim zakresie podmiot stosuje praktyki monopolistyczne i przeciwko komu są one skierowane, sprawdzania prób podejmowania działań zmierzających do łączenia lub przekształcania przedsiębiorstw w związku z art. 12 ustawy Kontrola ma także na celu sprawdzenie wykonania decyzji i wyroków, gdy na podmiot zostały one już nałożone przez .

Kontrolerami mogą być pracownicy UOKiK lub Inspekcji Handlowej którzy są uprawnieni m.in. do:

  • wstępu a także za zgoda sądu antymonopolowego do przeszukania pomieszczeń kontrolowanego podmiotu.

  • wglądu w dokumentację kontrolowanego oraz żądania odpisów i wyciągów z tych dokumentów a także sporządzania z nich notatek

  • żądania ustnych wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli

Wszelkie wiadomości uzyskane przez kontrolerów w toku kontroli objęte są ochroną na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych. Również wiadomości uzyskane w toku czynności służbowych, które kontrolowany podmiot traktuje jako poufne i podjął działania w celu zachowania ich poufności są traktowane jako tajemnica przedsiębiorstwa. Rozumieć przez nią należy nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne oraz handlowe, które są własnością intelektualną.

Prezes UOKiK może z urzędu lub na wniosek strony ograniczyć stronom postępowania wglądu w materiał dowodowy, jeśli jego udostępnienie spowodowałoby ujawnienie tajemnic przedsiębiorstwa. Wiadomości takie mogą być wykorzystane tylko na potrzeby postępowań karnych prowadzonych przez organy prokuratury lub sądu ale z wyłączeniem postępowań prowadzonych z oskarżenia prywatnego. Taki zapis ustawy stanowi wyjątek od prawa wglądu do akt sprawy, będącym uprawnieniem procesowym strony oraz zasady jawności postępowania dla stron.

W przypadkach wycofania wniosku o nakazanie zaniechania praktyk, wycofania zgłoszenia zamiaru koncentracji a także w razie bezczynności wnioskodawcy lub nienałożenia kary pieniężnej Prezes Urzędu umarza postępowanie.

 

Postępowanie antymonopolowe toczące się przed Prezesem Urzędu może zakończyć się dwojako:

- stwierdzeniem braku praktyki ograniczającej konkurencję

- stwierdzeniem wystąpienia takiej praktyki i ustaleniu przedsiębiorcy odpowiedzialnego.

W polskim ustawodawstwie istnieje szeroki wachlarz środków przeciwdziałania i zwalczania praktyk monopolistycznych. Mają one charakter zindywidualizowany, poprzez ich kierowanie do konkretnych adresatów. Na system sankcji antymonopolowych składają się sankcje cywilnoprawne, administracyjno prawne i karnoadministracyjne, zróżnicowane w zależności od rodzaju zakazanej praktyki oraz rodzaju interesu naruszonego przez podjęcie tej praktyki.

Do sankcji cywilnoprawnych możemy zaliczyć nieważność umów zawartych z naruszeniem ustawy, co jest zgodne z regułą art. 58 Kodeksu cywilnego, powodującą nieważność z mocy prawa umów sprzecznych z ustawą. Konstrukcja nieważności z mocy prawa oznacza nieangażowanie władz antymonopolowych oraz nieegzekwowanie przyjętych przez strony obowiązków na drodze sądowej. Naruszenie ustawowych nakazów pociąga za sobą także, zgodnie z ogólnymi regułami prawa cywilnego (art. 415 K. c.) odpowiedzialność odszkodowawczą.

 

Do sankcji administracyjno prawnych należy decyzja Prezesa Urzędu o

 

uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i nakazującą zaniechania jej

 

stosowania. Decyzja powinna wyraźnie określać co było praktyką monopolistyczną, bowiem jej nieprecyzyjne określenie stwarza możliwość różnej interpretacji przy jej wykonywaniu i tym samym nie ma waloru wykonawczego, czyniąc decyzję wadliwą. Nakazanie zaniechania praktyk jest podstawową sankcją ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

 

 

Sankcje karnoadministracyjne mają charakter kar pieniężnych, nakładanych w przypadkach naruszenia zakazów ustawowych, niewykonywania na podstawie ustawy antymonopolowej decyzji i orzeczeń ustalających zakazy lub nakazy oraz niewykonywania obowiązków wynikających z ustawy.

Ustawa nakłada następujący system kar pieniężnych:

  • Za choćby nieumyślne:

  • nie wykonywanie obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji przedsiębiorców których łączny obrót w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia koncentracji przekracza równowartość 50.000.000 euro;

  • wykonywanie praw z akcji lub udziałów z naruszeniem art. 13 pkt 3 i 4 ;

  • posiadanie akcji lub udziałów po upływie okresu którym mowa w art.13 pkt 3;

  • wykonywanie czynności mających na celu dokonanie koncentracji do czasu wydania decyzji w tej sprawie

kary pieniężne mogą wynieść od 1.000 do 50.000 euro

  • Za zawieranie porozumień mających na celu lub skutkujących wyeliminowaniem , ograniczeniem lub naruszeniem w inny sposób konkurencji na rynku właściwym w zakresie nie wyłączonym art. 6 i 7 , a także za nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym - kary pieniężne mogą wynieść od 1.000 do 5.000.000 euro jednak nie mogą być wyższe od równowartości 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary

  • Za podanie nieprawdziwych danych we wniosku o którym mowa w art. 22 lub w zgłoszeniu zamiaru koncentracji, za nie udzielenie lub udzielenie fałszywych informacji żądanych przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 18 ust. 3 lub art.45; za

  • nie współdziałanie w toku kontroli niezbędnej dla prawidłowego przebiegu postępowania antymonopolowego oraz za niewypełnienie obowiązku z art. 82 tj. nie zawiadomieniu o wszczętym za granica postępowaniu antymonopolowym – kary pieniężne mogą wynosić od 200 do 5.000 euro.

  • Za każdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji , postanowień lub wyroków sądu antymonopolowego Prezes Urzędu może nałożyć karę w wysokości od 10 do 1.000 euro

  • Za nie wykonywanie decyzji , postanowień lub wyroków lub nie zgłoszenie zamiaru koncentracji osoba pełniąca funkcje kierowniczą lub wchodząca w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy lub związku przedsiębiorców może zostać ukarana kara pieniężna w wysokości do dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia. Odnosi się to także do osób utrudniających przebieg postępowania antymonopolowego i kontrolę przeprowadzaną w ramach tego postępowania.

  • W razie zarządzania przez firmę zarządzającą dwoma lub więcej narodowymi funduszami inwestycyjnymi lub posiadania przez taką firmę akcji zarządzanego funduszu bez zgody Prezesa UOKiK, Prezes Urzędu może wydać decyzję o nałożeniu na odpowiedzialnego członka zarządu danego funduszu lub firmy zarządzającej kary pieniężnej w wysokości nieprzekraczającej połowy rocznego dochodu danej osoby za ostatni rok podatkowy. Podobna kara pieniężna może zostać nałożona na członka Rady Nadzorczej lub zarządu funduszu pełniącego funkcje członka rady nadzorczej lub zarządu innego funduszu, gdyż jest to zakazane art. 25 ust.2 ustawy z dnia 30 kwietnia 1993 r. o narodowych funduszach inwestycyjnych. Zakaz ten stosuje się odpowiednio do prokurentów.

 

W sytuacji gdy ukaranym ma być związek przedsiębiorców a nie osiąga on przychodu Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do 50 –krotnego przeciętnego wynagrodzenia.

 

Istnieją sytuacje w których pomimo zaistnienia przesłanek wystąpienia zakazanej praktyki nie jest ona sankcjonowana. Stanowi o tym klauzula rozsądku zawarta w art. 7 ustawy, która daje możliwość Radzie Ministrów wyłączyć spod zakazu porozumienia ograniczające konkurencję które obok negatywnego wpływu na konkurencję wywołują korzystne skutki gospodarcze przeważające nad czynnikami negatywnymi. Zakazu porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się także do porozumień zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami mającymi nieznaczny udział w rynku.

 

Podobne prace

Do góry