Ocena brak

Uprawa i plon buraków cukrowych

Autor /kokosanka Dodano /30.01.2014

Burak cukrowy {Beta vulgaris var. saccharifera) jest rośliną dwuletnią, należącą do rodziny komosowatych (Chenopodiaceae). W pierwszym roku tworzy ona zgrubiały korzeń, który po wykopaniu i odcięciu z niego górnej części razem z liśćmi (tzw. ogłowienie buraków) jest transportowany do cukrowni.

Buraki cukrowe są typową rośliną przemysłową. Stanowią one surowiec, z którego otrzymuje się główny produkt - cukier (sacharozę) oraz produkty uboczne

- melas i wysłodki.

Uprawa buraków cukrowych w Polsce w 2001 r. zajmowała 318 tys. ha, czyli 2,6% ogólnej powierzchni zasiewów, a ich produkcja wynosiła 11,4 min t, co stanowiło 4,6% zbiorów światowych i dawało 8. miejsce w produkcji światowej. W tym samym roku cukrownie wyprodukowały 1715 tys. t cukru surowego, a więc 44,4 kg na 1 mieszkańca, czyli więcej niż wynosiło spożycie (40,8 kg).

Uprawa buraków cukrowych wymaga znacznie lepszych gleb niż uprawa żyta i ziemniaków, również nakłady pracy i środków (nawozy, środki ochrony roślin, maszyny itp.) są tu duże, dlatego wielkość powierzchni zasianej burakami i wy-

sokość plonu buraków są wskaźnikami intensyfikacji roślinnej produkcji rolniczej. Plony buraków cukrowych w Polsce w 2001 r. wynosiły 358 dt z 1 ha i były nieznacznie niższe od średnich plonów światowych (399 dt), ale znacznie niższe od plonów uzyskiwanych w niektórych krajach wysoko rozwiniętych; np. w Niemczech wynosiły 617 dt, a we Francji 689 dt (najwyższy plon na świecie).

Buraki cukrowe dają najwyższe plony suchej substancji z 1 ha powierzchni uprawnej spośród roślin uprawianych na dużą skalę w naszym rolnictwie. W 2001 r. plon ten wyniósł u nas średnio ok. 9,2 t/ha, podczas gdy plon ziemniaków nie przekroczył 4,0 t, a pszenicy 3,0 t.

Rozmieszczenie sacharozy w korzeniu buraka nie jest równomierne, najwięcej występuje jej w części środkowej buraka (szyi) i w partiach leżących pośrodku pomiędzy rdzeniem a skórką (rys. 2.5). Średnia zawartość sacharozy w świeżo wykopanych burakach cukrowych może się wahać od 16-20% i maleje w czasie przechowywania. Wahania te widać nawet na przykładzie średniej zawartości sacharozy obliczonej dla wszystkich buraków i dla buraków przerabianych na cukier w danym roku. I tak np. w 1980 r. zawartość ta wynosiła 14,26%, a w 1986 r. 15,92%.

W cukrownictwie przez cukier rozumie się tylko sacharozę, natomiast do niecukrów zalicza się wszystkie pozostałe składniki suchej substancji, których w korzeniach buraków jest przeciętnie ok. 7,5%). Z kolei niecukry rozpatruje się osobno w soku i osobno w miąższu, tzn. pozostałości po wydzieleniu soku z buraka.

W miąższu występują substancje stałe, jak celuloza i hemicelulozy (ok. 2,3%), pektyny (ok. 2,4%), niektóre białka, sole mineralne, saponiny itp. (ok. 0,3%), natomiast w soku znajdują się związki rozpuszczalne, jak białka i inne związki azotowe (ok. 1,1%)), kwasy organiczne i inne substancje organiczne niecukrowe (ok. 0,9%) oraz związki nieorganiczne (ok. 0,6%).

Z punktu widzenia technologii przerobu buraków niecukry dzieli się na szkodliwe i nieszkodliwe. Do nieszkodliwych niecukrów zalicza się związki pozostające w wysłodkach, bądź usuwane w procesie oczyszczania zagęszczonego soku cukrowego (składniki miąższu, białka, niektóre związki nieorganiczne), do niecukrowców szkodliwych należą przede wszystkim substancje azotowe niebiał-kowe (aminokwasy, amidy, zasady azotowe, amoniak), kwasy, sole oraz inne związki bezazotowe rozpuszczalne w wodzie.

Przydatność buraków do przerobu, albo tzw. wartość technologiczna buraków, jest ustalana na podstawie wydajności cukru z buraków, na którą decydujący wpływ ma zawartość sacharozy i szkodliwych niecukrów. Jakość buraków zależy od wielu czynników klimatycznych, agrotechnicznych, genetycznych i in.

Buraki cukrowe zostały wyhodowane z buraków ogrodowych. W drodze selekcji i innych zabiegów hodowlanych uzyskano nową odmianę buraków zawierających parokrotnie więcej sacharozy. Przy długotrwałej uprawie buraków cukrowych bez odnawiania materiału siewnego zachodzi zjawisko regresji, tj. zmniejszania się zawartości cukru w korzeniu. Regresji przeciwdziała się używając do siewu nasion oryginalnych, reprodukowanych z tzw. elity, dlatego bardzo ważne jest dostarczanie plantatorom wysokiej jakości kwalifikowanego materiału siewnego. Prowadzone są też ciągłe prace hodowlane nad otrzymaniem nowych odmian buraków cukrowych, dających maksymalny plon cukru z ha. Badania krajowe i zagraniczne wykazały, że nadmierne dawki nawożenia mineralnego (przede wszystkim azotowego) nie powodują oczekiwanego wzrostu plonów korzeni, natomiast poważnie zmniejszają wartość technologiczną buraków.

Na wartość technologiczną buraków duży wpływ ma również odpowiednia dojrzałość i sprzęt buraków. Stwierdzono, że przy maszynowym sprzęcie buraków zwiększa się procentowy udział korzeni uszkodzonych mechanicznie w porównaniu ze sprzętem tradycyjnym.

Duży wpływ na jakość buraków ma przechowywanie. Okres przechowywania powinien być jak najkrótszy, a buraki nie nadające się do przechowywania (uszkodzone mechanicznie, nadmarznięte itp.) powinny być natychmiast przerabiane. W czasie przechowywania w burakach zdrowych przebiegają procesy życiowe (głównie oddychanie), powodujące przede wszystkim ubytek cukru. Buraki przechowuje się zwykle w cukrowni na placach utwardzonych, w pryzmach wysokości 3-6 m, przewietrzanych za pomocą kanałów mających na wlotach wentylatory. Optymalna temperatura przechowywania buraków wynosi ok. 0°C.



 

Podobne prace

Do góry