Ocena brak

UNIWERSYTET WARSZAWSKI (UW)

Autor /MamaMia Dodano /03.04.2012

UNIWERSYTET WARSZAWSKI (UW), uczelnia powst. 1816-18 p.n. Król. Uniwersytet Warsz., z inicjatywy S.K. Potockiego i S. Staszica, w wyniku przekształcenia w wydziały uniw. Szkoły Prawa i Administracji (zał. 1808) i Szkoły Lekarskiej (zał. 1809) oraz uzupełnienia ich wydziałami teol., filoz. (tj. mat.-przyr.), nauk i sztuk pięknych. W dobie Królestwa Kongresowego skupiał uczonych związanych jeszcze z tradycjami oświecenia, jak J. W. Bandtkie, K. Brodziński, F. Bentkowski, R. Hube, D. Krysiński, J. Lelewel, K. Lach Szyrma, S.B. Linde, L. Osiński, F. Skarbek, W. Surowiecki, M. Szubert, W. Szweykowski. W okresie poprzedzającym powstanie listopadowe UW odegrał ważną rolę w patiiot. przygotowaniu młodzieży, mimo nadzoru policyjnego władz był ośrodkiem tajnych organizacji młodzieżowych, wielu studentów brało udział w manifestacjach nar. i walkach powstańczych. Do studentów UW należeli wybitni działacze demokr. 1 poł. XIX w. (m.in. M. Mochnacki, J.N. Janowski, W. Darasz, J. Czyński). W 1831 władze carskie zamknęły uczelnię. W 1852 powołano do życia wydz. architektury przy Szkole Sztuk Pięknych, 1857 Akademię Medyko-Chirurgiczną. W 1862, dzięki staraniom A. Wielopolskiego, powstała —> Szkoła Główna Warsz., działająca do 1869. Miała ona znaczny wpływ na kształtowanie ruchu umysłowego i społ. okresu pozytywizmu. Po jej likwidacji powstał Cesarski UW, narzędzie wynaradawiającej polityki caratu. Przeciwstawiała się tej polityce młodzież studencka grupująca się w organizacjach demokr. i socjalistycznych. Strajk studencki w 1905 zapoczątkował walkę o szkołę polską. W 1915, po opuszczeniu Warszawy przez władze carskie, UW wznowił swą działalność jako uczelnia pol.; 1935-39 p.n. Uniw. im. J. Piłsudskiego.

W 20-leciu międzywojennym UW liczył 9 wydziałów. Był poważnym ośrodkiem nauk., szczycącym się wybitnymi uczonymi, m.in. w dziedzinie historii - S. Arnold, Z. Batowski, M. Handelsman, W. Smoleński, W. Tokarz, archeologii - W. Antoniewicz, K. Michałowski, psychologii - S. Baley, W. Witwicki, filozofii - T. Kotarbiński, J. Łukasiewicz, W. Tatarkiewicz, socjologii - S. Czarnowski, L. Krzywicki, prawa - L. Petrażycki, etnologii - J.S. Bystroń, filologii: rom. - M. Brahmer, S. Wędkiewicz, klas. -  A. Krokiewicz, G. Przychocki, T. Zieliński, germ. - Z. Łempicki, ang. - A. Tretiak, językoznawstwa - J. Baudouin de Courtenay, T. Benni, A.A. Kryński, S. Słoński, S. Szober, W. Doroszewski. W okresie okupacji UW działał w konspiracji. W czasie wojny zginęło ok. 44% ogólnej liczby pracowników nauk., uniwersytet poniósł także ogromne straty materialne (budynki, księgozbiór, aparatura nauk. 70-90%). Wkrótce po wojnie został odbudowany. W1968 powstała filia w Białymstoku. Działalność nauk. związali z warsz. uczelnia wybitni humaniści, m.in. historycy: Arnold, L. Bazylow, N. Gąsiorowska-Grabowska, R. Gerber, A. Gieysztor, S. Herbst, H. Jabłoński, S. Kieniewicz, E. Kipa, W. Kula, B. Leśnodorski, J. Maciszewski, M. Małowist, T. Manteuffel, H. Samsonowicz, J. Tazbir, A. Zahorski, B. Zientara, historycy sztuki: S. Lorentz, J. Starzyński, W. Tomkiewicz, M. Walicki, muzykolodzy: J.M. Chomiński, H. Feicht, Z. Lissa, archeolog Michałowski, filozofowie: K. Ajdukiewicz, T. Kotarbiński, T. Kroński, B. Suchodolski, W. Tatarkiewicz, socjologowie: N. Assorodobraj-Kula, M. i S. Ossowscy, W. Markiewicz, filolodzy klas.: Krokiewicz, K. Kumaniecki, L. Winniczuk, M. Cytowska, slawiści: H. Batowski, A. Obrębska-Jabłońska, J. Magnuszewski, A. Semczuk, P. Zwoliński, romaniści: Brahmer, H. Lewicka, E. Rzadkowska, M. Żurowski, germanistka E.M. Szarota, angliści: S. Helsztyński, G. Sinko, orientaliści: J. Bielawski, W. Jabłoński, J. Reychman, A. Zajączkowski, W. Kotański, językoznawcy: W. Doroszewski, J. Tokarski, H. Kurkowska, Z. Rysiewicz, Z. Stieber, S. Skorupka, A. Bogusławski, M. Szymczak.

J. BIELIŃSKI Królewski UW 1816-1831, t. 1-3, W. 1907-12; T. MANTEUFFEL UW w latach wojny i okupacji. Kronika 1939/40--1944/45, W. 1948; UW. 1808-1818-1958, red. A. Gieysztor i M. Strzemieński, W. 1958; B. SUCHODOLSKI Dziejowe oblicze UW., „Przegl. Hum." 1958 nr 3; Histońa nauki polskiej, red. B. Suchodolski, t. 3, Wr. 1977; LW. 1945-1965. Mateńały bibliograficzne, red. B. Bieńkowska, J. Krajewska, W. 1975; R. GERBER Studenci UW 1808-1831. Słownik biograficzny, Wr. 1977; Dzieje UW 1807-1915, red. S. Kieniewicz, W. 1981; Dzieje UW 1915-1939, red. A. Garlicki, W. 1982.

Dzieje polonistyki UW datują się niemal od początków istnienia uczelni. W 1818 L. Osiński objął wykłady z literatury porówn., kurs zaś historii literatury pol. prowadził K. Brodziński 1822-30 (z przerwą 1824-25), rozpatrując ją w połączeniu z dziejami oświaty i nauki, na tle historii narodu. Podstawy do opracowania syntezy hist.lit. stworzył F. Bentkowski, ogłaszając Historię literatury polskiej (1814). Zasłużonym organizatorem uniw. biblioteki był S.B. Linde.

W Szkole Gł. istniała katedra języka i literatury pol., należąca do wydziału filologiczno-historycznego. Wykładowcami byli J. Przyborowski, A. Bełcikowski, A. Tyszyński.

W Cesarskim UW działała w obrębie wydziału hist.-filol. katedra filologii słow.; historię literatur zach.słow., uwzględniając także polską, wykładał W. Makuszew, autor pracy o S. Trembeckim, studiów o Panu Tadeuszu i Towiańskim. Nie przyjął profesury P. Chmielowski, a od 1896 wykłady prowadził T. Wierzbowski, bibliograf, wydawca literatury staropolskiej. W tym okresie jednak, w Warszawie, najwybitniejsi historycy literatury - Chmielowski, B. Chlebowski, I. Matuszewski - prowadzili prace badawcze poza uniwersytetem.

Polonistyka UW odrodziła się 1915. Powstała sekcja filol. wydziału filoz., w jej obrębie seminaria: historii literatury pol. i języka polskiego. Do pierwszych profesorów i docentów należeli: J. Kallenbach (1915/16), J. Kleiner (1916-20), B. Chlebowski (1917/18). W 1919 katedrę historii literatury objął J. Ujejski, badacz dziejów idei, a 1920 B. Gubrynowicz, znawca preromantyzmu i romantyzmu, zwł. wczesnych dziejów powieści; obaj kierowali polonistyką warsz. aż po l. trzydzieste. Po śmierci Gubrynowicza (1933) objął katedrę J. Krzyżanowski, ogarniający całość dziejów literatury, z uwzględnieniem zagadnień folkloru i socjologii literatury, po śmierci zaś Ujejskiego (1937) - W. Borowy, łączący metodę filol. z precyzyjną analizą estetyczną. Ponadto w okresie 20-lecia międzywojennego docentami i wykładowcami UW byli: M. Kridl (1922-29), M. Hartleb (1927-34), Z. Lubicz-Zaleski (1928-32), Z. Szmydtowa (od 1928), Z. Szweykowski (1929-39), K. Górski (1932-35), S. Adamczewski (1936-39), T. Makowiecki (1938/39); przed 1939 ćwiczenia prowadzili też T. Mikulski, L. Świderski. Zespół wykładowców uzupełniali: K. Wóycicki (1928-38), prowadzący ćwiczenia z analizy tekstów lit., oraz J. Balicki (1932-37) i W. Szyszkowski (1937-39), w zakresie dydaktyki. Istotną rolę w rozwoju badań literaturoznawczych UW odegrało studenckie Koło Polonistów im. Stefana Żeromskiego, wprowadzające nowatorskie metody badawcze, jak marksist. socjologizm i formalizm, interesujące się krytyką lit., teatrem (poranki poezji przy współpracy z Redutą), komparatystyką, problemami dydaktyki. Działaczami Koła byli m.in.: K. Budzyk, L. Fryde, D. Hopensztand, J. Kulczycka-Saloni, F. Siedlecki, S. Żółkiewski.

W 1940/41 rozpoczęło systematyczną działalność tajne studium polonistyczne UW, kierowane przez J. Krzyżanowskiego. Wykłady prowadzili profesorowie: Borowy, J.S. Bystroń, W. Doroszewski, K. Kumaniecki, S. Słoński, B. Suchodolski, W. Tatarkiewicz, S. Vrtel-Wierczyński, docenci: Adamczewski, Makowiecki, M. Ossowska, S. Sawicki (zamordowany w czasie powstania), Szmydtowa, J. Woliński, oraz młodsi pracownicy nauk., jak Jerzy Kreczmar, T. Mikulski, S. Skorupka; z grona tego polegli w powstaniu H. Friedrich, M. Milbrandt, J. Tarnacki, T. Wiwatowski. Studentami byli wybitni poeci czasu wojny: K.K. Baczyński, W. Bojarski, T. Borowski, T. Gajcy, A. Trzebiński.

Po wyzwoleniu polonistyka warsz. rozpoczęła nowy etap działalności. Organizatorami jej byli: Borowy (kier. katedry historii literatury pol. 1945 i 1948-50) i Krzyżanowski (kier. katedry 1945—48), nast. kierowali katedrą Żółkiewski (1950-51), J.Z. Jakubowski (od 1951). W 1955 powstała katedra teorii literatury - pod kier. K. Budzyka, nast. 1964 i 1968 M.R. Mayenowej, 1965-68 Żółkiewskiego. Wykładali także: Szmydtowa, J. Kott (do 1968), Z. Libera, J. Nowak-Dłużewski, E. Sawrymowicz, M. Straszewska, A. Sandauer. 

W wyniku reorganizacji 1968 powstał Wydział Filologii Pol. i Słow., a w jego ramach Instytut Filologii Pol. (dyr. Jakubowski, nast. Kulczycka-Saloni) z podziałem na zakłady. Zakład historii literatury pol. organizował prace nauk.-dydakt. w zespołach: literatury staropol. (J. Rytel, J. Pietrusiewiczowa), oświecenia (Libera, J. Ziętarska), romantyzmu (Sawrymowicz, Straszewska, Z. Sudolski, M. Grabowska, S. Makowski), literatury drugiej połowy XIX w. (Kulczycka-Saloni, J. Dętko, S. Frybes, E. Warzenica-Zalewska), literatury XX w. (Jakubowski, Sandauer, I. Maciejewska, J. Rohoziński, A. Gronczewski, J. Witan), literatury dla dzieci i młodzieży (I. Lewańska, K. Kuliczkowska), historii dramatu, teatru i filmu (R. Taborski); osobno działały zakłady: teorii literatury i poetyki (A. Lam, E. Czaplejewicz, R. Handke) oraz metodyki nauczania literatury pol. i języka (K. Lausz), a także kilka zakładów języka polskiego. Kolejna reorganizacja 1975 wyłoniła samodzielny Wydział Polonistyki (dziekan Kulczycka-Saloni, Detko, D. Buttler), obejmujący trzy instytuty i trzy katedry. Główną placówką prowadzącą prace literaturoznawcze jest Instytut Literatury Pol. (dyr. Lam) z zakładami: literatury staropol. i oświecenia, lit. romantyzmu, lit. pozytywizmu i Młodej Polski, lit. XX wieku, teorii literatury i poetyki, metodyki nauczania literatury. W 1975 powołana została katedra kultury pol. (kier. J. Maciszewski).

Działalność nauk. polonistyki UW obejmuje całość literatury pol. od średniowiecza po czasy współczesne. Przedmiotem szczególnego zainteresowania Instytutu Literatury Pol. jest życie lit. Warszawy w rozwoju hist. i na emigracji w XIX w. (prace Kulczyckiej-Saloni, Libery, Straszewskiej, Taborskie-go, Frybesa) oraz zagadnienia krytyki literackiej. Instytut rozwija badania w dziedzinie komparatystyki, obejmujące związki literatury pol. z franc., niem., ros., wł., węg. (Kulczycka-Saloni, Libera, Grabowska, Ziętarska, J. Śląski, A. Nowicka- Jeżowa) , zajmuje się także edytorstwem. W zakładzie teorii literatury zainteresowania nauk. skupiają się wokół problemów awangardy poet. (Lam), zagadnień poetyki pragmatycznej (Czaplejewicz) oraz współcz. tendencji metodol. (E. Kasperski, B. Owczarek). Prace w katedrze kultury pol. obejmują problemy kultury polit. (Maciszewski), zagadnienia dramatu, teatru i filmu (Taborski, L. Osiński, W. Wierzewski) oraz literatury w kulturze współcz. (S. Siekierski, A. Mencwel, R. Sulima).

Instytut współpracuje z IBL PAN (seminaria magisterskie prowadzą: S. Treugutt, J. Pelc, R. Górski; wspólne studium edytorskie), z Towarzystwem Lit. im. A. Mickiewicza. Utrzymuje stałe kontakty z ośrodkami polonist. na uniwersytetach: im. Łomonosowa w Moskwie, Karola w Pradze i Humboldta w Berlinie. Wspólnie z Centre Interuniversitaire d'Etudes Francaises aupres de l'Universite de Varsovie organizuje kolokwia pol.-franc. poświęcone związkom lit. polsko-francuskim. Zajęcia dydakt. w dziedzinie literatury prowadzi też działający na wydziale polonistyki Instytut Języka i Kultury Pol. dla Cudzoziemców „Polonicum" (kier. Frybes, Magnuszewski, Kulczycka-Saloni, Straszewska i H. Rybicka).

Na wykłady dla studentów wydziału zapraszani są wybitni pisarze; wygłaszali je: J. Iwaszkiewicz, M. Wańkowicz, T. Parnicki, M. Jastran, M. Brandys, L. Bartelski, W. Żukrowski, W.L. Terlecki. Problematyką literatury pol.-łac. zajmowali się K. Kumaniecki, M. Cytowska, L. Winniczuk, J. Axer.

Prace polonistów ukazują się w wydawnictwach: Roczniki UW, Rozprawy UW oraz Acta Bibliothecae Univ. Varsoviensis; organem wydziałów humanist. UW stał się —>Przegląd Humanistyczny". Dziełem zespołu polonist. jest podręcznik Literatura polska od średniowiecza do pozytywizmu, pod red. Jakubowskiego (1974).

Z dziejów polonistyki warszawskiej, red. zbiór., W. 1964; s. FRYBES, Z. LIBERA, R. TABORSKI, E. CZAPLEJEWICZ Warszawska polonistyka uniwersytecka, ,,Biul. Polonist." 1974 z. 54; R. TABORSKI Wydział polonistyki UW (1975-77), tamże 1977 z. 4; Informator o studiach polonistycznych, W. 1977.

Podobne prace

Do góry